مطلعه آزاد طلبه
امام علی علیه السلام: نعم المحدث الكتاب.[1]
چه سخن گوی خوبی است كتاب!
کتاب و کتابخوانی جزء لاینفک حوزه و طلاب است. دانش دینی و معارف اسلامی از طریق کتاب ها و دست نوشته های علما از سالیان دور برای ما به صورت مکتوب باقی مانده است و تنها سرمایه حوزه برای پرورش طلاب در امور دینی می باشد.
در نتیجه نیازی به بیان اهمیت و ضرورت وجود کتاب و در نتیجه فرهنگ کتابخوانی برای طلاب عزیز نمی باشد اما بخاطر اهمیت موضوع و کاستی ها و کمبودهایی که در این عرصه در حوزه علمیه وجود دارد برآن شدیم تا اندکی پیرامون این موضوع بحث کنیم.
کتاب بزرگترین سهم را در انتقال دانش داشته و میراث فرهنگی علمی مکتوب از نسل های گدشته عالمان است. معرفت، دانش، علم، اندیشه و تجربیات دیگران از طریق کتاب به ما منتقل می شود. پس باید جدی گرفته شود.
هر کس در روند علم آموزی و سیستم آموزشی حاکم بر زندگی اش کتاب های بسیاری را مطالعه می کند. دانش آموزان در مدرسه همگام با سیستم آموزش و پرورش، دانشجویان همراه با سیستم دانشگاهی وزارت علوم و طلاب علوم دینی نیز بر اساس سیستم آموزشی حوزه کتاب هایی را درس گرفته و مطالعه می کنند.
این کتاب ها اصطلاحا کتب درسی خوانده می شود که از بحث ما جداست و بررسی وضعیت آن ها مقاله ای جدا را می طلبد.
آنچه در این مقاله به آن می پردازیم کتاب های غیر درسی و مطالعاتی ست که با توجه به اوقات فراغت طلاب و اهمیت مطالعات غیر درسی این مهم کمی فراموش گشته و همین امر نتایج نا مطلوبی را بر سطح آگاهی طلبه ها داشته است.
فواید مطالعات آزاد برای طلاب
1- استراحت ذهنی
امام علی علیه السلام: الكتب بساتین العلماء.[2]
ترجمه:كتاب ها بوستان های دانشمندان اند.
کتب درسی حوزه از فقه و اصول گرفته تا کلام و فلسفه، دروسی بس سنگین و دشوارند و هنگام تحصیل بسیار به ذهن فشار آورده و خستگی مفرطی را برای فرد بهمراه خواهند داشت.
در همین جاست که ذهن فرد نیاز به استراحت داشته و مطالعه کتاب جانبی شاید بتواند بهترین استراحت برای ذهن خسته یک طلبه از مطالع فلسفه یا اصول فقه باشد.
شاید بتوان گفت منظور امیر المومنین علیه السلام نیز از بوستان خواندن کتاب همین باشد چرا که فرد پس از مطالعات اصلی و درسی خود برای استراحت به بوستان کتاب های جانبی سبک قدم گذاشته و با مطالعه آن ها به ذهن خویش استراحت داده و خود را آماده درس بعدی خواهد کرد.
و در جای دیگر حضرت علی علیه السلام چنین می فرمایند:
امام علی علیه السلام: من تسلی بالكتب لم تفته سلوه.[3]
كسی كه با كتاب آرامش یابد، هیچ آرامشی را از دست نداده است.
و امام صادق علیه السلام نیز انس و آرامش را از نتایج کتاب می دانند؛
امام صادق علیه السلام: یاتی علی الناس زمان هرج لا یانسون فیه الا بكتبهم.[4]
روزگار پر آشوبی فرا می رسد كه در آن روز مردم جز با كتاب های خود انس نمی گیرند.
2- آگاهی از مطالب روز
یکی دیگر از فوائد مطالعه غیر درسی آشنایی با مسائل جامعه و روز است. فقه و اصول و یا هر درس دیگر حوزه برای ساخت زیربنای فکری هر طلبه لازم و ضروری ست اما آشنایی با دیگر موضوعات مانند جامعه شناسی و یا روان شناسی و یا سیاست هرکدام در جایگاه خود بسیار مهم و ارزشمندند و هر طلبه می تواند با مطالعه کتاب هایی پیرامون این قبیل موضوعات خود را برای هرچه بهتر انجام دادن رسالت طلبگی آماده کند.
