دعاهایی که هنگام غسل باید بخوانیم ! در موقع غسل ترتیبی یا ارتماسی، واجب یا مستحبی، چه دعا و ذکری از ائمه (علیه السلام) سفارش شده است؟ ذکر به صورت مطلق؛ مستحب است. برخی ذکرها عمومیت دارد و همیشه می ‌توان به وسیله آنها به خداوند تقرّب جُست. در عین حال، در روایات؛ به ذکرها و دعاهایی برای موقعیت‌ ها و اعمال خاص سفارش شده است، یکی از این اعمال؛ غسل - واجب و مستحب – است. ذکرهایی که برای همه غسل‌ها سفارش شده است: پیامبر خدا (صلی الله و علیه وآله): «زمانی که غسل می ‌کنید، بگویید: بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ اسْتُرْنَا بِسِتْرِک ‏».[1] «مستحب است در زمان انجام هر غسلی گفته شود: اللَّهُمَ‏ طَهِّرْ قَلْبِی‏ وَ اشْرَحْ لِی صَدْرِی‏ وَ أَجْرِ عَلَى لِسَانِی مِدْحَتَکَ وَ الثَّنَاءَ عَلَیْکَ اللَّهُمَّ [اجْعَلْ‏] اجْعَلْهُ لِی طَهُوراً وَ شِفَاءً وَ نُوراً إِنَّکَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ»،[2] [و پس از غسل می‌گویی] «اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِی وَ زَکِّ عَمَلِی وَ اجْعَلْ مَا عِنْدَکَ خَیْراً لِی اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنَ التَّوَّابِینَ وَ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُتَطَهِّرِین»‏.[3] هر کس بعد از وضو یا غسل جنابت این دعا را بخواند، گناهان او بریزد، چنانچه برگ از درختان می ‌ریزد و به هر قطره از قطرات وضو و غسل او، حق تعالى فرشته‌ ای می ‌آفریند که تسبیح و تقدیس الهى گوید و صلوات بر محمّد و آل محمّد بفرستد، و ثوابش برای او باشد و گناهانش آمرزیده شود برای برخی از غسل‌ها نیز به صورت خاص، دعاها و ذکرهایی نقل شده است: 1. دعا در زمان انجام غسل جنابت برخی از منابع روایی از پیامبر اسلام (صلی الله و علیه وآله) [4] و برخی دیگر از امام حسن عسکرى (علیه السلام) نقل کرده‌اند:[5] « هر کس بعد از وضو یا غسل جنابت این دعا را بخواند، گناهان او بریزد، چنانچه برگ از درختان می ‌ریزد و به هر قطره از قطرات وضو و غسل او، حق تعالى فرشته ‌ای می ‌آفریند که تسبیح و تقدیس الهى گوید و صلوات بر محمّد و آل محمّد بفرستد، و ثوابش برای او باشد و گناهانش آمرزیده شود؛ آن دعا چنین است: سُبْحَانَکَ‏ اللَّهُمَ‏ وَ بِحَمْدِکَ، أَشْهَدُ أَنْ‏ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَسْتَغْفِرُکَ وَ أَتُوبُ إِلَیْکَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّکَ وَ خَلِیفَتُکَ بَعْدَ نَبِیِّکَ عَلَى خَلِیقَتِکَ، وَ أَنَّ أَوْلِیَاءَهُ وَ أَوْصِیَاءَهُ خُلَفَاوُکَ؛ خداوندا؛ پاک و منزهی و تو را ستایش می‌ کنم. شهادت می ‌دهم که خدایی جز تو نیست. از تو طلب استغفار و توبه می ‌کنم و شهادت می ‌دهم که محمد (صلی الله و علیه وآله) بنده و فرستاده تو است و علی (علیه السلام) پس از پیامبر صلی الله علیه و آله، ولی و خلیفه تو بر زمین است و اولیاء و اوصیای او نمایندگان تو هستند». دعا در زمان غسل جمعه امام صادق (علیه السلام) فرمود: کسی که غسل جمعه می ‌کند، در هنگام غسل بگوید: اللَّهُمَ‏ طَهِّرْ قَلْبِی‏ مِنْ کُلِّ آفَةٍ تَمْحَقُ بِهَا دِینِی وَ تُبْطِلُ بِهَا عَمَلِی ».[6] « هر کس غسل‏ جمعه کند و این دعا را بخواند: "أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِی مِنَ التَّوَّابِینَ وَ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُتَطَهِّرِینَ کَانَ طُهْراً مِنَ الْجُمُعَةِ إِلَى الْجُمُعَةِ" این دعا موجب پاکسازى شخص از آن جمعه تا جمعه دیگر است؛ شهادت می ‌دهم که خداوندی جز الله نیست و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده او است. خدایا بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا از توبه‌ کنندگان و پاک شدگان قرار ده. خدایا این غسل را طهارت من از این جمعه تا جمعه بعد قرار ده ».[7] امام رضا (علیه السلام): «پس از غسل جمعه بگویید: اللَّهُمَّ طَهِّرْنِی وَ طَهِّرْ قَلْبِی وَ أَنْقِ غُسْلِی وَ أَجْرِ عَلَى لِسَانِی ذِکْرَکَ وَ ذِکْرَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنِی مِنَ التَّوَّابِینَ وَ مِنَ الْمُتَطَهِّرِین‏‏ ».[8] دعا در زمان غسل عید فطر امام صادق (علیه السلام): «زمانی که می ‌خواهى غسل عید فطر بجا آورى، ... و زمانی که خواستى شروع کنى بگو: « اَلّلهُمَّ اِیْماناً بِکَ وَ تَصْدیقاً بِکِتابِکَ وَ اتّباعَ سُنَّةِ نَبّیِکَ مُحَمَّدٍ »[9] ... و پس از انجام غسل بگو: اَلّلهُمَّ اجْعَلْهُ کَفّارَةً لِذُنُوبى وَ طُهْراً لِدَنَسى اَلّلهُمَّ أذْهِبْ عَنّى الرِّجْسَ ».