انواع خط کوفی خط کوفی ساده اولیه، بازتابی از محیط اجتماعی و فرهنگ خشنی بود که در آن رشد کرد . اما هنگامی که زمان به سمت شکوه و عظمت رشد کرد ، خط کوفی این وضعیت را با توسعه اشکال تزئینی خالص و ناب انعکاس بخشید. از همان اویل قرن دوم هجری ، خط کوفی تزئینی ، عنصر مهمی در هنر اسلامی همچون سر سوره های قرانی ، کتیبه های سکه ای و بیشتر نوشته های یادبودی به شمار می رفت. ظرافت و زیبایی ساده کوفی تزئینی اولیه را می توان در کتیبه ها "قیروان" و نقاط دیگر مشاهده نمود که با غنای عالی و رو به رشد کتیبه های دوره های فاطمیون ، سلاجقه و غزنویان در تضاد است. هنرمندان مسلمان مصر و سوریه ، در هنگام تسلط خلفای فاطمی (297-463 هـ.ق) استفاده گسترده و موثری از کوفی تزئینی بر زمینه های فلزی، شیشه ای و پارچه ای داشتند. اما در عبارت ها و موارد اصیل کتیبه نگاری، کوفی تزئینی به اوج ترقی و تکامل خود رسید که این امر در قرن پنجم هجری و در زمان حکومت سلاطین سلجوقی که در اواخر دوران خلفای عباسی قدرت را به دست گرفتند به وقوع پیوست. نکته مهم در مورد کتیبه نگاری کوفی، این است که آنها ضابطه مند نگاشته نشده اند، اما به هنرمند به صورت بالقوه کمکی در نوع ادراک و تصوراتش و همچنین اجراء و انجام اشکال تزئینی می دهند. در ابتدا حروف به صورت تزئینات ساده برگ دار (مورق) و گلدار(مزهر) توسعه یافتند که با خط اصلی تداخلی ایجاد نمی کرد . اما از اوائل قرن پنجم، حروف کوفی خود به عنوان عنصر تزئینی مورد استفاده قرار گرفتند و این مسئله راهی برای ابداع اشکال تزئینی حروف گشت. کوفی تزئینی در همه سطوح اعم از آجر، سنگ، کاشی، چوب، فلز، شیشه، عاج، پارچه و پوست مورد استفاده قرار می گرفت. اگرچه کاربرد این نوع خط کوفی را در سرتاسر دنیای اسلامی می توان مشاهده نمود، اما برجسته ترین نمونه های توسعه یافته آن را می توان دیار برکر، جنوب شرقی ترکیه ، در قیروان تونس ، قاهره مصر و در گرانادای (عزناطه ی) اسپانیان و در غزنه ی افغانستان مشاهده کرد. مضافا اینکه، عناصر هندسی جدیدی در فرم اشکال (مشبک) درهم بافته، گره زده (معقد) و درهم پیچیده (معشق) دنباله های برخی حروف پدیدار گشت. انتهای آزاد بعضی از حروف، که در ابتدا به صورت صاف رها می شدند، در طول قرن پنجم، الحاقات تزئینی ای را به دست آورد. گسترش کتابت کوفی و تبدیل آن به اشکال زئینی پیچیده تا اواخر قرن ششم ادامه یافت و از آن پس این خط وظیفه و کارکرد اصلی خودش را به رابطه با انتقال افکار و ارتباطات از دست داد و به عنصری صرفا تزئینی تبدیل شد. مهم ترین سبک ها، شامل تزئینات برگ دار (مورق) ، گلدار(مزهر)، چین دار(موشح)، گره زده(معقد)، درهم بافته(مشبک) بهم تابیده (معشق) و پیکرنمای جانواان(مصور) می شدند. در مورد آخر حروف، تصویری از سرها انسانی و پیکره اش یا اشکال حیوانی را به خود می گرفتند . با حرکت در جهت مخالف و در تباین با این غنای تزئینی ، خالص ترین فرم زاویه دار کوفی، طرح ها و الگوهای هندسی پیچیده ای بودند که با مهارت خلق می شدند و در مناره ها، مساجد و طرح های خوشنویسی مارپیچ مانند مورد استفاده قرار می گرفتند. کوفی تزئینی در همه سطوح اعم از آجر، سنگ، کاشی، چوب، فلز، شیشه، عاج، پارچه و پوست مورد استفاده قرار می گرفت. اگرچه کاربرد این نوع خط کوفی را در سرتاسر دنیای اسلامی می توان مشاهده نمود، اما برجسته ترین نمونه های توسعه یافته آن را می توان دیار برکر، جنوب شرقی ترکیه ، در قیروان تونس ، قاهره مصر و در گرانادای (عزناطه ی) اسپانیان و در غزنه ی افغانستان مشاهده کرد. سمیه رمضان ماهی بخش هنری تبیان منابع: خوشنویسی اسلامی/ یاسین حمید سفادی مطالب مرتبط: قواعد هنر خوشنویسی هنر خوشنویسی در بدو اسلام هنر خطاطی اسلامی