3- آمادگی برای تبلیغ
در تبلیغ دین در هرجا و هر موقعیتی شاید دروس اصلی حوزه کارساز و چاره ساز نباشند و این اندوخته مطالعاتی طلبه است که به داد او رسیده و در تبلیغ دین به او کمک می کند.
موضوعات مختلفی که در تبلیغ مورد سوال قرار می کید معمولا از کتب درسی نیست و اطلاعات عمومی مبلغان است که می تواند پاسخگوی این گونه نیاز ها باشد. کتاب های عمومی با موضوعا مختلف باید مطالعه شود تا ذهن فرد مبلغ آماده رفع نیاز های ضروری و غیر ضروری مردم گردد.
از جهت دیگر نسل امروز و جوانان این ایام بیتشر درگیر شبهه هایی هستند که هرچند پاسخ آن ها را می توان در کتب درسی حوزه نیز یافت اما باید مطالعه بیشتر داشت تا بتوان بدون هیچ گونه دغدغه ای به این قبیل شبهات پاسخ داد.
رهبر عزیز می فرماید: "الان ترویج دین در میان مردم و نسل جوان با ترویج دین در صد سال پیش به کلی متفاوت است. شما اگر کتاب و استدلال صد سال پیش را جلوی جوانان امروز بگذارید ، دل آنان را جذب نخواهد کرد . امروز مسائل و شبهات و افکار جدید مطرح است آن کسی که می خواهد اسلام را مورد حمایت قرار بدهد باید فکر و ابتکار جدید و صلاحیت های لازم را برای برخورد با شبهات در خودش به وجود بیاورد".[5]
4- جولان ذهن
با مطالعه کتب غیر درسی ذهن طلبه بسته و یک سویه بار نیامده و بر مطالب مختلف اشراف خواهد داشت. مطالعات آزاد باعث ورود موضوعات و مطالب مختلف به ذهن و در نتیجه جولان ذهن و پردازش مطالب می شود. همچنین از جمود و بسته بودن و نگرش تک بعدی طلبه جلوگیری خواهد کرد.
5- آشنایی با تازه های کتاب
یک طلبه و حوزوی باید با تازه های نشر یک جامعه آشنا بوده و مطالب خود را نیز همزمان با آنها بروز کند. پاسخگویی به شبهه ها و سوالات جدیدی که با تازه ترین کتاب ها وارد اذهان مردم و بخصوص جوانان می شود نیاز به آپدیت بودن و بروز بودن سیر مطالعاتی یک طلبه دارد.
از سوی دیگر متصدی علم و دانش حوزه و حوزویان اند و چگونه می شود متصدی یک امر از تازه ترین اخبار و رویداد های آن آگاهی نداشته باشد، پس چگونه می تواند برای این حوزه فرهنگ نسخه تجویز کند؟!
6- آشنایی با نویسندگی
یکی از مهمترین بازدهی طلاب پس از مطالعات درسی و غیر درسی با کتابت و نویسنگی بروز می کند. به عبارت دیگر یکی از بهترین راه های نشر علم تألیف کتاب خواهد بود.
اما این امر بدون مطالعه و اشنایی با کتاب های مختلف مقدور نخواهد بود. برای فوران خلاقیت و استعداد نویسندگی باید مطالعات آزاد را افزایش داده و با قلم ها مختلف آشنا شویم تا بتوانیم با تمرین و ممارست بنویسیم. پس یکی از بهترین راه های تمرین نویسندگی مطالعه کتاب است.
پی نوشت ها :
[1] غررالحكم و دررالكلم، ح 991.
[2] غررالحكم و دررالكلم، ح 991.
[3] غررالحكم و دررالكلم، ح 8126.
[4] الكافی، ج 1، ص 52.
[5] کتاب و کتابخوانی، نگرش های موضوعی 3، در آیینه رهنمودهای مقام معظم رهبری، ص111.
منبع:
کافی
غرر الحکم
تهیه و تولید : احمد اولیایی ، گروه حوزه علمیه تبیان