[10] پیامبر (صلی‌ الله علیه و آله) می‌ فرماید: مقدار آب وضو یک مُدّ [14] است و مقدار آب غسل یک صاع [15] است و بعد از من مردمى مى‌ آیند که این مقدار آب را کم مى ‌شمارند، این مردم بر خلاف سنّت من هستند و کسى که بر سنّت من ثابت باشد، در بهشت با من است» دعای غسل سفر سید ابن طاووس می ‌گوید: روایت شده است: مستحب است انسان زمانی که می ‌خواهد به سفر برود؛ غسل کند و در زمان غسل بگوید: « بِسْمِ‏ اللَّهِ‏ وَ بِاللَّهِ‏ وَ لَا حَوْلَ‏ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‏ وَ عَلَى‏ مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ وَ الصَّادِقِینَ عَنِ اللَّهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ اللَّهُمَّ طَهِّرْ بِهِ قَلْبِی وَ اشْرَحْ بِهِ صَدْرِی وَ نَوِّرْ بِهِ قَبْرِی‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لِی نُوراً وَ طَهُوراً وَ حِرْزاً وَ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ آفَةٍ وَ عَاهَةٍ وَ سُوءٍ وَ مِمَّا أَخَافُ وَ أَحْذَرُ وَ طَهِّرْ قَلْبِی وَ جَوَارِحِی وَ عِظَامِی وَ دَمِی وَ شَعْرِی وَ بَشَرِی وَ مُخِّی وَ عَصَبِی وَ مَا أَقَلَّتِ الْأَرْضُ مِنِّی اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لِی شَاهِداً یَوْمَ حَاجَتِی وَ فَقْرِی وَ فَاقَتِی إِلَیْکَ یَا رَبَّ الْعَالَمِینَ‏ إِنَّکَ‏ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ ».[11] برای برخی دیگر از غسل‌ ها نیز دعاهایی نقل شده است.[12] کلام آخر: برای غسل باید مراقب بود که بیش از حدّ، آب استفاده نشود و حدّی که برای وضو و غسل؛ در روایات به آن اشاره شده،‌ این است که پیامبر (صلی‌ الله علیه و آله) می‌ فرماید: «الْوُضُوءُ مُدٌّ وَ الْغُسْلُ صَاعٌ وَ سَیَأْتِی أَقْوَامٌ بَعْدِی یَسْتَقِلُّونَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ عَلَى خِلَافِ سُنَّتِی وَ الثَّابِتُ عَلَى سُنَّتِی مَعِی فِی حَظِیرَةِ الْقُدْسِ [13] مقدار آب وضو یک مُدّ [14] است و مقدار آب غسل یک صاع [15] است و بعد از من مردمى مى‌ آیند که این مقدار آب را کم مى ‌شمارند، این مردم بر خلاف سنّت من هستند و کسى که بر سنّت من ثابت باشد، در بهشت با من است». این مقدار آب که برای وضو و غسل ذکر شد، به این معناست که همین اندازه کافی است و مثلاً برای غسل؛‌ می ‌شود مقداری آب روی سر ریخت و همه ‌‌ی سر را با آن مرطوب کرد و همچنین طرف راست و طرف چپ را، اما در زمانی که ما هستیم و آب از راه لوله ‌کشی در خانه‌ ها وجود دارد باید مراقب باشیم که برای جلو‌گیری از اسراف؛ مصرف آب برای وضو و غسل، از مقدار سفارش‌شده خارج نشود . پی نوشت ها: [1]. محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 1، ص 478 [2]. «خدایا؛ قلب مرا پاک گردان و قوّت قلبى به من عطا کن و مدح و ستایش، خود را بر زبانم جاری ساز. خدایا! این غسل را برای من طهارت، سلامتی و نور قرار ده و تو بر هر امری قادر هستی». [3]. کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح(جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة)، ص 12. [4]. شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 1، ص 398. [5]. التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری (علیه السلام)، ص 521. [6]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، غفاری، علی اکبر، ج 3، ص 43. [7]. سید ابن طاووس، رضی الدین علی، جمال الأسبوع بکمال العمل المشروع، ص 368. [8]. الفقه المنسوب للإمام الرضا (علیه السلام)، ص 175. [9]. «خدایا! [انجام این غسل،] به جهت ایمان به تو، تصدیق به کتاب تو و پیروی از سنت پیامبر تو حضرت محمد(صلی الله و علیه وآله) است». [10]. ابن طاووس، علی بن موسی، إقبال الاعمال، ج 1، ص 279. [11]. سید ابن طاووس، رضی الدین علی، الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان، ص 33. [12]. ر.ک: شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(علیه السلام)، محقق، لاجوردی، مهدی، ج 2، ص 267. [13]. من‌لا‌یحضره‌الفقیه، ج‏1، ص34 و 35 [14]. 750 گرم [15]. سه لیتر فرآوری: زهرا اجلال بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان منابع: سایت اسلام کوئست سایت شهر حدیث سایت رهروان ولایت