شعر انتظار در سه دهه شاعران سه دهه پس از انقلاب اسلامی با الهام گرفتن از تعالیم آسمانی قرآن کریم و رهنمودهای حیات‌بخش حضرت امام خمینی(ره) تغییرات شگرفی را در مضامین شعر ایجاد کردند. هدایت مفاهیم شعری به سمت ارزش‌های انسانی و اسلامی از جمله این تغییرات است.توجه داشتن شعرا به روح بلند حق‌پرستی و تعظیم نکردن در برابر ظلم، ایستادگی در برابر دشواری‌ها، مقاومت در برابر استکبار جهانی و مزدوران، ستایش عدالت و برابری و دعوت به صفا و محبت از جمله موضوعاتی است که نمونه‌های آن را در اشعار شاعران پس از انقلاب به وضوح می‌توان مشاهده کرد. دامنه شعر انقلاب در ادبیات انقلاب اسلامی به حدی گسترده است که حد و مرزی برای آن نمی‌توان قائل شد. اگر بخواهیم زیباترین و با محتواترین شعرها را در موضوع «انتظار» پیدا کنیم گنجینه‌ای بهتر از شعر انقلاب اسلامی نخواهیم یافت. منجی که شعر انقلاب منتظر ظهور اوست و آمدنش را نوید می‌دهد، آن گونه که قبل از این معرفی می‌شد، شخصیتی یک بعدی نیست. او افزون بر مبارزه با ستمگران به قصد گسترش رحمت الهی و برقراری عدالت خواهد آمد. چنانچه شاعر معاصر آقای مشفق کاشانی در غزلی زیبا به نام «گل اشک» ظهور منجی‌ای را به خواننده نوید می‌دهد که پرچم قسط و عدالت را در پهنه گیتی به اهتزاز درخواهد آورد: ای در آیینه دل منتظران چشم به راهت بر لب چشمه جان در عطش موج نگاهت خرم آن روز که بازآیی و ما را بنوازی با نگاهی و بریزیم گل اشک به راهت عقل حیرت‌زده سرخوش به تماشای جمالت عشق با آیینه و آب درآید به پناهت شب فرا راه تو ریزد گهر از خوشه پروین مهر را هدیه کند روز به ایوان پگاهت نرگس از لاله رخسار دلارای تو گلچین باغ در جاذبه روشنی طلعت ماهت تا بگیری ز ستم داد دل سوختگان را عدل در پیش تو استاده و انصاف گواهت امیرالمۆمنین(ع) درباره ماه شعبان فرموده‌اند: «خداوند آن را شعبان نامید، زیرا نیکی‌ها در آن شاخه شاخه می‌شوند. خداوند، درهای بهشت را در این ماه گشوده و نعمت‌های بهشتی را با ارزان‌ترین قیمت و آسان‌ترین راه بر شما عرضه کرده؛ اما شما از آن ابا دارید... شاخه‌های نیکی در این ماه؛ نماز، روزه، زکات، امر به معروف و نهی از منکر، نیکی به پدر و مادر... شاعره انقلابی مرحوم خانم دکتر طاهره صفارزاده وظیفه همه منتظران حضرت ولی عصر را در عصر غیبت و انتظار، امر به معروف می‌داند که تنها راه نجات برای جامعه است: در عصر انتظار و در مجالس تقریب تکلیف تابناک تنها صواب یگانه خیر امر به معروف است برای جامعه‌ی ناجمع برای مردم مغشوش دامنه شعر انقلاب در ادبیات انقلاب اسلامی به حدی گسترده است که حد و مرزی برای آن نمی‌توان قائل شد. اگر بخواهیم زیباترین و با محتواترین شعرها را در موضوع «انتظار» پیدا کنیم گنجینه‌ای بهتر از شعر انقلاب اسلامی نخواهیم یافت امام