شوق تحصيل مرحوم آخوند ملاحسينقلي همداني، در دامن پر مهر و محبت پدر و مادري مهربان، مراحل رشد و ترقي را پيمود و با توجه به علاقه پدر، براي فراگيري علوم آل محمد صلي الله عليه و آله عازم حوزه علميه تهران شد. ايشان بعد از فراگيري مقدمات علوم، در دروس سطح شرکت کرد و از محضر عالم والا مقام و فقيه مشهور، مرحوم شيخ عبدالحسين تهراني معروف به شيخ العراقين استفاده هاي فراوان برد . ب ا توجه به رغبت ايشان به علم و حکمت و آوازه حکيم و فيلسوف معروف، ملاهادي سبزواري، به شهر سبزوار رفت و از فيوضات آن حکيم الهي بهره مند گرديد . پس از آنکه پيمانه معرفت او از حکمت حکيمِ فرزانه سبزواري لبريز شد، با کوله باري از معرفت و حکمت، به زادگاه خود، روستاي شَوَند برگشته، چندي را به قصد ارشاد و هدايت، در بين اقوام رحل اقامت افکند. هجرت به نجف مرحوم ملا حسينقلي همداني، در طول اقامت در زادگاه خود، از هيچ کوششي در راه تبليغ معارف الهي و ارشاد و هدايت مردم فروگذار نکرده و تشنگان معارف حقه را از زلال چشمه ايمان سيراب نمود. علاقه فراوانش به فراگيري دانش، باعث شد ايشان ترک وطن کرده، و براي تکميل مدارج علمي و اخلاقي، عازم عتبات عاليات شود. ايشان در بدو ورود به شهر مقدس نجف، در حوزه درسي مرحوم شيخ مرتضي انصاري که مرجعيت کل شيعيان جهان را به عهده داشت حاضر شده، زانوي شاگردي در محضر آن يگانه زمان زد و سال هاي متمادي، از محضر ايشان استفاده کرد که حاصل آن سال ها، تقريرات درس فقه و اصول شيخ انصاري مي باشد. در جستجوي گمشده آخوند ملا حسينقلي همداني، در کنار تعليم و پرورش ذهن و بارور کردن درخت علم و دانش، از پرورش روح غفلت نکرده و در صدد يافتن استادي بود که او را در اين راه راهنمايي کند. ايشان در اين باره مي فرمود: «من متوجه شدم که شيخ انصاري که در علوم نقلي استاد کل و نمونه زمان بود، هفته اي يک ساعت به منزل جمال السالکين، مرحوم سيدعلي شوشتري مي رود. اين مسئله توجه مرا جلب کرد و با خود گفتم که اين موضوع بي حساب نيست. به بهانه استخاره وارد محضر سيد شوشتري شدم و ديدم که آقا سيدعلي شوشتري، در حال موعظه است و شيخ انصاري هم به مواعظ او گوش مي دهد. سخنان سيد مرا مجذوب خود کرد و از ايشان درخواست کردم که مرا هم در جمع خود راه داده و جان تشنه ام را سيراب کند. سيد شوشتري، در خواست مرا قبول کرد». اين ديدار مبارک، سرآغاز ورود ملا حسينقلي به جرگه عاشقان و سالکان الي اللّه محسوب مي شود. عنايت استاد به آخوند روح لطيف و سيماي ملکوتي ملا حسينقلي همداني، موجب شد که استاد اخلاقش، سيدعلي شوشتري عنايت ويژه اي به شاگرد بکند و هر روز اين محبت و عنايت بيشتر گردد. مرحوم آقا بزرگ تهراني مي فرمايد: پزشک حاذقي براي زيارت وارد نجف شد و چون از مريدان سيدعلي بود، به نزد او رفت. در همان ايام، آخوند همداني به بيماري سختي دچار شده بود. وقتي چشم سيد به پزشک افتاد، به او گفت: اول به مدرسه سليميه برو و فرزندم را معاينه کن. پزشک نزد او رفت و پس از معاينه و عيادت آخوند، به منزل بازگشته و گفت: اين شيخ فقير است و درمان او پول فراواني مي طلبد. آقا سيدعلي فرمود: «او را معالجه کن، اگر چه مداواي او صد تومان هزينه داشته باشد و يک ساعت بيشتر زنده بماند؛ زيرا يک ساعت از عمر او، گران تر و پرارج تر از اين مقدار است». 1. سند عرفان ص 18 ، 20 منبع: پايگاه حوزه تنظيم و فرآوري: محمد حسين امين - گروه حوزه علميه تبيان