نمایشگاه کتاب و مشکلات دائمی

نمایشگاه بین المللی کتاب تهران با گذشت ربع قرن از عمر خود همچنان یک اتفاق بزرگ فرهنگی است که طی آن ناشرانی از سراسر دنیا به همراه جمع کثیری از ناشران داخلی، به منظور عرضه ی جدیدترین تولیدات خود در موضوعات مختلف، حضور می یابند. این مشارکت موجب می شود مجموعه ای از آثار  عرضه شده در اختیار جامعه ی تحصیل کرده و یا در حال تحصیل کشور قرار گیرد. علاوه بر ناشران، کتابداران، مۆسسات فرهنگی دولتی و خصوصی، متخصصان توسعه نشر بین الملل و بخش فرهنگی سفارتخانه های خارجی در تهران نیز در نمایشگاه حاضر می شوند تا گزیده ای از فعالیت ها و تولیدات فرهنگی خود را به معرض نمایش بگذارند. این باشگاه بزرگ فرهنگی همه ساله در ماه می (اردیبهشت) با استفاده از حمایت و نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برپا می شود.

امسال بیست و ششمین دوره برپایی نمایشگاه کتاب با شعار... آغاز شد. مثل همه سال های دیگر صحن ورودی مصلی تهران مملو از مردمی است که برای بازدید از غرفه های مختلف نمایشگاه کتاب به این مکان فرهنگی می آیند. اما برپایی نمایشگاه بین المللی کتاب همه ساله با مشکلات و مسائل حاشیه ای نیز همراه بوده است. از زمانی که نمایشگاه کتاب به مصلی تهران منتقل شده تاکنون بحث بر سر خوب و بد بودن این مکان برای نمایشگاه کتاب تکرار شده است. یکی از مشکلاتی که در مصلی امام به چشم می آید شلوغی و بهم ریختگی نمایشگاه است. برای کسانی که برای اولین بار قدم به نمایشگاه کتاب بگذارند پیدا کردن غرفه مورد نظر سخت دشوار است. در صحن اصلی و حیاط نمایشگاه غرفه های بسیاری و پراکنده ای تعبیه شده که به گیج کنندگی فضا می افزاید. از غرفه های تبلیغاتی کارت های اینترنت گرفته تا آموزش آتش نشانی و زلزله، همینطور غرفه های اغذیه فروشی و ساندویچ فروشی و تنقلات فراوان که بی هیچ نظمی در جای جای حیاط نمایشگاه برپا شده اند. ماشین های آتش نشانی، آمبولانس ها، خودرو های تشریفاتی و ماشین های بار بری، ماشین های زباله بری و خودرو های سواری در جای جای صحن حیاط مصلی مستقر شده اند. در حیاط مصلی چادرها و فضاهای سر پوشیده ای برای برپایی نماز و استراحت قرار داده شده است که آن هم از هیچ منطقی پیروی نمی کند و فضای نمایشگاه را از لحاظ بستری بد ترکیب کرده است. در این هیاهوی غرفه های رنگارنگ پیدا کردن بیلبوردهایی که سالن ها و شماره هر غرفه بر روی آن نوشته خود کار دشواری است چه رسد به پیدا کردن نقشه کلی نمایشگاه. بازدید کننده باید آنقدر در محیط بچرخد تا بتواند با همه امکانات نمایشگاه آشنا بشود و این وقت بسیار می برد. شبستان مصلی که یکی از مهم ترین فضاهای نمایشگاه است جایگاه ناشران عمومی است.

امسال هم مثل سال گذشته غرفه ها در هر راهرویی با یک شماره و بر اساس حروف الفبا کنار هم چیده شده اند. برخی از غرفه ها نیز در انتهای سالن شبستان قرار داده شده که البته فضای نسبتا بزرگ تری را اشغال می کنند.در فضای داخلی نمایشگاه کتاب تهران جایگاهی برای لختی نشستن و آسودن دیدارکنندگان تعبیه نشده است و از این رو است که تمامی پله های منتهی به طبقه دوم و کناره های دیواره ها مملو از آدم های خسته از ایستادن ها و پرسه زدن های بسیار است. البته وجود این معضل که بعد فرهنگی نمایشگاه کتاب را تحت الشعاع خود قرار داده است همچنان از کمبود جا برای نمایشگاه ناشی می شود. غرفه داران برای ارائه کتاب هایشان جا به اندازه کافی ندارند و برای همین چندان قادر نیستند مخاطب خود را بر سر غرفه نگه دارند و با وی تعامل کنند.

