آيت الله بروجردي و تقريب مذاهب و ماجراي فتواي تاريخي شيخ شلتوت (به مناسبت 13 شوال سالروز ارتحال آيت الله العظمي سيد حسين بروجردي) (گفت و گوي حجت الاسلام والمسلمين سيد محمدرضا احمدي بروجردي نوه آن مرجع فقيد و رييس موسسه حضرت آيت الله بروجردي، با خبرنگاران مرکز خبر حوزه، در آستانه پنجاه و يکمين سالگرد ارتحال مرجع بزرگ شيعه) ديدگاه آيت‌الله بروجردي درباره تقريب مذاهب اسلامي آيت الله العظمي بروجردي(ره)، اهتمام بسيار زيادي به مسئله تقريب مذاهب اسلامي داشتند؛ بايد گفت که انديشه معظم له در شرايط فعلي بسيار کارگشا خواهد بود، به شرط آن که با مبناي فکري ايشان جلو برويم. ايشان تأکيد داشتند که وحدت بين شيعه و سني غير ممکن است؛ چرا که آن ها دوفکر و عقيده اند، اما در عين حال به سمت تقريب شيعه و سني گام بر مي داشتند، به آن هم معتقد بودند؛ به طوري که اعتقاد داشتند ائمه اطهار عليهم السلام، با تمام مشقاتي که داشتند، در مدينه ماندند، يعني تا جايي که امکان داشت در متن جامعه اسلامي حضور داشتند؛ لذا اين نکته اي است که بايد بدان توجه کرد و تا حد امکان خود را در متن جامعه نگاه داشت. آيت الله العظمي بروجردي(ره)، مي گفتند؛ فرض بر اين که در سطح جامعه بمانيم، شاهد حضور مذاهب و اديان ديگر هم هستيم و به همين دليل هم بايد ارتباط بين تشيع و ساير مذاهب و اديان تعريف شود. آيت الله العظمي بروجردي(ره) در تعريف رابطه صحيح مذهب تشيع و شيعيان با پيروان ساير اديان و مذاهب، معتقد به تقريب بود؛ يعني ايشان تقريب را تعريف صحيح رابطه تشيع با ديگر اديان و مذاهب مي دانست؛ البته بايد گفت که نگاه آيت الله العظمي بروجردي(ره) به تقريب، نه نگاهي تاکتيکي، که نگاهي بر اساس مباني فکري و نظري ايشان بود که به آن معتقد بودند. ايشان در کنار اصرار بر تقريب در رابطه شيعه و سني و يا ديگر اديان، معتقد بودند که امامت ائمه اطهار عليهم السلام رکن شيعه و مذهب تشيع است و نبايد از آن کوتاه آمد؛ مخصوصا در مبحث حجيت قول امامان و اهل بيت عليهم السلام ، بسيار اصرار و تأکيد داشتند و حتي در مقابله با علماي اهل سنت به اين اصل استناد مي ورزيدند و حديث ثقلين را دليل محکمي براي آن مي دانستند. آيت الله العظمي بروجردي(ره)، معتقد بودند که حديث ثقلين مورد توجه و البته تأييد اهل سنت است و به همين دليل بايد براي اثبات حجيت قول امامان معصوم عليهم السلام در مقابل اهل سنت به آن ها استناد کرد. ايشان در کنار تمام اين اعتقادات، معتقد بودند، اصل بحث تقريب، کلمة اهل بيت عليهم السلام است؛ آيت الله العظمي بروجردي(ره)، آن قدر به اين مهم اصرار داشتند که در کشور مصر، همايش تقريب مذاهب برگزار کردند و 50 تن از عالمان سرشناس اهل تسنن را به آن فراخواندند. ماجراي شيخ شلتوت و فتواي تاريخي او اصرار روي همين اعتقادات آيت الله العظمي بروجردي(ره) بود که باعث شد شيخ شلتوت که بنيان گذار دانشگاه الازهر مصر است، فتوايي تاريخي را مبني بر اين که "عمل کردن به قول ائمه اطهار عليهم السلام مجزي است"، را صادر کند و بر مقبوليت عمل شيعيان صحه بگذارد. تمام اين ها نشان از اين دارد که افق ديد آيت الله العظمي بروجردي(ره)، بسيار جلوتر از زمان خودش بود. شيخ شلتوت فتوا مي‌دهد که عمل کردن به فقه جعفري مجاز است و آيت الله بروجردي در اين باره مي‌گفت که آرزوي ائمه اطهار پس از صد‌ها سال محقق شد و من در قيامت اين کار خود را به مادرم حضرت زهرا سلام الله عليها عرضه خواهم کرد. شيخ محمد سليم، يکي از علماي الازهر نامه آيت الله بروجردي را مي بوسيد و بر روي چشمان خود مي‌گذاشت و در همايش الامامان شلتوت و بروجردي اهل سنت بيش از شيعيان در رابطه با