اقتصاد نفتی عربستان، حالا منبعی دیگر را نیز از دست می دهد. درآمدی که هر سال از محل اعزام زایران حجم عمره و تمتع از ایران نصیب اقتصاد عربستان می شد، به زودی تزلزلی عظیم را تجربه می کند.
ضرر های اقتصادی قطع روابط ایران و عربستان
اقتصاد نفتی عربستان، حالا منبعی دیگر را نیز از دست می دهد. درآمدی که هر سال از محل اعزام زائران حج عمره و تمتع از ایران نصیب اقتصاد عربستان می شد، به زودی تزلزلی عظیم را تجربه می کند.
فراوری: ه-هدایتی -بخش اقتصاد تبیان
تزلزلی كه به وضوح خود را در آمارهای درآمدی عربستان از حج سال ٢٠١٦ نشان خواهد داد.ایران ركورددار سومین شمار زائران اسلامی در میان كشورهای اسلامی است. بررسی ها نشان می دهد اندونزی و پاكستان، با توجه به جمعیت بالاترشان مقام های اول و دوم را از آن خود كرده اند و ایران نیز با اعزام بیش از ٦١ هزار زائر به عربستان، سومین ركورددار شمار بالای زائران تمتع محسوب می شود. عربستان هر سال سهمیه ای را برای زائران هر كشور تعیین می كند. سهمیه بر اساس هر هزار نفر یك حاجی تعیین می شود. به این ترتیب ایران سهمیه اعزام حدود ٧٥ هزار زائر را در موسم حج تمتع داراست. سهمیه ایران برای حج عمره اما به حدود ٧٥٠ تا ٨٠٠ هزار زائر می رسد كه البته با توجه به مثبت بودن روابط در برخی سال ها شمار اعزام ها از این نیز فراتر رفته است. هر چند بر اساس قوانین جاری اعزام زائران به حج تمتع از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران ممنوع نیست اما به موجب تصمیمات اتخاذ شده فعلا امكان اعزام زائران به حج عمره فراهم نیست و طبق قانون تعلیق در این حوزه ادامه یافته است. بررسی ها نشان می دهد درآمد عربستان از حج، درآمدی قابل توجه و تاثیرگذار بر اقتصاد این كشور است.
برآوردها حاكی از آن است كه با كم شدن قیمت نفت و آب رفتن دلارهای نفتی، سایر منابع درآمدی برای عربستان مهم تر می شود. در این میان توجه ویژه به درآمد این كشور از حج در دستور كار مقامات قرار دارد. مساله درآمد عربستان از حج تنها مورد توجه رسانه های ایرانی نیست. اتفاقا رسانه های بین المللی نیز در این حوزه محاسباتی داشته اند.
آخرین گزارشی كه در خصوص درآمد عربستان از حج عمره منتشر شده است، توجه نشریه فوربس را به خود جلب كرد. در این گزارش میزان درآمد عربستان از حج، شامل حج عمره و حج تمتع در سال ٢٠١٤ در حدود ١٨ میلیارد و ٦٠٠ میلیون دلار عنوان شده است كه این رقم ١٠ درصد از درآمدهای عربستان را تشكیل می دهد. لازم به ذكر است كه قیمت نفت در سال ٢٠١٤، رقمی بالاتر از قیمت نفت در سال جاری میلادی است و برآوردها نشان می دهد در دو سال گذشته قیمت نفت بیش از ٣٥ درصد كاهش یافته است. از سوی دیگر بررسی طرح های دولتی عربستان نشانگر عزم این كشور برای افزایش درآمدهایش از محل حج است. به این ترتیب همزمان با كاهش درآمدهای نفتی، افزایش درآمد از محل حج در دستور كار مقامات این كشور قرار دارد و همین امر نشان می دهد در این موقعیت حجاج ایرانی تا چه حد برای عربستان می توانند اهمیت داشته باشند. نشریه فوربس سهم زائران ایرانی از ایجاد درآمد حج را سه میلیارد دلار عنوان كرده است. چیزی برابر با ١٠ هزار و ٨٠٠ میلیارد تومان. این رقم با احتساب دلار ٣٦٠٠ تومانی محاسبه شده است. لازم به توضیح است كه نشریه فوربس درآمد عربستان از حج را مد نظر قرار داده حال آنكه فرهنگ متفاوت زائران ایرانی در حوزه خرید سوغاتی و... درآمد این كشور از حضور زائران ایرانی را افزایش خواهد داد.
