نقش فرهنگی روحانیت تا زمانی که فرهنگ یک کشور به سمت صحیح حرکت می کند، می توان آن کشور را رو به پیشرفت خواند و برعکس همین قضیه نیز صادق است. حوزه و فرهنگ (1) حوزه و فرهنگ فرهنگ یکی از مهم ترین مسائل یک کشور است که می تواند مسیر هر کشوری را تغییر دهد. تا زمانی که فرهنگ یک کشور به سمت صحیح حرکت می کند، می توان آن کشور را رو به پیشرفت خواند و برعکس همین قضیه نیز صادق است. اهمیت فرهنگ از جمله اموری ست که به اطاله کلام در آن نیازی نیست و انتخاب فرهنگ ایران به عنوان هدف اصلی دشمن، در این روزها حاکی از اهمیت آن است. دشمنان ایران عرصه فرهنگ را برای پیاده سازی نقشه های شوم خویش بهترین گزینه دانسته اند چراکه به این نکته پی برده اند که اگر فرهنگ مردم را در اختیار بگیرند، به مرور همه چیز را تصاحب خواهند کرد. از این رو تهاجم فرهنگی را بر تهاجم نظامی ترجیح داده اند. اینجاست که به مانند روزهای دفاع مقدس، تمام افراد ذی صلاح سلاح دفاع از فرهنگ را برداشته و از فرهنگ اصیل و اصالت فرهنگی این مرزو بوم دفاع نمایند. باید متولیان فرهنگ جامعه اسلامی مان را بشناسیم و رابطه آن ها با فرهنگ را مورد ارزیابی قرار دهیم. یکی از متولیان اصلی فرهنگ در جامعه، حوزه است. یکی از نهاد هایی که باید در این روزگار در مقابل تهاجمات فرهنگی دشمن دفاع کند، حوزه است. حوزه همیشه از مولدان فرهنگ بوده و عنصر اصلی فرهنگ سازی این کشور می باشد. باور ها، عقاید، رفتارهای فرهنگی، آداب و رسوم و هر آنچه با فرهنگ مرتبط است، از مسیر روحانیت و از روی همین منابر به مردم القا می شود چرا که روحانیت از قدیم الایام معتمدان دین بوده اند و آنچه را بیان می داشتند در نظر مردم، قال الصادق و قال الباقر علیه السلام بوده است و مردم نیز پذیرفته اند و می پذیرند. این اعتماد و جایگاه موثق حوزه، ما را بر این می دارد که رابطه حوزه و فرهنگ را مورد بررسی قرار دهیم. حوزه به عنوان یکی از مولد های فرهنگی باید جایگاه خود را بشناسد و تولیدات فرهنگی خویش را به جامعه عرضه کند تا جامعه، جامعه ای مصرف گرا در حوزه فرهنگ نباشد. همانگونه که اقتصاددانان سعی در کاهش واردات و افزایش تولیدات داخلی دارند، فرهنگ شناسان و در رأس آن ها حوزویان باید تولید فرهنگی داخلی را افزایش و تأثیر آن را از تولیدات فرهنگ غرب به مراتب بیشتر کنند. مصرف کنندگی آفتی ست بس بزرگ که حتی مقام معظم رهبری، حوزه را نیز از این آفت بر حظر می دارند؛ "ما مصرف كننده شده‌ایم . حوزه، نمی‌تواند مصرف كننده باشد؛ حوزه، باید تولید كننده باشد. حوزه، باید به ائمه‌ی جمعه و همه‌ی گویندگان و این همه مبلّغی كه شما می‌فرستید، خط بدهد."[1] در عین توجه به تولید کننده بودن، باید به نقش های فرهنگی روحانیت بپردازیم تا رابطه حوزه و فرهنگ به وضوح بیان گردد؛ نقش های فرهنگی روحانیت فرهنگ سازی ابعاد بسیار وسیعی دارد که حوزه در بیشتر آن ها تأثیر گذار بوده و بیش از این می تواند باشد که در ادامه به بعضی از آنها اشاره می کنیم؛ 1- تبیین مکتب در جوامع دینی مانند کشور ما، مردم به شدت به مکتب و مکتبی بودن اهمیت می دهند و برای تقویت مکتب خویش و دین خویش تلاش می نمایند و برای فهم دقیق مکتب خود، به مبین و مفسر احتیاج دارند. همانطور که بیان شد حوزه به عنوان مبین مکتب مردم از قدیم الایام مورد وثوق بوده است. این وثاقت، مسئولیت سنگینی را برای حوزه به همراه خواهد آورد و آن هم نظریه پردازی در شناساندن مکتب است. به عبارت دیگر در این حکومت دینی که از مکتبی عظیم پیروی می کند، جایگاه روحانیت، جایگاه تئوریسین حکومت دینی ست. حوزه باید با اقتدار نظریات تبیین گر مکتبی خویش را بیان دارد و ارزشها و ضدارزشها را به مردم بشناساند همزمان ضد ارزش ها را رصد کند و از ورود آن ها به فرهنگ مردم جلوگیری نماید. پس اولین و مهمترین جایگاه حوزه و روحانیت در این حکومت و مردم مکتبی، تبیین گری و روشن گری ست. مقام معظم رهبری می فرمایند: "وقتی كه جامعه‌یی بر اساس یك ایدئولوژی و یك مكتب اداره می‌شود، اولین و مهمترین چیزی كه احتیاج است، این است كه مفسران و مبینانی داشته باشیم كه آن مكتب را برای آن نظام، تبیین و تفسیر كنند."