ايشان سخنراني کرد و اين نشان داد که جايگاه ايشان بسيار بالا است و برادران ما در ديگر مذاهب فريفته ايشان هستند. آيت الله العظمي بروجردي(ره)، هنوز هم در کشور مصر و دانشگاه الازهر مصر بسيار مقام والايي دارد، چرا که آن ها فريفته شخصيت وي شده و حتي کتاب هايي را نيز در اين زمينه نوشته اند. البته بايد گفت با اين که ايشان تأکيد بسيار زيادي روي بحث تقريب مذاهب داشتند، اما از نظر توسل کسي به پاي ايشان نمي رسيد. جايگاه معظم له نزد علماي اهل سنت در کنگره شيخ شلتوت که در دانشگاه الازهر مصر برگزار شد، اين قدر که آن ها از آيت الله العظمي بروجري(ره) تعريف و تمجيد نمودند، شيعيان تا کنون تعريف نکرده اند. نگاهي به سيره آيت الله بروجردي ايجاد تحول در نظام حوزه ايشان با اعتقادي که به ضرورت تحول در حوزه داشتند، حوزه علميه قم را نظام مند کرد و از سوي ديگر نيز نظام تبليغات دين و نحوه صحيح آن را تبيين نمودند. مرحوم آيت الله العظمي بروجري(ره)، چالش هاي تبليغ را فهميده بود؛ مبلغين را براي نقاط مختلف کشور اعزام مي کردند و حتي دغدغه تبليغات خارج از کشور را داشتند که در اين مورد عمر شريفشان کفاف لازم را نداد تا اين بخش را نيز از نظر خويش تقويت کنند، اما در همان سال هاي آخرين عمرشان، مسجدي در هامبورگ آلمان ساختند که امروزه قطب تبليغ شيعه و نماد تشيع در اروپاست و جزء آثار تاريخي هامبورگ است که سالانه حدود 250 هزار نفر بازديد کننده دارد. در آمريکا و انگليس نيز محلي را براي شيعيان بنيان گذاشت که با رحلت ايشان، به سرانجام نرسيد. ارسال مبلغان به داخل و خارج از کشور مرحوم آيت الله العظمي بروجري(ره)، چالش هاي تبليغ را فهميده بود؛ مبلغين را براي نقاط مختلف کشور اعزام مي کرد و حتي دغدغه تبليغات خارج از کشور را داشت که در اين مورد عمر شريفش کفاف لازم را نداد تا اين بخش را نيز از نظر خويش تقويت کند، اما در همان سال هاي آخر، مسجدي در هامبورگ آلمان ساخت که امروزه قطب تبليغ شيعه و نماد تشيع در اروپا و جزء آثار تاريخي هامبورگ است که سالانه حدود 250 هزار نفر بازديد کننده دارد. آيت الله بروجردي مرحوم مهدي حائري يزدي فرزند آيت الله شيخ عبدالکريم يزدي را به آمريکا فرستاد که يک مرکز اسلامي بنا کند وهمين طور آقاي صدر بلاغي را به انگليس اعزام نمود تا مسجدي بسازد که هر دو اين اقدامات با فوت ايشان متوقف شد و تنها يادگار ايشان در دنياي غرب همان مسجد امام علي عليه السلام هامبورگ است. اهتمام جدي به نشر آثار شيعي نکته ديگري که مي توان از زندگاني آيت الله العظمي بروجري(ره)، به آن اشاره کرد، اهتمام جدي معظم له به نشر آثار شيعيان بود؛ در زمان ايشان بود که کتب شيعه رونق گرفت؛ چرا که کتاب هاي بسياري چاپ شد و اصلا بايد گفت که نهضت چاپ به برکت ايشان در حوزه علميه قم اتفاق افتاد. البته بايد يادآوري کرد آن مرجع فقيد در طول 15سالي که در قم به عنوان مرجعيت مطلقه حضور داشتند، با وجودي که کتاب هاي بسياري را چاپ کردند، اما کتاب هاي خود را هرگز چاپ نکردند؛ اهتمام ايشان بيش از همه به کتاب هاي قدماي شيعه بود. سيره سياسي ايشان آيت الله العظمي بروجري(ره)، در روش سياسي خود، دو اصل مهم داشتند؛ يکي اين که به حفظ کيان حوزه اهتمام خاصي داشتند و تمام هم و غم خود را بر اين امر مصروف مي داشتند که حوزه در هيچ شرايطي لطمه نبيند؛ حاصل همين حساسيت ايشان، مراجعي است که امروزه حضور دارند؛ مراجع امروزي همگي از شاگردان ايشان هستند. نکته ديگري که آيت الله العظمي بروجري(ره)، به آن توجه داشت اين بود که تا مطلبي براي ايشان روشن نمي شد، آن را بيان نمي کردند؛ مثلا در جريان مجلس مؤسسان که امام خميني(ره)، آيت