تاریخچه اوقات فراغت از آغاز پیدایش انسان تا امروز 

تاریخچه اوقات فراغت از نظر اجتماعی بسیار گسترده بوده و کمتر مورد تحقیق قرار گرفته است. دلیل عمده این کاستی این است که توجه اندیشمندان و محققان بیشتر به وقایع سیاسی معطوف است. تاریخ تمدن انسان، بیشتر بر روی قدرت ها و حکومت ها متمرکز شده و از دیدگاه آن ها ترسیم شده است. به این دلیل درباره نحوه زندگی انسان از جمله اوقات فراغت او اطلاعات بسیار کم و ناقصی وجود دارد. از اواسط قرن بیستم پژوهش درباره شرایط زندگی و نحوه گذران آغاز شد.

برای درک بهتر اصطلاح اوقات فراغت، نگاهی به تاریخچه این پدیده، سودمند است، زیرا به دلیل تحقیقات علمی انجام شده، متوجه شده‌ایم که آن چه ما امروزه با عنوان اوقات فراغت بیان می کنیم، در طول تاریخ دستخوش تغییر و تحولات زیادی شده است. بررسی اهمیت اوقات فراغت در طول تاریخ برای درک کنونی ما از اوقات فراغت، اهمیت زیادی دارد.در بررسی تاریخی اوقات فراغت نباید این اشتباه را مرتکب شویم که برداشت امروزی از اوقات فراغت را به گذشته نسبت دهیم، بلکه باید کوشش کنیم تا مفهوم اوقات فراغت را در هر دوره زمانی بهتر درک کنیم. برای مثال آن چه در یونان باستان به عنوان اوقات فراغت مطرح بود، نمی‌توان با مفهوم اوقات فراغت امروزی قابل مقایسه دانست، زیرا شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کاملاً دگرگون شده است. از آن گذشته، خود مفهوم اوقات فراغت نیز در طول تاریخ پیوسته در حال تغییر بوده است.

تاریخچه اوقات فراغت از نظر اجتماعی بسیار گسترده بوده و کمتر مورد تحقیق قرار گرفته است. دلیل عمده این کاستی این است که توجه اندیشمندان و محققان بیشتر به وقایع سیاسی معطوف است. تاریخ تمدن انسان، بیشتر بر روی قدرت ها و حکومت ها متمرکز شده و از دیدگاه آن ها ترسیم شده است. به این دلیل درباره نحوه زندگی انسان از جمله اوقات فراغت او اطلاعات بسیار کم و ناقصی وجود دارد. از اواسط قرن بیستم پژوهش درباره شرایط زندگی و نحوه گذران آغاز شد.

به دلیل پیچیدگی تاریخ اوقات فراغت و نیزکمبود اطلاعات در این زمینه، تنها می توان مقاطع مهمی همچون یونان باستان، روم باستان و ایران پیش از اسلام را با عنوان های دوران باستان، قرون وسطی و نیز دوران بعد از انقلاب صنعتی تاکنون مورد بررسی قرار داد. 

اوقات فراغت در دوران باستان 

تمدن های دوران باستان سهم بزرگی در تکامل و پیشرفت فرهنگی در دوران های بعد داشته‌اند. برای درک اوقات فراغت امروزی توجه به اوقات فراغت مردم در تمدن های باستان حایز اهمیت است، چرا که همان شیوه ها تا قرون وسطی و حتی عصر حاضر جاری بوده است.

در دوران باستان جامعه دارای طبقات مختلفی بود. در بین این طبقات، طبقه حاکم برای خود  یک سری امتیازهای ویژه‌ای از جمله اوقات فراغت قائل بود و به منظور حفظ آن امتیازها برای خود و آیندگانشان، حتی به زور متوسل می شدند. نشانه های این مسئله را در بیشتر جوامع پیشرفته گذشته می توان مشاهده کرد. فرهنگ های دوران باستان سهم بسزایی در تکامل و پیشرفت جوامع مغرب زمین داشتند. به همین دلیل و به ویژه برای درک امروزی از اوقات فراغت، آشنایی با این مفهوم در عهد باستان، اهمیت ویژه ای دارد. از طرف دیگر، برداشت از اوقات فراغت در عهد باستان دارای مشکلات و مسائل فراوانی بود که این مسائل و مشکلات در جوامع امروزی نیز دیده می شوند.

جالب است که یونانیان عهد باستان معتقد بودند اوقات فراغت و تفریح شرط اولیه و لازمه زندگی سعادتمند است. این نظریه که ما کار می کنیم تا اوقات فراغت داشته باشیم، برای نسل امروز به ویژه جوانان بسیار مدرن است. به هر حال یونان عهد باستان، عقیده داشتند زندگی انسان از دو بخش تشکیل شده است: بخش اول که همراه با رنج و مشقت است و کار نام دارد و بخش دوم که اوقات فراغت است و در آن انسان به فعالیت هایی می پردازد که مطابق با امیال و خواست های خود اوست. آن ها بر این باور بودند که انسان تنها در اوقات فراغت  می تواند از نظر روانی به آرامش دست پیدا کند.

