تمدن اولمک اولین تمدن بزرگ قاره امریکا اولین تمدن بزرگ در قاره بزرگ امریکا، تمدن اولمک (1) در شرق کشور مکزیک کنونی بود. آن ها از 1200سال قبل میلاد، یک جامعه سازمان یافته تشکیل داده بودند و محل استقرارشان در نواحی "سان لونزو" و "لاونتا" بود. آنها در این مکان ها، اماکن باشکوهی برای مراسم مذهبی خود ساخته بودند. بسیاری از دستاوردهای تمدن اولمک برای جوامع بعدی امریکا منافع زیادی به همراه داشت لذا فرهنگ اولمک را "فرهنگ مادر" می نامند. در واقع نقش تمدن اولمک در تکامل تمدن "مایا" آشکار است.مهم ترین خصیصه این تمدن مهارت آنان در پیکره تراشی بوده است. هنر اولمک در پیکرتراشی تاکید بر تجسم بخشیدن به کودکانی چاق با چهره های پف کرده و دهانی نیمه باز همراه با نیشخند بود که بر روی هم علایم صورت گربه ی وحشی را آشکار می سازد و در حقیقت چنین پیداست که آن قوم خود را از نسل گربه سانان می دانستند. ناحیه باستانی "لاونتا" در جنوب شرقی مکزیک بزرگ ترین زیستگاه تمدن اولمک به شمار می رفت. در این مکان بقایای شهری به شکل یک ردیف ساختمان های گلی به طول 2/5 کیلومتر قرار دارد. در این شهر یک هرم اشکوبه ای به طول 135، عرض 75 و ارتفاع 35 متر ساخته شده است و از قدیمی ترین اهرام نوع خود در امریکای مرکزی بودند. زیستگاه لاونتا در حدود سالهای 400 تا 300 پیش از میلاد بر اثر تهاجم اقوام بیگانه ویران شده است. از دیگر آثار به جامانده از قوم اولمک می توان به هشت سر سنگی بزرگ در " سان لورنزو" اشاره کرد که به احتمال فراوان مجسمه ی نخستین حاکمان اولمک بوده اند. با سقوط این دو شهر تمدن اولمک نابود شد، اما فرهنگ و سنت های این قوم مانند پرستش جاگوار، کنده کاری بر روی یشم سبزف کشاورزی ، دست نوشته ها و نظم اجتماعی آن ها بعدها در امریکای مرکزی و جوامع جنوبی ادامه پیدا کرد. ویژگی های فرهنگ اولمک ها: نظام اجتماعی اولمک ها از طبقات کاملا مجزای کشاورزان، بازرگانان، صنعتگران و کاهنان تشکیل می شد. کاهنان اعضای طبقه حاکمه را تشکیل می دادند و در مراکز بزرگ مذهبی زندگی می کردند. این مراکز بسیار منظم و موفق ساخته شده بودند. تخته سنگ هایی از جنس بازالت را که در ساخت بناهای عظیم لاونتا به کار رفته است، می بایست به وسیله قایق های کوچک از کوه های دوردست به پایین رودخانه منتقل شده باشد. نحوه ارتباط اولمک ها با همسایگان خود و تمدن هایی که بعدها به دست این همسایگان پدید آمد یک مسئله مبهم است. از آنجا که تعداد محدودی از حروف الفبای اولمک ها باقی مانده است، امکان بازآفرینی تمامی حروف میسر نیست، اما بدون تردید، خط اولمک ها، سهم بسزایی در پیدایش خط تصویری مایاها ( در حدود 300 تا 900م) داشته است. اولمک ها احتمالا اجداد مایاها بودند. همچنین این فرضیه وجود دارد که قوم "چاوین" (2) نیز از نوادگان مهاجران اولمک باشند. از آنجا که تعداد محدودی از حروف الفبای اولمک ها باقی مانده است، امکان بازآفرینی تمامی حروف میسر نیست، اما بدون تردید، خط اولمک ها، سهم بسزایی در پیدایش خط تصویری مایاها ( در حدود 300 تا 900م) داشته است. اولمک ها احتمالا اجداد مایاها بودند. همچنین این فرضیه وجود دارد که قوم "چاوین" (2) نیز از نوادگان مهاجران اولمک باشند. مجسمه سازان اولمک، نخستین هنرمندان قاره امریکا بودند. سبک منحصر به فرد آن ها که مجسمه های غول پیکر با خطوط و طرح های ساده می آفریدند، بعدها در آثار به جا مانده از دیگر فرهنگ های امریکای مرکزی نیز مشاهده می شود. "واخاکا" یکی از این فرهنگ های کهن بود که از آیین پرستش اولمک ها تاثیر پذیرفته بود و هنرمندان آن ناحیه، خدایانی شبیه به خدایان اولمک می تراشیدند. پرستش یوزپلنگ جاگوار جزو اساسی مذهب اولمک ها بوده است. مجسمه های اولمکی، غولهایی با چهره کودکانه را نشان می دهند که نیمی از بدنشان به شکل یوزپلنگ و نیمه دیگرشان به شکل انسان می باشد. این مجسمه ها را به تبعیت از این موضوع، انسان های یوزپلنگ نما نام نهاده اند. اولمک ها احتمالا بر این باور بودند که آنان فرزندان خدایی به شکل یوزپلنگ جاگوار بوده اند. کاهنان اولمک نیز لباسی شبیه جاگوار می پوشیدند و در مراسم آیینی برای آمرزش روح زندگان و درگذشتگان دعا می کردند. کهن ترین نشانه های تمدن در قاره امریکا ساختمان های بزرگ هرمی شکل برای اجرای تشریفات مذهبی است که در هزاره سوم پیش از میلاد توسط مردمان اولمکی ساخته شده است. در محوطه اطراف این هرم ها و رقص های آیینی صورت می گرفت و کاهنان نیز مراسم نیایش خدایان خورشید و ماه را در همان محموله انجام می داند. در این مراسم برای شادی روح نیاکان و نیز نزول باران به درگاه خدای خورشید دعا می شد. هدایای تقدیمی به این مکان نیز پس از پایان مراسم میان کاهنان و مردم تقسیم می گردید. در اطراف برخی از این محوطه ها نیز آرامگاه مردگان کشف شده است. پی نوشت: 1- Olmec Civilization 2- ساکن کوه های آند در امریکای جنوبی سمیه رمضان ماهی بخش هنری تبیان منبع: کتاب اسرار تمدن های باستانی، بهنام محمد پناه، انتشارات سبزان