الله محقق داماد و ... امضاء کردند، آيت الله العظمي بروجري(ره)، فرمودند تا مطلبي براي من روشن نشود، وارد آن نمي شوم. از وجوهات براي خود استفاده نمي کرد ايشان حتي به فرزندان خويش، هم از بيت المال نمي دادند؛ يک بار که پدر خود من که فرزند آيت الله العظمي بروجري(ره)، بود، به ايشان گفت که به من پول دهيد تا کتاب شرح منظومه را خريداري کنم، معظم له به پدرم گفتند، شهريه ات را بگير، آن وقت کتاب را خريداري کن، من چيز زيادي ندارم به تو بدهم. تبحر در ادبيات آيت الله العظمي بروجري(ره)، علاوه بر فقه و اصول در ادبيات فارسي و ادبيات عرب تبحر خاصي داشتند؛ ايشان اولين کسي بودند که به عروة الوثقي حاشيه زدند و امروزه هم اگر کسي بخواهد به کتاب عروة الوثقي حاشيه بزند نمي تواند ادعا کند که به حاشيه آيت الله العظمي بروجري(ره)، بي نياز است. در فقه و اصول صاحب مکتب بود آيت الله العظمي بروجري(ره)، در فقه و اصول علاوه بر آن که بسيار تبحر داشتند، صاحب نظر بوده و اصلا مکتب خاصي داشتند؛ ايشان سبک شناسي خاصي نيز در رجال داشتند. ادبيات آيت الله العظمي بروجري(ره)، در فقه، ادبياتي تطبيقي بود؛ يعني معتقد بودند که فقه شيعه بازخوردي از فتاواي اهل سنت است؛ به طوري که دائما مي گفتند؛ کسي در فقه شيعه نمي تواند بگويد بي نياز به فقه اهل سنت است. آيت الله العظمي بروجري(ره)، براي هر مسئله فقهي پرونده اي خاص تشکيل مي دادند و به آراء و نظريات گذشتگان بسيار اهميت مي دادند. شمه اي از زندگاني آيت الله العظمي بروجردي(ره) از زبان نوه اش مرحوم آيت الله العظمي بروجردي(ره)، در سال 1292 هجري قمري در بروجرد، متولد شدند و پس از آن که هشت سال در بروجرد دروس مقدماتي را گذراندند، در سال 1310هجري قمري، به اصفهان مي روند و در حوزه علميه اصفهان مشغول تحصيل مي شوند. حضرت آيت الله العظمي بروجردي(ره)، در حوزه علميه اصفهان آن روز که مرکزي بسيار سطح بالا از نظر علمي بود، از محضر اساتيد به نام و توانمندي مانند مرحوم کلباسي، و در حکمت و فلسفه از مرحوم کاشي و مرحوم جهانگيرخان قشقايي، بهره بردند. اين مرجع بزرگ جهان تشيع، در 28سالگي، عازم حوزه علميه نجف شد؛ با ورود آيت الله العظمي بروجردي(ره)، در سال 1320به حوزه علميه نجف، ايشان در درس مرحوم آخوند خراساني و شيخ الشريعه اصفهاني شرکت کرده و از آن ها بهره بردند. مرحوم آخوند خراساني(ره)، به دو تن از شاگردان خويش، بيش از ديگران اهتمام داشت، که يکي از آن ها مرحوم سيد ابوالحسن اصفهاني و ديگري مرحوم آيت الله العظمي بروجردي(ره)، بود؛ آخوند خراساني(ره)، در بين شاگردان پيش بيني کرده بودند که مکتب تشيع در آينده روي دستان آيت الله العظمي بروجردي(ره) و مرحوم سيد ابوالحسن اصفهاني، خواهد بود. در سال 1329قمري، آيت الله العظمي بروجردي(ره) به بروجرد برمي گردند تا اين که کسالتي به سراغ ايشان مي آيد و مجبور مي شوند براي مداوا به تهران رفته و در بيمارستاني بستري شوند. در دوراني که ايشان در بيمارستان بستري بودند، امام خميني(ره)، عده اي از بزرگان قم را به بيمارستان محل مداواي آيت الله العظمي بروجردي(ره) آوردند و از ايشان خواستند که به قم آمده و حوزه علميه قم را رونق ببخشند؛ بنابر اين مي توان گفت که امام خميني(ره)، از جمله کساني بودند که از عاملان اصلي آمدن آيت الله العظمي بروجردي(ره) به قم شدند. اين بود که در سال 1364قمري، آيت الله العظمي بروجردي(ره) به قم آمدند و 15سال مرجعيت مطلقه جهان تشيع بودند. آيت الله العظمي بروجردي(ره) در نهايت در 10شوال 1380هجري قمري مطابق با 10فروردين سال 1340شمسي، رحلت کردند. منبع: حوزه نيوز تنظيم: رهنما، گروه حوزه علميه تبيان