سخن بزرگان نجاشي علامه حلي علامه بحرالعلوم آيت الله قاضي خواجه نصير الدين طوسي حضرت امام خميني نجاشي نجاشى دانشمند رجالى معروف و معاصر شيخ طوسى در شأن شيخ طوسى مي‏نويسد: " ابوجعفر محمد بن حسن بن على طوسى , بزرگى از اصحاب ما, ثقه , عين ازشاگردان استاد ما ابوعبداللّه (مفيد) مى باشد او تاليفاتى دارد يکى از آنها ((تهذيب الاحکام )) و آن کتاب بس بزرگى است , و ديگرى الاستبصار ـ النهايه ـ المفصح (درامامت ) ـ مالايسع المکلف الاخلال به کتاب العدة (در اصـول فـقـه ) ـ کـتـاب الـرجـال مـن روى عن النبى (ص ) و عن الائمه (ع ) ـ کتاب فهرست کـتـب الـشيعه و اسامى المصنفين ـالمبسوط(درفقه )ـ مقدمه اى درمدخل علم کلام ـ الايحاز (در ارث ) ـ مـسـالة فى العمل بخبر الواحد ـ کتاب مايعلل و ما لايعلل ـ کتاب الجمل والعقود ـ تلخيص الـشـافـى (درامـامـت )ـ مـسـالـة فـى الاحوال ـ کتاب التبيان في تفسير القرآن ـ شرح المقدمة ـ رياضة العقول ـ تمهيد الاصول , و شرح جمل العلم والعمل ."(1) علامه حلي علامه حلّى در کتاب رجالى خود موسوم به خلاصة الأقوال از شيخ چنين ياد مي‏کند: " شيخ الطائفة، جليل‏القدر، عظيم‏المنزلة، ثقه، عين، راستگو و عارف به اخبار، رجال، فقه، اصول، کلام و ادب است و تمامى فضايل به وى نسبت داده مي‏شود. در همه فنون و علوم اسلامى تأليفات دارد و عقايد و اصول و فروع دين را منقّح و مهذّب ساخته و در علم و عمل جامع کمالات انسانى است."(2) علامه بحرالعلوم علامه سيد مهدى بحرالعلوم که خود از پيشوايان بزرگ مکتب شيعه به‏شمار مي‏آيد، در وصف وى چنين مي‏آورد: " محمد بن حسن طوسى سرآمدِ طايفه اماميه و پرچمدار شريعت اسلام و پيشواى فرقه شيعه بعد از ائمّه معصومين عليهم‏ السلام است. او در آن‏چه به دين و مذهب تعلق دارد، مورد اعتماد ما مي‏باشد. او محقق اصول و فروع، تهذيب‏کننده معقول و منقول، شيخ‏الطائفه و رئيس علي‏الاطلاق شيعه است."(3) آيت الله قاضي هم‏چنين قاضى در کتاب مجالس به نقل از ابن کثير شامى در شرح حال شيخ‏الطائفه چنين مي‏آورد: "همانا او فقيه شيعه بود و به افاده تدريس و تعليم در بغداد اشتغال داشت و به جهت فتنه بين شيعه و سنى در سال 448 هجرى کتاب‏ها و خانه‏اش به آتش کشيده شد و وى به نجف منتقل گرديد."(4) خواجه نصيرالدين طوسي خواجه نصيرالدين طوسي در مورد عشق و علاقه زياد مرحوم شيخ طوسي به فراگيري علم و دانش مي‏نويسد: "شب‏ها را بيدار مي‏ماند و سرگرم مطالعه بود. کتاب‏هاي زيادي در کنار خود مي‏گذاشت و هنگامي که از مطالعه يک نوع از آن خسته مي‏شد، به مطالعه نوع ديگر مي‏پرداخت. او ظرف آبي در کنار خود قرار مي‏داد تا به وسيله آن خواب را از چشمان خود دور کند تا بيشتر مطالعه نمايد. هنگام سحر که با مطالعه فراوان بعضي از مشکلات علمي را حل مي‏کرد، مي‏گفت: کجايند پادشاهان و فرزندان آنها، تا اين لذت را ببينند." امام خميني (ره) امام خميني نيز در بيان عظمت شيخ طوسي مي‏گويند: " شيخ طوسي در 52 سالگي نيز درس مي‏رفته است، در صورتي که در سن بيست و سه سالگي برخي از کتابهاي خود را نگاشته است، کتاب تهذيب الاحکام را گويا در همين سن نوشته، او در سن 52 سالگي در حوزه درس مرحوم سيد مرتضي حاضر شده است که به آن مقام والا دست پيدا کرده است." _______________ منابع: 1. رجال نجاشى , ص 403 , چاپ جامعه مدرسين قم . 2. خلاصة الاقوال، ص 148. 3. السيد محمدمهدى طباطبايى (علامه بحرالعلوم)، رجال السيد بحرالعلوم (معروف به فوائد الرجالية)، ج 3، ص 228؛ ميرزا حسين النورى الطبرسى، مستدرک الوسائل، ص 517 ؛ هزاره شيخ طوسى، مقاله سيرى در زندگى شيخ طوسى، ص 27. 4. روضات الجنات، ج 6، ص 225؛ ابن کثير شامى، البداية والنهايه، ج 2، ص 97 و قاضى نوراللّه‏ شوشترى، مجالس المؤمنين، ج1، ص480. تهيه و تنظيم: فريادرس گروه حوزه علميه