با کسی مصاحبت کن که تو را زینت کند! دوستی با کسی که همه صفات خوب را در حد اعلی دارا باشد ممكن است برای ما مقدور نباشد لذا باید با كسی دوستی كرد كه بیشتر از دیگران صفات نیک را دارا باشد. سعی انسان باید بر این باشد كه كسی را به عنوان دوست برگزیند كه از خودش بهتر باشد تا از این طریق به كسب كمالات بالاتر نائل آید. امام صادق-علیه السلام- می فرمایند: با كسی مصاحبت كن كه تو را زینت كند نه این كه تو زینت او باشی. (الحكم الظاهر، ج2، ص415) فرآوری: آمنه اسفندیاری ـ بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان با توجه به این که انسان موجودی اجتماعی است و برای ارائه حیات خویش نیاز به ارتباطات در جامعه دارد. پس انسان در تمام دوران حیات نیازمند به رفاقت و دوستی با دیگران است. انسان ها نه تنها با هم انس می گیرند و با مصاحبت و هم نشینی وسایل شادمانی و شادی یکدیگر را فراهم می سازند، بلکه هر دوستی، به میزان ارتباط و هم نشینی، در روح و روان رفیق خودش نفوذ می کند و بر عقاید، اخلاق، گفتار، و کردار او اثر می گذارد. بزرگان گفته اند «درباره هیچکس به نیکی یا بدی نمی توانیم قضاوت کنیم، مگر این که دوستانش را بشناسیم. آدمی با صفات همنشینان و دوستان صمیمی اش شناخته می شود. بر این اساس انتخاب دوست و هم نشین برای جوانان از حساس ترین مسائل دوران جوانی است. امام علی علیه السلام می فرماید: «عاجزترین مردم کسی است که از نظر دوست یابی عاجز باشد و عاجزتر از او کسی است که دوستی را که به دست آورده؛ از دست بدهد.» از این رو بهترین و مناسب ترین دوستان را انتخاب کنیم و همواره دوستی هایمان را مستحکم کنیم و آن را پاس بداریم. حقوق دوستان دوستان ایمانی همچون برادر هستند و مانند برادر باید پاس آنها را داشت باید خیرخواه و حامی دوستان بود همان گونه كه خیرخواهی و حمایت برادر واجب است. رابطه در راه خدا و برادری ایمانی، رابطه ای مقدس است و حفظ آن بر دوستان واجب است. حضرت علی علیه السلام می فرمایند: با نیكی به برادرت او را برای عمل بدش سرزنش كن و آزار او را با بخشش به او باز گردان. (نهج البلاغه، قصار الحكم، 158) الف) محبت بدون قید و شرط: امیرالمومنین (علیه السلام) در نامه 31 نهج البلاغه خطاب به فرزند خود امام حسن می فرمایند: چون برادر تو از تو برید خود را به پیوند با او وادار و چون روی برگرداند با او مهربانی و نزدیكی كن و چون بخل ورزید بخشش نما و چون دوری كرد به او نزدیك شو چون سختگیری كرد نرمی كن چون خطا نمود پوزش پذیر چنان كه گویی تو بنده اویی و او به تو نعمت داده است. و مبادا این كار در نابجا و درباره آن كس كه شایسته نیست انجام دهی. (نهج البلاغه، الكتاب 31) در این بند اهمیت پیوند برادری و دوستی آشكار است، زیرا حفظ رابطه دوستی بسیار با اهمیت تلقی شده است و تلاش برای نگهداری این پیوند توصیه شده است. ب) دوستی نكردن با دشمن او: دشمن دوستت را به دوستی مگیر تا به او دشمنی نكرده باشی. (نهج البلاغه، الكتاب 31) ج) پند دادن و ملاطفت: پند گفتن دوستان وظیفه ای مهم است، زیرا مومنان همچون آینه نیك و بد یكدیگر را می گویند تا نیكی ها افزایش یابد و بدی ها رفع گردد. در نصیحت گویی باید به نرمی و از سر خیر خواهی عمل كرد تا نتیجه بهتری حاصل شود، حضرت