صادق(ع) فرموده‌اند: «هیچ نوروزی برما نمی‌گذرد مگر آن که در انتظار ظهور باشیم.» از این منظر آقای علیرضا قزوه، شاعر معاصر در غزلی زیبا «انتظار» را این چنین وصف می‌کند: آه می‌کشم تو را با تمام انتظار پرشکوفه‌کن مرا ای کرامت بهار در رهت به انتظار صف به صف نشسته‌اند کاروانی از شهید، کاروانی از بهار ای بهار مهربان در مسیر کاروان گل بپاش و گل بپاش، گل بکار و گل بکار زیستن در عصر انتظار با بی‌تابی عاشقانه و عالمانه برای ظهور، زیستن در خیمه‌گاه مهدی است. آن کس که دوست دارد از یاران قائم باشد، باید چشم به راه ومنتظر، ورع بورزد و محاسن اخلاق را در خویش بپرورد. پس بکوشید و صبورانه منتظر باشید. آقای زکریا اخلاقی، در غزل ذیل بی‌قراری‌های خود را برای ظهور آن امام بزرگوار این چنین بیان می‌کند: به تمنای طلوع تو جهان چشم به راه به امید قدمت کون و مکان چشم به راه به تماشای تو ای نور دل هستی هست آسمان کاهکشان، کاهکشان چشم به راه رخ زیبای تو را یاسمن آیینه به دست قد رعنای تو را سرو جوان چشم به راه نازنینا نفسی اسب تجلی زین کن که زمین گوش به زنگ است و زمان چشم به راه آفتابا دمی از ابر برون آ که بود بی‌تو منظومه امکان نگران چشم به راه اعتقاد ما این است که امام زمان(عج) حتی در زمان غیبت هم هوای شیعیانش را دارد. ولی ما چه؟ خواندن ادعیه و زیارات، رفتن به مشاهد مشرفه، شرکت در مجالس اهل بیت خصوصا خواندن دعاهای ندبه و توسلات و... با رعایت نظم و دوام، محبت و مودت اهل بیت را در قلوب ما تثبیت می‌نماید و بالاتر از آن، رضایت و خشنودی آقا امام زمان«عج» را فراهم می‌سازد. آقای مجید مهربان(صادق) در باب اهمیت دعای ندبه و ظهور آن حضرت شعر بلند زیبایی سروده که خلاصه و تکه‌هایی از آن را زمزمه می‌کنیم: چه می‌شد روزی از روزی، میان آه جانسوزی کشد بر پهنه قلبم چو خط یادگاری را الا ای منتظر با ما بخوان عجل فرج را چون خدا هم دوست دارد در دعاها پافشاری را بیا صادق به جمع ما و جمعه ندبه سرگیریم که شاید با نگاه خودپسند و اشک و زاری را شعر انتظار یا به عبارتی شعر مهدوی از مهم‌ترین انواع شعر ولایی است که در حوزه شعر آیینی به حساب می‌آید. شعر مهدوی از نظر موضوعی، قلمرو پهناوری در زبان فارسی دارد؛ که مهم‌ترین این مقوله‌ها، به جز موضوعات توصیفی و مناقبی عبارتند از: - معرفی مهدی موعود به عنوان تنها مصلح جهانی - به تصویر کشیدن ولایت تکوینی حضرت صاحب‌الامر - تبیین رسالت‌های جهانی حضرت موعود که زیرمجموعه‌های موضوعی آن به قرار زیر است: 1. مبارزه بی‌امان و فراگیر با بیداد و بیدادگران در عرصه جهانی. 2. رویارویی تمام عیار با کفر جهانی و ایادی آن. 3. برقراری نظام قسط و عدل واقعی در گستره جهانی. 