قیام مختار

مختار ثقفی یکی از شخصیت‌های مرموز در طول تاریخ بوده است. بسیاری از ما مختار را یکی از کسانی می‌دانیم که برای انتقام گرفتن از قاتلان سیدالشهداء و یاران باوفایش قیام کرده و آن‌ها را قصاص نمود اما این همه‌ی ماجرا نیست. عده‌ای نیز هستند که او را انسانی فرصت‌طلب دانسته و اعتقاد دارند او قصد دیگری داشته است و از نام امام شهید برای دست‌یابی به اهداف خود استفاده کرده است.

مختار در سال اول هجری به‌دنیا آمد و در زمان خلافت عمر بن الخطاب، همراه پدرش به مدینه رفت. او بعد از مرگ پدرش به بنی هاشم پیوست و در زمان خلافت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) با آن حضرت در کوفه به سر برده و پس از شهادت آن‌حضرت در بصره ساکن شد.

در سال 60 هـجری قمری و قبل از حادثه کربلا، هنگامی که حضرت مسلم بن عقیل که به عنوان سفیر و نماینده امام حسین(علیه السلام)، به شهر کوفه آمد، مختار میزبان او شد و مسلم را به خانه خود برده و با او بیعت کرد. علت ورود مسلم بن عقیل به خانه مختار این بوده است که وی از زعمای شیعه به شمار می‌رفت و مسلم اطمینان داشت که او، نسبت به امام حسین  وفادار است. اما زمان شهادت حضرت مسلم، مختار از کوفه بیرون رفته و با عبیدالله بن زیاد به مخالفت برخاسته بود. و چون به کوفه برگشت، توسط عمال عمرو بن حریث و جاسوسان «ابن زیاد»، دستگیر و زندانی شد و تازیانه خورد.

سال 66 هـجری قمری، یعنی 5 سال پس از حادثه کربلا و با هدف خون‌خواهی حسین بن علی (علیه السلام) و یاران آن‌ حضرت قیام کرد. او با شعار «یالثارات الحسین» و  «یا منصور امت» به مبارزه با مخالفین خود در کوفه پرداخت که در نتیجه عده‌ی زیادی کشته و گورهی نیز تسلیم شدند.

عده‌ای از مورخین تعداد کسانی را که با امام حسین جنگیده بودند و سپس به دست مختار کشته شدند 248 نفر دانسته‌اند. مختار ثقفی مدت یک‌سال و نیم در کوفه حکومت کرد و در 14 رمضان سال 67 هـ ق در سن 67 سالگی کشته شد.

اما آن‌چه باعث شده است تا اتهاماتی متوجه مختار شود، روایت‌های مختلفی است که در باره‌ی اغراض پنهان این شخصیت تاریخی نقل شده است. عده‌ای گفته‌اند که او داعیه‌ی "نبوت" داشته است.  گروهی دیگر می‌گویند: او امامت امام سجاد را قبول نکرده و محمد بن حنفیه را شایسته‌ی امامت می‌دانسته و هم او بوده که "محمد بن حنفیه" را مهدی موعود خوانده است. عده‌ای دیگر مدعی‌اند که مختار به قصد خلافت کوفه قیام کرده و برای این‌که به هدف خود برسد شعار خون‌خواهی امام حسین را سرداد.

از طرفی، بسیاری از علمای شیعه او را فردی موجه و موثق دانسته و می‌گویند: این اتهامات ساخته‌ی دشمنان مختار (زبیریان و امویان) است که از او ضربه خورده و پس از مرگ مختار این شایعات را در مورد او رواج داده‌اند.

کتاب "قیام مختار"، نوشته‌ی سید ابوفاضل رضوی اردکانی در صدد است تا با بررسی این روایت‌های مختلف و گاه متناقص چهره‌ی حقیقی مختار را پیش چشم مخاطب به تصویر بکشد. او در این کتاب ضمن ذکر نقل‌های مختلف تاریخی سعی دارد تا اصالت و ماهیت مختار و قیامش را اثبات کرده و نقل‌های غیرمعتبر و غیرمنصفانه را نیز مورد خدشه قرار دهد.

سید ابوفاضل رضوی اردکانی نویسنده این اثر در دوره های اول، چهارم و پنجم مجلس شورای اسلامی نماینده مردم اردکان در مجلس شورای اسلامی بود. او هم اکنون رایزن فرهنگی ایران در کویت است.

امیر مقیمی

بخش کتاب‌خوانی تبیان

منابع:

کتاب: قیام مختار

سایت اینترنتی طهور