آيت الله العظمي شيخ محمد علي اراکي ولادت و تحصيلات آشنايي با امام تدريس و تأليف اقامه نماز جمعه و جماعت محفل نوراني و مفيد صميمي و صبور ارتحال پيام تسليت جامعه مدرسين حوزه علميه قم ولادت و تحصيلات حضرت آيت اللّه العظمي حاج شيخ محمدعلي اراکي(ره) در 24 جمادي الثاني 1312 ق. در اراک ديده به جهان گشود. پدرش، حجه الاسلام حاج احمد آقا، مشهور به ميرزا آقا فراهاني از علماي مشهور آن سامان بود. مادرش نيز از نوادگان امامزاده سيد حسن واقف است.وي پس از يادگيري خواندن و نوشتن، در نوجواني وارد حوزه علميه اراک شد و در درس استاد سيد جعفر شيثي حضور يافت و مقدمات علوم اسلامي را از او فرا گرفت. دروس سطح حوزه را نزد آيه الله العظمي سيد محمد تقي خوانساري به خوبي پشت سر گذراند. آيه الله اراکي هم زمان با تحصيل دوره سطح، در درس شرح منظومه آيه الله شيخ محمد باقر اراکي معروف به سلطان آبادي شرکت کرد و از دانش آن حکيم فرزانه خوشه‎ها چيد،ايشان سالها در درس آيه الله العظمي آقا نور الدين اراکي و آيه الله العظمي شيخ عبدالکريم حائري يزدي شرکت کرد و از دانش و تقواي آن دو مرجع بزرگ تقليد شيعيان، بهره‎ها برد. آيه الله حائري علاقه زيادي به او داشت. نبوغ فکري آيه الله اراکي مورد توجه استاد قرار گرفت. آيه الله اراکي به سفارش استاد معمم شد. با يکي از بستگان ازدواج نمود. آشنايي با امام آيه الله اراکي پس از سالها تحصيل در حوزه علميه اراک، به دنبال هجرت آيه الله العظمي حائري يزدي به قم، وارد حوزه علميه قم شد و در درس ايشان شرکت کرد.آيه الله اراکي در اين سالها با امام خميني آشنا شد. وي علاقه خاصي به امام خميني داشت و هماره از فعاليتهاي سياسي ايشان عليه رژيم پهلوي پشتيباني مي‎نمود. به دنبال اعلاميه کوبنده امام خميني در سال 1341، عليه لايحه کاپيتولاسيون و قوانين غير اسلامي مصوب مجلس شوراي ملي، آيه الله اراکي نيز به پشتيباني ايشان اعلاميه‎اي صادر کردند و خواستار لغو مصوبات مخالف اسلام شدند. پس از دستگيري و تبعيد امام خميني، در سال 1342، آيه الله اراکي هماره از ايشان حمايت مي‎کرد. عکاسي هما، عکسي از امام در خيابان ارم زده بود. حضرت آقا (آيه الله اراکي) که از فيضيّه بر مي‎گشتند، وقتي نگاهشان به آن عکس افتاده بود، فرموده بودند: قسم مي‎خورم که صاحب اين عکس اگر در کربلا مي‎بود، در رکاب امام حسين ـ عليه السلام ـ به شهادت مي‎رسيد. وقتي به منزل مي‎آمدند و ما اطلاعيه‎ها را برايشان مي‎خوانديم، بسيار گريه مي‎کردند و اشک شوق و نشاط از شنيدن اين اطلاعيه‎ها، مي‎ريختند... آيه الله اراکي در پي دستگيري و تبعيد امام به نجف، همان سال به عراق و نجف رفت و در مدت اقامت تماماً ميهمان حضرت امام بود اين در حالي بود که آقا از سوي رژيم تحت فشار قرار گرفته بود و از سوي ديگر جواب ميهماني افراد ديگر را رد کرده بود ايشان با افتخار ميهماني امام را پذيرفت و بدون ترس و اضطراب چند روزي را در آن جا اقامت کرد. اولين ملاقات امام با ايشان در کربلا بود، در ابتدا که وارد حرم حضرت ابو الفضل ـ عليه السلام ـ شد حضرت امام در حال خروج از حرم بود حدود پانزده سال بود که همديگر را نديده بودند. آن دو يکديگر را در آغوش گرفتند و آقاي اراکي شروع به گريه کرد و سپس اين جمله را فرمود: با آل علي هر که در افتاد ور افتاد. بعد دوباره شروع به گريه کرد... حجه الاسلام شهاب الدين اشراقي، داماد امام مي‎گويد: امام به من گفتند: بغض گلويم را گرفته بود و نتوانستم پيش آقاي اراکي بايستم... آيه الله اراکي درباره آشنايي خود با امام خميني مي‎فرمايد: «حضرت آقاي خميني يک مدتي را در اراک بوده‎اند و در حوزه آن جا تحصيل مي‎کردند و حتي منبر