4. تحقق جهان‌شمولی فرهنگ نامی شیعه و احیای ارزش‌های دینی. 5. برقراری حکومت جهانی اسلام و حاکمیت فرهنگ اسلامی در پهنه گیتی. 6. معرفی دجالان عصر حاضر و مبارزه بنیادی با افکار شیطانی و شرک. 7. ره‌آوردهای چشمگیر حکومت جهانی اسلام برای جامعه بشریت و تبیین مقوله‌های مرتبط با ظهور امام زمان و پایان بخشیدن به ناکامی‌ها و بی‌سروسامانی‌های مردم جهان. در شعر مهدوی از دیرباز به موضوعاتی از قبیل فلسفه غیبت و آثار آن در دوره آخرالزمان، اقامه براهین عقلی و نقلی بر وجود امام زمان و امکان ادامه حیات آدمی، پژوهش پیرامون چرایی پیدایی و ناپیدایی امام موعود پرداخته می‌شود و مقوله‌های مهم و مرتبط با انتظار، فرج، ظهور،دیدار تشرف و توسل از زیرمجموعه‌های محتوایی شعر مهدوی‌اند. این مقاله را با سروده زیبای میرزا یحیی مدرس اصفهانی (یحیی) تحت عنوان قبله آفاق به پایان می‌رسانم: زده بر عرش برین رایت فتح، آیت نصر عجل‌الله تعالی فرجه، حجت عصر شده بر ذات وی آیات خدایی، همه حصر شده بر شخص وی، اجلال الهی همه قصر ... صاحب حلم «حسن» زهد «تقی» جود «جواد» از «رضا» معرفتش کسب و، ز «موساش»نژاد وارث منزلت از «صادق» و «باقر»، «سجاد» از «حسین» و «حسن»اش، علم و ادب، فضل، سداد ز جلالت چو محمد(ص) به شجاعت چو علی بلکه آیینه علم احد لم یزلی حجت‌بن الحسن! ای قائمه عرش خدا به قوام تو مقوم، ز قیام تو به پا تو، به حق قائم و، قائم به تو شد ارض و سما .... امت جد تو تا چند به خواری باشند؟ ز فراقت همه در گریه و زاری باشند؟ چند رباعی نذر حضرت اباصالح المهدی(عج) مجید میرزایی-بروجرد خورشید سحر، کلام نورانی تو گلها همه مرهون فراوانی تو گویی رخ آفتابگردانها را چرخانده کسی به سمت پیشانی تو *** انگار که از قدیم نسبت دارد با لهجه یا کریم نسبت دارد هر صبح زخواب غنچه‌ها می‌گذری اخلاق تو با نسیم نسبت دارد *** آن روز بهانه دعا شکل گرفت در هر اتمم عکس خدا شکل گرفت در لحظه آفرینش چشمانت «موسیقی» خلق شد، «صدا» شکل گرفت *** ای زنده گل از بوی تنت، ای باران! دیر است، چه شد آمدنت، ای باران! خشکید لبان واژه‌هایم ز عطش دست غزلم به دامنت، ای باران! *** ای جان جهان بسته به جانت، ای عشق! ما را بطلب به آستانت، ای عشق! هرگز نشنیده هیچ کس چون خورشید یک جمله سرد از زبانت، ای عشق! *** هر ذره‌ای از وجودم آکنده توست هر قطره اشک من نماینده توست خورشیدی و من چو ابر باران زایی دلچسب‌ترین سروده‌ام خنده توست منابع و مواخذ: سنگری، محمدرضا. تکامل شعر انقلاب اسلامی. نشریه شعر، ویژه‌نامه دیدار شاعران با رهبری معظم انقلاب، شماره 53، آذر 1386. مجاهدی، محمدعلی. قلمرو موضوعی شعر مهدوی. نشریه امان، ویژه‌نامه امام زمان، شماره 30، خرداد و تیر 1390. یکرنگی، عباس. ادبیات انقلاب در آکادمی. نشریه شعر، ویژه‌نامه دیدار شاعران با رهبر معظم انقلاب، شماره 53، آذر 1386. بخش ادبیات تبیان منبع: کیهان/ناهید زندی‌پژوه