[2] 2- حراست فرهنگ دینی همانطور که بیان شد جنگ، جنگ فرهنگی ست. دشمن به جای پرتاب موشک، عقاید غلط را به سمت مردم ما پرتاب کرده و بجای استفاده از تانک، از تهاجم مد و پوشش مطلوب خود استفاده می کند. سلاح فعلی دشمن، ماهواره ها، شبکه های اجتماعی، کتب ضاله و آلات فرهنگی دیگر است. حوزه همانگونه که در گذشته به وظیفه خود عمل کرده، این روزها نیز حراس فرهنگ مردم را بر عهده دارد. فرهنگی که برخواسته از مکتب حق است. فرهنگی که حاصل آن سبک زندگی اسلامی ست نه سبک زندگی غربی. از عهد شیخ صدوق و شیخ مفید تا زمان های بعدی همیشه این حراست دیده می شود. مناظرات کلامی علمای متقدم در برابر تهاجمهای اعتقادی دشمنان همیشه و همیشه وجود داشته است. اگر در آن زمان شیخ مفید با تهاجمات فرهنگی مبارزه می کرده است، هم اکنون حوزه سرشار از نظریه پردازانی ست که با تولیدات فرهنگی خویش می تواندد حراست از فرهنگ مردم را عهده دار باشند. در پایان دو سخن از رهبر عزیزمان در باب تهاجم فرهنگی و نقش حراستی روحانیت را می خوانیم؛ "امروز تهاجم فرهنگی عظیمی علیه اسلام هست كه ارتباط مستقیمی با انقلاب ندارد. این تهاجم، وسیعتر از انقلاب و علیه اسلام است. چیز عجیب و فوق العاده‌یی است كه با تمام ابعاد فرهنگی و اجتماعی و سیاسی، علیه اسلام ـ و حتی اسلامی كه در توده‌ی مردم الجزایر نفوذ دارد ـ وارد كارزار شده است. ... یك جبهه‌بندی عظیم فرهنگی كه با سیاست و صنعت و پول و انواع و اقسام پشتوانه‌ها همراه است، مثل سیلی راه افتاده، تا با ما بجنگد. جنگ هم جنگ نظامی نیست. بسیج عمومی هم در آن‌جا هیچ تأثیری ندارد. آثارش هم به گونه‌یی است كه تا به خود بیاییم، گرفتار شده‌ایم. مثل یك بمب شیمیایی نامحسوس و بدون سروصدا عمل می‌كند. فرض كنید در محوطه‌یی یك بمب شیمیایی بیفتد كه احدی نفهمد كه این بمب در آن‌جا افتاد؛ ولی پس از هفت، هشت ساعت ببینند صورتها و دستهای همه تاول زده است. الان در مدرسه‌ها و داخل خیابانها و جبهه‌ها و حوزه‌های علمیه و دانشگاههای ما، ناگهان نشانه‌های این تهاجم تبلیغی و فرهنگی را خواهید دید. الان مقداری هم آن را می‌بینید و بعداً هم بیشتر خواهد شد. یك كتاب چاپ می‌شود، یك فیلم تولید می‌شود و به صورت ویدئو داخل كشور می‌آید ... البته، شكی نیست كه مقابله با این تهاجم، پول و بودجه و امكانات و پشتیبا‌‌‌‌نیهای سیاسی دولت را می‌خواهد؛ اما دولت پوال بدهد و پشتیبانی بكند كه چه بشود؟ طبیعی است كه فكری پخش بشود. آن فكر كجا تولید خواهد شد؟ آیا آن هم در دولت است، یا در حوزه؟"[3] "همه‌ی دشمنان ما، با استفاده از ثروت بی‌پایان، تجربه‌های فراوان و مغزهای قوی، علاوه بر آنچه كه تا حالا نوشته‌اند، برای القای شبهه در فكر اسلامی و ایمان اسلامی مردم، هزاران كتاب خواهند نوشت و هزاران مقاله تنظیم خواهند كرد. هزاران شبهه را رها خواهند كرد، تا در ذهن و مغز و دل مردم بنشیند و جاگیر بشود. در مقابل این تهاجم فرهنگی ، چه كسی باید ایمان مردم را حفظ ، ذهنشان را مجهز و ایمانشان را مسلح كند؟ این، وظیفه‌ی علماست."[4] پی نوشت ها : [1] سخنرانی در دیدار با اعضای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 5/12/61. [1] سخنرانی در فیضیه، 11/9/66. [1] سخنرانی در دیدار با اعضای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 5/12/61. [2] سخنرانی در فیضیه، 11/9/66. [3] سخنرانی در دیدار با نماینگان فضلا و طلاب حوزه علمیه قم، 7/9/68. [4] سخنرانی در دیدار با علمای اهل تسنن بندر ترکمن، 18/2/63. تهیه و تولید: احمد اولیایی ، گروه حوزه علمیه تبیان