مي‎رفته‎اند، من در آن مدت با ايشان آشنا شديم و يکي از هم صحبتهاي بنده بودند. گاهي اتفاق مي‎افتاد از منزل تا ميدان کهنه قم نزديک شاهزاده حمزه اين راه را به همراه هم طي مي‎کرديم و ضمن صحبتها و مباحثه‎ها بر مي‎گشتيم و اين مسأله بسيار اتفاق افتاد، با هم خيلي مأنوس بوديم. آن اوايل که وارد قم شدم ايشان به من اظهار کرد شما يک درس تفسير صافي براي من بگوييد تفسير صافي با اصول و فقه و اصطلاحات آن مناسبتي ندارد و لذا چون من با آن اصطلاحات مأنوس نبودم چند شب تدريس کردم اما ديگر نرفتم، ايشان هم اصراري نکردند... ايشان مرد بسيار جليلي است و شناختم او را به جلالت؛ بسيار مرد پاکي است، پاک، پاکي نفس دارد، پاکي ذاتي و دروني دارد و اين بر همه خلق معلوم شده است. ما در مدت پنجاه سال که با اين شخص بزرگ آشنايي پيدا کرده‎ايم، جز تقوا و ديانت و سخاوت و شجاعت و شهامت و بزرگي نفس و بزرگي قلب و کثرت ديانت و جدّيت در علوم نقلي و عقلي و مقامات عالي و... در او نيافتيم. اين مرد ـ قدّ مردانگي علم کرد و در مقابل کفر ايستادگي کرد و دست غيبي هم با او همراهي کرد، به طوري که محيّر العقول بود و هيچ خانه‎اي و هيچ زاويه‎اي از زواياي اين مملکت باقي نماند مگر که گفته شد. مرگ بر شاه او جان در کف دست گذاشته است و در مقابل تبليغ قران و دين حنيف اسلام جانبازي مي‎کند. جان در کف گذاشته و حاضر به شهادت شده است. خداوند يک قوه غريبي در اين مرد خلق فرموده که به هيچ احدي نداده. هم چنين جرأتي، چنين شجاعتي و ديدي به او داده است که به احدي نداده، او مانند جدش علي بن ابي طالب است. يک چنين کسي کمياب است کم نظير است و نظير ندارد. تدريس و تأليف آيه الله اراکي در طول بيش از 35 سال تدريس در حوزه علميه قم، پيچيده‎ترين مباحث علمي را با گفتاري شيوا و بياني رسا مطرح مي‎کرد. از ويژگي‎هاي درس ايشان پرهيز از تکرار و زياده گويي بود. کلام را گزيده و پر معني اداء مي‎کرد. اعتقادش بر اين بود که طالب علم بايد قبل از حضور در درس، مطالعه نمايد. آيه الله اراکي پس از وفات آيه الله سيد محمد تقي خوانساري (متوفاي 1371) به درخواست شماري از شاگردان او، به تدريس خارج فقه و اصول پرداخت. بسيار از استادان برجسته حوزه علميه قم و مسؤولان نظام جمهوري اسلامي سالها از محضر ايشان کسب فيض نمودند. مرجع بزرگ تقليد شيعيان در طول عمر پر برکت خويش، کتابهايي نيز در علم فقه و اصول نوشت. آثارش عبارتند از: 1. تقريرات درس آيه الله شيخ محمد سلطان العلما 2. تقريرات درس فقه آيه الله شيخ عبدالکريم حائري يزدي 3. تقريرات درس اصول فقه آيه الله شيخ عبدالکريم حائري يزدي 4. حاشيه بر «درر الاصول» نوشته آيه الله شيخ عبدالکريم حائري يزدي 5. تقريرات درس فقه آيه الله سيد محمد تقي خوانساري 6. حاشيه بر «عروه الوثقي» 7. شرح «عروه الوثقي» 8. توضيح المسائل 9. مناسک حج 10. رساله استفتائات 11. مقدمه بر کتاب «القرآن و العقل» نوشته آيه الله سيد نور الدين اراکي 12. النکاح و الطلاق اقامه نماز جمعه و جماعت مرجع بزرگ حضرت آيت اللّه العظمي اراکي(ره) از سال ها پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، در مسجد امام حسن عسکري قم نماز جمعه اقامه مي کردند. در نماز جمعه ايشان بسياري از علما و فضلا و بزرگان حوزه علميه قم شرکت مي جستند. آيت اللّه اراکي در خطبه هاي نمازجمعه خود با سوز و گداز خاصي خطاب به مردم و طلاب مي فرمود: «اي مردم، گناه نکنيد، معصيت خدا نکنيد» و در هنگام اداي اين عبارات بود که سيل اشک از چشمان پاک ايشان سرازير مي شد و در دل ها طوفاني ايجاد مي کرد.