زندگینامه حجتالاسلام علی دوانی
با پیروزی انقلاب اسلامی در 22 بهمن سال 57 وی به جمعآوری منابع تاریخی، اعلامیهها و بیانیهها همت گماشت. پس از گردآوری منابع، كتاب 10 جلدی «نهضت روحانیون ایران» را در سال 1358 منتشر كرد كه از آثار قابل توجه وی در زمینهی تاریخ انقلاب اسلامی میباشد.
حجت الاسلام علی دوانی در سال 1308 ش در قصبهی «دوان» در شش كیلومتری شمال كازرون به دنیا آمد وی تحصیلات خود را در زادگاهش آغاز نمود و در سال 1316 ش به شهر آبادان رفته در مدرسهی فنی در رشتهی مكانیك مشغول تحصیل شد.
مقارن شهریور 1320 و جنگ جهانی دوم در آن شهر (آبادان) حضور داشت. در سال 1323 برای تحصیل علوم دینی راهی حوزهی علمیهی نجف شد. مدت اقامت وی در شهر نجف بیش از چهار سال طول نكشید و به علت بیماری در سال 1327 ش به ایران بازگشت و تحصیلات خود را در قم ادامه داد.
وی طی مدت پنج سال سطوح مقدماتی صرف و نحو، منطق، معانی و بیان و فقه واصول تا شرح معالم و شرح لمعه و شرح تجرید را خواند.
در كلام از اساتید و علمایی چون سید محمود گلپایگانی، وحید رشتی، محمد فاضل لنكرانی، محمد صدوقی، آیتاللَّه مرعشی نجفی، سلطانی طباطبایی و علی مشكینی بهرهها برد.
قسمتی از تفسیر قرآن مجید و بخشی از اسفار ملاصدرای شیرازی را از علامه طباطبایی فراگرفت و «شرح منظومه» را از محضر آیات شیخ محمد فكور یزدی، آیتاللَّه حسینعلی منتظری و حاجآقارضا صدر فراگرفت. سپس درس «خارج فقه» آیتاللَّه بروجردی حاضر شد و مدتی هم در درس«خارج فقه» امام خمینی بهره برد.
نظر به علاقهای كه به خاندان علامه وحید بهبهانی داشت در سال 1328 ش در نهاوند با یكی از نوادگان وی ازدواج كرد . علی دوانی از بدو ورود به حوزهی علمیهی قم به نویسندگی پرداخت؛ نخست دو مقاله در مجلهی «مسلمین» و چند مقاله در روزنامهی «وظیفه» و« ندای حق» از وی چاپ شد.
پس از مدتی وی همراه عبدالكریم موسوی اردبیلی، مكارم شیرازی، جعفر سبحانی، امام موسی صدر و واعظ زاده خراسانی و دیگران مجلهی علمی و دینی «مكتب اسلام» را در سال 1337 ش دایر كردند.
وی با علاقهای كه به نویسندگی داشت آثار متعددی شامل تحقیق، تألیف و ترجمه منتشر كرد.
از وی مقالات متعددی هم در شرح حال فقها و علما در مجلات دینی، به ویژه مجلهی مكتب اسلام چاپ شده است.
علاوه بر تألیف، وی در مۆسسات آموزش عالی چون دانشكده الهیات دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت معلم و دانشگاه امام حسین (ع)و دانشگاه امام صادق (ع) به تدریس تاریخ اسلام اشتغال داشت.
حجت الاسلام علی دوانی از شخصیتهای هوادار نهضت امام خمینی است و در حوزهی مسایل دینی و فرهنگی و تبلیغ كوشیده است.
وی در حدود سال 1330 با مجتبی نواب صفوی رهبر فدائیان اسلام آشنا شد.
در هنگام خلع ید انگلیسیها از صنعت نفت ایران توسط هیئتی كه حسین مكی و مهندس بازرگان در رأس آن بودند، وی در آبادان حضور داشت.