تسریع نزول قیمت نفت
گذشته از درآمدی که عربستان از طریق زائران ایرانی به دست می آورد اما دیگر ضرری که عربستان در این بین متحمل می شود ،ضرر ناشی از تسریع نزول قیمت نفت است. نگاهی به آمار تجارت ایران و عربستان و بررسی كارشناسان نشان می دهد كه عربستان با قطع رابطه با كشورمان در طولانی مدت بیش از ایران متضرر می شود. هرچند كه ایران درباره قطع روابط با عربستان هنوز موضع گیری خاصی نكرده است، اما مسئولان كشور معتقدند كه عربستان با قطع روابط خود با ایران بیش از ایران ضرر می كند. با این حال برخی گزارش ها نیز حاكی از آن است كه رسانه های سعودی در نخستین اقدام خود به شهروندان عربستان توصیه كرده اند كه از كالا های ایرانی استفاده نكنند. حال نگاهی به تجارت بین دو كشور كه در سال های اخیر بسیار كم شده نشان می دهد عربستان كالا های حساس تری را نسبت به ایران، وارد می كند و كاملا محتمل است كه تغییر روابط سیاسی ایران و عربستان روی روابط اقتصادی و تجارت دو كشور تاثیرگذار باشد. بعد از مسائل مربوط به تحریم، عربستان از تحریم ها علیه ایران سوءاستفاده كرد و بازار های خود را در اختیار ایران قرار نداد. این در حالی بود كه مشابه كالاهایی كه ایران تولید می كرد در عربستان با كیفیت پایین تری وجود داشت. اما این موضوع فقط به تجارت و بخش بازرگانی مربوط نمی شد، بلكه عربستان بازار های نفت را در شرایطی كه قیمت نفت بیش از 100 دلار بود در انحصار خود درآورد و تا جایی كه توانست صادرات نفت را افزایش داد. حال كه تحریم ها علیه ایران لغو شده اند، عربستان حاضر به كاهش سهم خود از صادرات نفت نشده و با این روند همچنان سیر نزولی قیمت نفت ادامه دارد. با این حال بهای جهانی انواع نفت در پی افزایش تنش میان عربستان سعودی و ایران بیش از دو درصد افزایش یافت. اما باید اشاره داشت كه قطع روابط دو قدرت اوپك در عمل احتمال تعامل برای بازگشت به سقف تعیین شده تولید نفت در اوپك را غیرممكن ساخته كه این امر كاهش دوباره قیمت ها را موجب می شود.
میزان تجارت ایران و عربستان
بر اساس آمار گمرك جمهوری اسلامی ایران، تعداد اقلام صادراتی ایران به عربستان در هشت ماهه سال جاری 152 مورد به ارزش 133 میلیون دلار بوده و این در حالی است كه عربستان تنها 71 قلم كالا به ارزش 40 میلیون دلار به ایران صادر كرده است. اقلام عمده صادراتی ایران به عربستان علاوه بر محصولات فولادی به ترتیب انواع زعفران با رقم 5/7 میلیون دلار، پسته با رقم 3/6 میلیون دلار، انواع كشمش و انگور با رقم 6/4 میلیون دلار، انواع فرش و كفپوش با رقم 4/3 میلیون دلار و سیمان سفید، پرتلند و كلینكر با رقم سه میلیون دلار بوده است. از سوی دیگر محصولاتی كه ایران از عربستان وارد می كند كمتر جزو كالاهای اساسی و مهم است، به طوری كه بیشترین رقم صادرات عربستان به ایران مربوط به قوطی و در آلومینیومی برای تولید نوشابه با رقم 7/17 میلیون دلار است. از دیگر اقلام عمده صادراتی این كشور به ایران در هشت ماهه سال جاری نیز می توان به انواع پلی اتیلن با رقم هفت میلیون دلار، انواع پارچه های نبافته با رقم 6/3 میلیون دلار، انواع قوطی و جعبه بسته بندی با رقم 6/2 میلیون دلار و انواع رزین با رقم 2/1 میلیون دلار بوده است. به این ترتیب نمی توان گفت كه قطع روابط با عربستان تاثیری بر عملكرد اقتصادی كشور داشته باشد و این در شرایطی است كه كشور عربستان علاوه بر واردات این كالاها از ایران سالانه درآمد هنگفتی از سفر زائران ایرانی دارد كه اگر این قطع روابط بر موضوع حج نیز تاثیر بگذارد، عربستان از نظر مالی رقم زیادی را از دست می دهد لذا عربستان که از صادرات اقلام خود به ایران حدود 180 میلیارد تومان در سال سود می برد در نتیجه قطع روابط دیپلماتیك خود با ایران باید متحمل سالانه حدود 1700 میلیارد تومان ضرر شود.
منابع : تابناک / آرمان