علی - علیه السلام - در این باره نیز می فرمایند: برادرت را خالصانه پند ده خواه نیك یا زشت و خشم خود را اندك اندك بیاشام كه جرعه ای شیرین تر از آن ننوشیدم و پایانی گواراتر از آن ندیدم با كسی كه با تو درشتی كند نرمی كن، باشد كه به زودی نرم شود. (نهج البلاغه، الكتاب 31) د) نیكی به او: با نیكی به برادرت او را برای عمل بدش سرزنش كن و آزار او را با بخشش به او باز گردان. (نهج البلاغه، قصار الحكم، 158) و) وفاداری: وفاداری به دوست، شرط دوستی است. كسی كه وفادار نباشد دوست نیست: و از عهده دوستی برنمیآید تا آن كه در سه جا با او وفاداری كند: در بیچارگی و بلا، هنگامی كه حاضر نیست و چون در گذرد. (نهج البلاغه قصار الحكم، 134) 5) صمیمیت و صداقت: صمیمیت و یكرنگی كردن نیز از وظایف دوستان نسبت به یكدیگر است؛ چرا كه دوری از تكلف، مجالست را آسان و پایداری آن را ممكن می سازد: بدترین برادران كسی است كه برای او به تكلف گرفتار آیی. (نهج البلاغه، قصار الحكم، 479) امام صادق - علیه السلام - فرمود: سعی و گام برداشتن مسلمان برای برآوردن نیازهای مسلمان، بهتر از هفتاد بار طواف، به دور كعبه است. به هر حال حقوق برادری بسیار و ادای آنها بسیار مهم و گاه دشوار است. بی توجهی به این حقوق، موجب از میان رفتن دوستی است. دوستان باید از صمیمیتی كه دارند سوء استفاده نكنند و به سبب مهربانی موجود میان آنها و دوستانشان، حقوق آنها را فرو نگذارند: حق برادرت را به اعتماد دوستی ای كه با او داری ضایع مكن، زیرا آن كس كه حقش را ضایع كنی برادرت نیست. (نهج البلاغه، الكتاب 31) ره گشایی از کار دوست ابان بن تغلب، از یاران نزدیك امام صادق - علیه السلام - است، می گوید: با امام صادق - علیه السلام - در مكّه بودم، همراه آن حضرت، مشغول طواف كعبه شدیم، در این وقت یكی از شیعیان، از من تقاضا كرد كه همراه او برای برآوردن حاجتی كه داشت، برویم . من به طواف، ادامه دادم، او اشاره كرد، ولی من به او توجه نكردم زیرا دوست داشتم امام صادق - علیه السلام - را تنها نگذارم . او بار دیگر اشاره كرد، امام متوجه اشاره او گردید، به من فرمود: او با تو كاری دارد؟ گفتم : آری، فرمود او كیست؟ گفتم : از دوستان ما است، شیعه است .امام كه متوجه شده بود، او كار لازمی دارد، فرمود: نزد او برو. عرض كردم : طواف را قطع كنم .فرمود: آری .عرض كردم : گر چه طواف واجب باشد؟ فرمود: آری برو، گر چه طواف واجب باشد. و از سخنان امام صادق - علیه السلام - است كه فرمود: مشی المسلم فی حاجة المسلم خیر من سبعین طوافاً بالبیت الحرام .سعی و گام برداشتن مسلمان برای برآوردن نیازهای مسلمان، بهتر از هفتاد بار طواف، به دور كعبه است. خلاصه سخن اینکه: دوستی با کسی که همه صفات خوب را در حد اعلی دارا باشد ممكن است برای ما مقدور نباشد لذا باید با كسی دوستی كرد كه بیشتر از دیگران صفات نیک را دارا باشد. سعی انسان باید بر این باشد كه كسی را به عنوان دوست برگزیند كه از خودش بهتر باشد تا از این طریق به كسب كمالات بالاتر نائل آید. امام صادق-علیه السلام- می فرمایند: با كسی مصاحبت كن كه تو را زینت كند نه این كه تو زینت او باشی. (الحكم الظاهر، ج2، ص415) منابع: سایت اندیشه قم داستان دوستان / محمد محمدی اشتهاردی الحكم الظاهر، ج2