پس از پایان موفقیتآمیز قیام عمومی علما و مراجع به رهبری امامخمینی علیه تصویب لایحهی انجمنهای ایالتی و ولایتی، وی كتاب«نهضت دو ماههی روحانیون» را به نگارش درآورد.
مقارن ماه محرم سال 1342 وی برای انجام تبلیغات اسلامی از طرف امام خمینی به كویت رفت.
در پی ادامهی بازداشت امام خمینی بعد از سخنرانی روز عاشورا در اسفند ماه سال 1342 ایشان و دیگر از از علمای حوزهی علمیهی قم تلگراف اعتراضآمیزی به منصور نخستوزیر وقت مخابره كردند.
در ادامهی مخالفت و اعتراض مردم با ادامهی بازداشت امام خمینی، ساواك در شامگاه 15 فروردین امام را به قم منتقل و آزاد كرد.
یكی از وقایع این مقطع تأسیس دارالتبلیغ اسلامی توسط آیتاللَّه سید كاظم شریعتمداری بود. از این پس حجت الاسلام علی دوانی عمده فعالیتهای فرهنگی و قلمی خود را در این مۆسسهی مذهبی متمركز نمود و به ویژه آن كه مجله مكتب اسلام هم زیر نظر این مۆسسه قرار گرفت.
امام خمینی پس از سخنرانی شدیدالحن خود علیه كاپیتولاسیون در تاریخ 13 آبان 1343 از ایران به تركیه تبعید شد.
در 29 اسفند همان سال نامهی سرگشادهای از طرف جمعی از طلاب و فضلای حوزهی علمیهی قم دربارهی اجرا نشدن قوانین اسلامی و قانون اساسی كشور و پایان دادن به وضع سیاسی موجود و بازگشت امام خمینی به ایران به امیرعباس هویدا نوشته شد كه حجةالاسلام علی دوانی یكی از امضاكنندگان آن نامه بود.
در سال 1344 به مناسبت شهادت امام صادق (ع) و سالگرد واقعهی مدرسهی فیضیهی قم، در این مدرسه مراسم سوگواری برگزار شد كه وی نیز در آن مجلس سخنرانی كوتاهی ایراد كرد.
در سال 1347 هیئت مكتبالرضا(ع)توسط تعدادی از آذربایجانیهای مقیم مركز با هدف فعالیتهای مذهبی و فرهنگی تأسیس شد. این هیئت با دعوت از سخنرانان برجسته درصدد تحقق این اهداف بود و علی دوانی نیز از سخنرانان آن بود.
در ادامه فعالیتهای علمی و فرهنگی پس از تأسیس حسینیه ارشاد توسط افرادی چون آیتالله مرتضی مطهری در این مۆسسه هم به ایراد سخنرانی پرداخت در طول این مدت فعالیتهای قلمی و فرهنگی خود را ادامه میداد.
در این مدت حجت الاسلام دوانی در اغلب جلسات روحانیون مبارز تهران شركت میكرد. از جمله روابطی كه با آیتاللَّه مرتضی مطهری، شیخ محمدتقی فلسفی و علامه محمدتقی جعفری داشت در گزارشهای ساواك انعكاس یافته است.
با پیروزی انقلاب اسلامی در 22 بهمن سال 57 وی به جمعآوری منابع تاریخی، اعلامیهها و بیانیهها همت گماشت. پس از گردآوری منابع، كتاب 10 جلدی «نهضت روحانیون ایران» را در سال 1358 منتشر كرد كه از آثار قابل توجه وی در زمینهی تاریخ انقلاب اسلامی میباشد.
استاد فرزانه علی دوانی در شامگاه روز دوشنبه 18دی ماه 1385مصادف با 18 ذی الحجه 1427بر اثر عفونت داخلی دار فانی را وداع گفت. پیکر مطهر ایشان در صحن عتیق آستانه مبارکه حضرت معصومه سلام الله علیها به خاک سپرده شد است.
منابع:
نور پرتال
آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی
تهیه و تنظیم: عبداله فربود، گروه حوزه علمیه تبیان