در یونان باستان کار در مقایسه با اوقات فراغت نقش منفی‌تری داشت و بیشتر وظیفه بردگان بود. بردگان و اقشار فرودست جامعه باید کار می کردند تا وسایل و امکانات تفریح طبقه حاکمان را فراهم سازند.

جامعه روم را می توان اولین جامعه‌ای دانست که اوقات فراغت سازماندهی شده را بنا نهاد. برای مثال آن ها پارک های بزرگ، سالن های عمومی و ورزشگاه های بزرگی را تاسیس کردند.

طبقه حاکم علاوه بر این ها به طور مرتب جشن ها و مراسم مختلفی را برپا می کند تا از این راه بتواند نظام اجتماعی موجود را حفظ کنند. از این رو می توان گفت که در روم باستان تنها طبیعت نبود که کار کردن و زمان بیکاری را مشخص می کرد، بلکه ساختار اجتماعی و حاکمان نیز از راه سازماندهی، زمان و کار و زمان فراغت را تعیین می کردند. 

اوقات فراغت در قرون وسطی 

در قرون وسطی اروپا تحت تاثیر کامل فرهنگ مسیحیت قرار داشت و از این رو اوقات فراغت ارزش بیشتری پیدا کرده بود، زیرا بر اساس فرامین دین مسیح، باید بین زمان کار و زمان عبادت تفاوت قائل شد و ارزش را به زمان عبادت داد.

رهبران کلیسا هدف اصلی زندگی را رهایی انسان می دانستند. از نظر آن ها، که تاثیر مستقیمی بر نجات روح انسان نداشت و از این رو بی اهمیت تلقی می شد. ای بی اهمیت شمردن کار تا اواخر قرون وسطی ادامه داشت .عقیده بر این بود که کار روندی طبیعی برای گذران زندگی است و لزوماً نباید همه افراد جامعه کار کنند. همچنین عقیده داشتند که انسان تنها وقتی باید کار کند که هیچ امکان دیگری یبرای گذران زندگی خود نداشته باشد.

10- صنعتی شدن جوامع و پیشرفت های علمی صنعتی – بی ارزش شمردن اوقات فراغت به دلیل صرفه جویی 

از قرن هجدهم به بعد میلادی و به ویژه در قرن نوزدهم، جوامع غربی هر چه بیشتر به سوی جوامعی با اقتصاد لیبرالی سوق پیدا کردند. آزادی کشاورزان در قرن های هجدهم و نوزدهم در زمینه کشاورزی، دگرگونی های بزرگی را موجب شد که از آن جمله می توان از آزادی عمل هرچه بیشتر در انتخاب شغل نام برد. این آزادی عمل، آزادی های دیگری را به دنبال داشت. همچنین با تحقق آزادی در تولید و مصرف، اقشار زیادی توانایی مالی پیدا کردند. به دنبال تغییرات قبلی، تحول دیگری به وجود آمد که بی تردید بر میزان و نحوه گذراندن اوقات فراغت تاثیر زیادی گذاشت و آن، جدا شدن محل زندگی و کار بود. تا آن زمان زندگی تمام افراد خانواده، در خانه و تحت حاکمیت پدر خانواده بود. اما از آن پس، شرایط موجود تغییر یافت و افراد می توانستند برخلاف گذشته بین کار و اوقات فراغت به صورت کاملاً شفاف مرزبندی قائل شوند. از این زمان به بعد برای کار، حقوق و دستمزد در نظر گرفته شد و برای اولین بار اصطلاح اوقات فراغت مطرح شد. با مشخص شدن شرایط کاری و دستمزد در قرارداد و در پی آن شناختن هر دو طرف قرارداد به عنوان شریکانی با حقوق برابر، به شخصیت انسان ارزش داده شد. از طرف دیگر با پیشرفت روند صنعتی شدن، زمان کار به شدت افزایش یافت، زیرا صنایع و ماشین هایی که هرروز تکامل بیشتری می یافتند، نباید لحظه‌ای خاموش می ماندند. اندازه گیری زمان به وسیله ساعت، استفاده هرچه بیشتر از زمان کار، امکان پذیر شد. برا یمثال مدیران صنعتی با استفاده از نظریه دانشمند معروف، فردریک تیلور، کوشش کردند تا با تقسیم کار به اجزای کوچک‌تر تا آن جا که امکان دارد، عاملی مزاحم به نام انسان را از سر راه چرخه تولید بردارند. هواداران این نظریه کوشش کردند تا ازانسان کارگر، یک ماشین و یا یک خودکار محض بسازند.