نسخ نهی از منكر !!! مقدمه چنانكه در برخی مقالات اشاره گردید نهی از منكر را در قوانین متعددی می توان بررسی نمود كه برخی از آنها عبارتند از -اصل هشتم قانون اساسی . مصوبه راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف شورای عالی انقلاب فرهنگی سیاست‌های كلی نظام (ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و‌فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - ‌سیاستهای مقابله با تهاجم فرهنگی ‌شماره .3000 د ش 1379.9.8 ، ‌اساسنامه نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری قانون اهداف و سیاستها و ضوابط نشر كتاب، قانون اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش و....... و حال پیرو وعده پیشین ما و استقبال شما كاربرا گرامی از مقاله مربوط به امر به معروف و نهی از منكر در این مقاله می كوشیم تا در خصوص نهی از منكر در یكی از قوانینی مربوطه به حقوق ایران نكات مفیدی را تقدیم نماییم ؛ نهی از منكر عامل موجهه جرم در قانون راجع به مجازات اسلامی سال 1361 قانون اشاره شده مشتمل بر چهل و یك ماده و سی و هشت تبصره بوده است كه طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی در جلسه روز چهارشنبه بیست و یكم مهر ماه یك‌هزار و سیصد و شصت و یك به تصویب كمیسیون امور قضایی مجلس شورای اسلامی رسیده و شورای محترم نگهبان آن را تأیید نموده است و برای‌مدت پنج سال از تاریخ تصویب به صورت آزمایشی قابل اجرا گردیده است. ماده 31 –این قانون مقر می داشت اعمالی كه برای آنها مجازات مقرر شده است در موارد زیر جرم محسوب نمی‌شود: 1 - در صورتی كه ارتكاب عمل به امر آمر قانونی باشد و خلاف شرع نباشد. 2 - در صورتی كه ارتكاب عمل برای اجرای قانون اهم لازم باشد. 3 - در صورتی كه ارتكاب عمل به عنوان امر به معروف یا نهی از منكر باشد. تحللیل نهی از منكر به عنوان عامل موجهه جرم در قانون راجع به مجازات اسلامی سال 1361 ‌ماده 56 اشاره شده می گوید : اعمالی كه برای آنها مجازات مقرر شده است در موارد زیر جرم محسوب نمی‌شود: * در صورتی كه ارتكاب عمل به امر آمر قانونی بوده و خلاف شرع هم نباشد. * در صورتی كه ارتكاب عمل برای اجرای قانون اهم لازم باشد در خصوص این موضوع سوالات متعددی را می توان مورد ملاحظه قرار داد كه برخی از آنها عبارتند از: 1. چرا قانون گذار در سال 1370 با قانون جدید مجازات اسلامی مصوب مجمع تشخیص مصلحت این بند از ماده را كه به امر به معروف و نهی از منكر توجه نموده است حذف نموده است ؟ چنانكه می دانیم همین ماده 31 سال 61 اكنون عینا توسط قانون جدید البته در قالب ماده 56به شكل ذیل درآمده است و قانون گذار فقط خواسته امر به معروف و نهی از منكر را حذف كند . ‌ماده 56 اشاره شده می گوید : اعمالی كه برای آنها مجازات مقرر شده است در موارد زیر جرم محسوب نمی‌شود: الف - در صورتی كه ارتكاب عمل به امر آمر قانونی بوده و خلاف شرع هم نباشد. ب - در صورتی كه ارتكاب عمل برای اجرای قانون اهم لازم باشد. 2. آیا كنون با حذف بند اشاره شده از قانون مجازات اسلامی چنانچه شخصی مرتكب ضرب یا جرح دیگری شود و این اقدام او تحت عنوان امر به معروف یا نهی از منكر باشد مرتكب جرم محسوب می شود و باید محكوم و مجازات شود ؟ به عنوان نمونه موقعیت های ذیل را كه چندان هم از وقوع مكرر برخی از آنها بی خبر نیستیم تصور فرمایید : موقعیت اول اگر آمر به معروف با چشم خود می بیند كه یك دزد بعد شكستن شیشه مغازه مردم در حال برداشتن اجناس و اموال مردم است و دسترسی به پلیس ندارد یا اگربخواهد به پلیس خبر دهد او كاملا از محل دور می شود . موقعیت دوم اگر آمر به معروف با چشمان خویش ملاحظه می كند كه یك شرور در حال فیلم برداری و دیدزدن از خانه یك زن جوان است كه به دلایلی تنها زندگی می كند و دسترسی به پلیس ندارد یا اگربخواهد به پلیس خبر دهد وی كارش را به اتمام می رساند و كاملا از محل دور می شود . موقعیت سوم اگر آمر به معروف دو نفر بی حیا را ملاحظه می كند كه درون ماشین گران قیمتشان كه كنار پارك ایستاده است (و به محض فرا رسیدن پلیس به راحتی می توانند از محل دور شوند) علنا و در انظار عمومی در حال اعمال منافی عفت و نعوذبالله .... حال با توجه به حذف بند 3 ماده 31 قانون مجازات اسلامی كه مربوط به امر به معروف و نهی از منكر بوده است اگر شخص یا اشخاصی یكی از موارد فوق را ملاحظه كنند چه كار باید بكنند ؟ بهتر بگوییم حق دارند كاری بنمایند؟ احتمالا با توجه به حذف بند اشاره شده نظر برخی حقوق دانان غرب زده این خواهد بود كه فقط می تواند یك از كار های زیر را انجام دهد : 1. تلاش بی حاصلی را بنماید تا لااقل نیروی انتظامی مانند برخی فیلم های هندی از آسمان به زمین بیاید ! 2. سعی كند چشمان خود را ببندد و سریعتر عبور كند ، مبادا خطرات احتمالی مالی متوجه خودش نیز بگردد . 3.هتر است در اعتقادات خود تجدید نظر كند و به آزادی دیگران احترام بگزارد . و و و ... نتیجه گیری و پیشنهاد ماده 31 قانون مجازات سال 1361 مقرر می داشت اعمالی كه برای آنها مجازات مقرر شده است در موارد زیر جرم محسوب نمی‌شود:.......در صورتی كه ارتكاب عمل به عنوان امر به معروف یا نهی از منكر باشد. قانون گذار در سال 1370 با قانون جدید مجازات اسلامی مصوب مجمع تشخیص مصلحت این بند از ماده 31 را كه به امر به معروف و نهی از منكر توجه نموده است حذف نموده و سبب شده برخی حقوق دانان غرب زده معتقد باشند كه اشخاص در مواقع مواجهه با منكرات حتی اگر به پلیس دسترسی ندارند یا زمان ندارند نباید هیچگونه اقدام عملی انجام دهند و باید اجازه دهند اشخاص كارشان را ادامه دهند. ماده 31 قانون مجازات سال 1361 مقرر می داشت اعمالی كه برای آنها مجازات مقرر شده است در موارد زیر جرم محسوب نمی‌شود:.......در صورتی كه ارتكاب عمل به عنوان امر به معروف یا نهی از منكر باشد. اما به نظر می رسد این نظر قابل قبول نیست زیرا ؛ اولا خلاف شرع است و در رساله مراجع عظام تقلید این مساله مذكور و روشن بیان گردیده است و ثانیا حذف بند مذكور در ماده 56 قانون 1370 را نباید به معنای الغاء حق از نهی از منكر تلقی نمود و ثالثا خاص مقدم عام موخر را تخصیص نمی زند اما اینكه ظاهر ماده 56 اینگونه است به قرینه خلاف شرع بودن این ظاهر ماده ، استناد به این ظهور مشكل خواهد بود و رابعا به فرض پذیرش نسخ بند 3 ماده 31 قانون 1361 با عنایت به عموم اصل 167 به استناد شرع می توان اقدام به نهی از منكر نمود و از ترس از مجازات نیز آسوده بود و بالاخره اصل 4 قانون اساسی كه قله قوانین ایران است و حتی بر اصول دیگر حاكم است می تواند مستند حكم واقع شود . با این همه اصلاح ماده 56 كنونی در لایحه جدید قانون مجازات شایسته است كه مد نظر قرار گیرد تا هیچ شبهه ای نماند وكسانی كه به ئنبال انجام وظیفه نهی از منكر هستند بتوانند در راه این فریضه همچون الگوی همه آمرین به معروف حضرت سید الشهدا علیه السلام گام بردارند . رضا زهروی /مدرس حوزه و دانشگاه بخش حقوق تبیان منابع و مآخذ مسایل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید .گرد آورنده : سید محسن محمودی ، انتشارات علمی فرهنگی صاحب الزمان عج جلد یكم از مجموعه چهار جلدی . چاپ هشتم ، قم . توضیح المسایل امام خمینی ره اجوبة الاستفتاءات، مقام معظم رهبرى، استفتاءات ، Sistani.org، آیت‏الله سیستانى . توضیح المسایل آیت‏الله وحید خراسانی جامع المسائل آیة‏الله فاضل لنكرانى، ج 1، ج 2، استفتاءات، ج 2، آیت‏الله نورى، توضیح المسایل آیت‏الله صافى توضیح المسایل آیت‏الله تبریزى توضیح المسایل آیت‏الله بهجت قانون مجازات اسلامی 1370 قانون راجع به مجازات اسلامی 1361