یکی از مشکلات دیگر نمایشگاه کتاب نور ناکافی شبستان است. با این که همه غرفه ها از نورهای جانبی استفاده می کنند اما همچنان فضای داخلی شبستان تاریک به نظر می رسد و مناسب برای تورق این همه کتاب نیست. چشم ها در این فضای کم نور خیلی زود خسته می شود و آدم دلش می خواهد خیلی زود از محیط بسته و تاریک شبستان بیرون برود و در هوای آزاد نفسی بکشد.

صدای هیاهو در صحن شبستان بر خستگی زود هنگام بازدید کننده می افزاید. شبستان از لحاظ ساختمانی به گونه ای تعبیه شده که صدای موذن و صدای نمازگذار در آن می پیچد تا به گوش همه مستمعین برسد و حالا که مملو از جمعیتی است که هیچ کدام مستمع نیستند بلکه همه با هم و هم زمان مشغول صحبت هستند هیاهویی غریب و آزار دهنده ایجاد می کند. این هیاهو هایی که مدام در صحن شبستان در هم می پیچد در جای جای محیط شنیده می شود به طوری که خیلی زود فرد را از هر چه نمایشگاه است دل زده و خسته می کند.

در سرای اهل قلم که محل نشست ها و بحث بررسی است نه تنها صدای هیاهوی داخلی شبستان شنیده می شود بلکه از پنجره های آن صدای بلندگو هایی که مدام کتاب های دانشگاهی را تبلیغ می کنند به گوش می رسد و مخاطب های این نشست ها نمی توانند به خوبی از برنامه استفاده کنند. نمایشگاه کتاب برای بسیاری از ناشران حکم فروشگاه را دارد و از این جهت است که بسیاری از آنها چندان برای حضور در نمایشگاه راغب نیستند. امسال نشر‌های روزنه، چشمه، کتاب روشن، روشنگران و مطالعات زنان و طرح نو در حوزه‌ نشر عمومی، همچنین نشر رسم در حوزه‌ گرافیک، نشر‌های تیمورزاده، حیان و اباصالح در حوزه‌ پزشکی و نشر امید فردا از جمله نشرهایی هستند که در این دوره از نمایشگاه کتاب حضور ندارند.

حاشیه های نمایشگاه کتاب امسال می گوید بیش از 300 کتاب که مغایر با شئون اسلامی بوده و از بخش کتاب های خارجی نمایشگاه جمع آوری شده اند. این کتاب ها مربوط به ناشران عربی است و در بین این کتاب ها کتابی هم وجود داشته است که نام خلیج فارس در آن جعل شده بود. همچنین خبر رسید کتاب «عشق ممنوع» و «حریم سلطان» که از سریال های ماهواره ای هستند به نمایشگاه وارد شده اند و البته بحث بر سر این است که قصه این کتاب ها با آنچه در فیلم آمده تفاوت هایی دارد و از این جهت می تواند حضور این کتاب ها بلامانع باشد. ظاهرا این کتاب ها نیز از نمایشگاه برچیده شده اند.

اما نکته بسیار مهم جشنواره امسال سردی آن بود. امسال نمایشگاه کتاب از کمترین استقبال برخوردار بوده است. بسیاری از غرفه ها بدون مشتری و مخاطب نشسته اند و راهروهایی را می توان یافت که کاملا خلوت است. البته برخی از ناشران می گویند اتفاقا این خلوتی امسال آنها را آزار نداده و توانسته اند بهتر و با فراغ بال کار به کار خود بپردازدند.   

فاطمه شفیعی

بخش کتاب و کتابخوانی تبیان