مرجع بزرگ جهان تشيّع حضرت آيت اللّه العظمي اراکي(ره) حدود چهل سال در مدرسه فيضيه و حرم مطهر، نماز جماعت اقامه مي کردند و دانشمندان و طلاب حوزه با شور و اشتياق در نماز ايشان شرکت مي کردند؛ به طوري که نماز جماعت ايشان مجمع و کانون علماي بزرگ و مجتهدان قم بود. کساني که قبل از سال 1342 در نماز بسيار باصفا و سراسر معنويت مرحوم آيت اللّه العظمي اراکي در مدرسه فيضيه شرکت کرده اند، مي گويند لحظاتي قبل از اذان مي ديده اند که حضرت امام خميني(رض) در نماز جماعت آقاي اراکي حاضر مي شدند و اين نشان دهنده اوج احترام و علاقه و اطمينان امام به تقوا و ورع ايشان بود. محفل نوراني و مفيد محفل حضرت آيت اللّه العظمي اراکي(ره) هميشه نوراني و مفيد بود و حاضران را سخت تأثير مواعظ و سخنان دلنوازي که از جان سوخته شان برمي خاست، قرار مي داد. يکي از شعراي معاصر که به مناسبتي توفيق درک محضر آن بزرگوار را داشته، نورانيت و روحانيت آن محفل را با قلم شيوايش اين گونه به تصوير کشيده است: «در خلال شب هاي شعر فيضيه به محضر آيت اللّه العظمي اراکي مشرّف شديم. چه ديداري! سخت بهجت خيز و عبرت انگيز؛ ديدار مردي بزرگ که آثار گذشت زمان بر سيماي مبارکش پديدار بود و انوار معرفت از پيشاني روشنش ساطع. او مظهر و مجلاي روحانيت سخت کوش شيعه مي باشد. در اتاقي محقر و ساده تر از ساده، آن بزرگ را ديدار کرديم که با ضعف مفرط مزاج، لباس رسمي پوشيده و بر روي چهارپايه اي استقرار يافته بود. پس از به جا آوردن معارفه، آن بزرگ سخناني مبسوط و ممتع و مواعظي رسا و بليغ ايراد کرد که همگان را سخت متأثر ساخت؛ که از غايت شور و تأثير بيانات ايشان، اکثر حاضران سرشک از ديدگان جاري ساختند». صميمي و صبور چه مهربان به روي لاله ها دست کشيدي، دشت را وسعت بخشيدي و باغ را به زير انبوه سبز انديشه فرو بردي. تو ساده بودي و صميمي و صبور. اي کاش يک بار ديگر چشم باز مي کردي و مي نگريستي چرخش پروانه هاي زخمي بر گرد گلبرگهاي پرپر شده را. مي ديدي که مردم چگونه در فراق مرجع بزرگ خويش از دل مي گريند. هنوز داغ تو بر زخم هاي عالَم تشيّع تازيانه مي زند و پيروان اهل بيت در اقصي نقاط جهان در سوگ تو اشک مي ريزند. اي مرجع بزرگ، اي آن که دست هايت از بوي بخشندگي سرشار بود و هيچ گلي از عشق و ايثار و سادگي در برابر فرزانگي، زهد و سادگي ات توان رستن و قدکشيدن نداشت. اينک درود خدا بر روان پاکت باد. وفات سرانجام در شامگاه روز سه شنبه هشتم آذرماه 1373 تاريخ زنده فقاهت قرن به صفحه آخر رسيد و مرجع جهان تشيع، حضرت آيت اللّه اراکي پس از يک قرن زندگي افتخارآميز به ملکوت اعلي پيوست. با شنيدن خبر ارتحال اين مرجع عالي قدر، ايران اسلامي به سوگ نشست. پس از مراسم تشييع پرشکوه و کم نظيري در تهران و قم بعد از ظهر روز پنجشنبه دهم آذرماه 73 در مسجد بالاسر، در جوار مرقد مطهر حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. سلامي از سر عشق و اخلاص، نثار روح مطهرش باد. پيام تسليت جامعه مدرسين حوزه علميه قم بسم الله الرحمن الرحيم‏«يا ايتها النفس‌ المطمئنه‌ ارجعي‌ الي‌ ربک‌ راضية‌ مرضية‌ فادخلي‌ في‌ عبادي‌ و ادخلي‌ جنتي‌» ارتحال‌ اين‌ فقيه‌ عاليقدر که‌ عمر شريف‌ و پربرکت‌ خود را در راه‌ اعتلاي‌ کلمه‌ توحيد و استحکام‌ نظام‌ اسلامي‌ و تربيت‌ نفوس‌ و تقويت‌ حوزه‌هاي‌ علميه‌ صرف‌ نمود، ضايعه‌ اسفناکي‌ براي‌ جهان‌ اسلام‌ است‌. ايران‌ اسلامي‌ و عالم‌ تشيع‌ در فقدان‌ اين‌ شخصيت‌ بزرگ‌ و عالم‌ رباني‌ عزادار و ماتم‌ زده‌ گرديد. جامعه‌ مدرسين‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌ اين‌ مصيبت‌ عظمي‌ ـ که‌ درآسته‌ سالگرد ارتحال‌ حضرت‌ آيت‌ الله‌ العظمي‌ گلپايگاني‌ رضوان‌ الله‌ تعالي‌ عليه‌ بوقوع‌ پيوست‌ ـ را به‌ ساحت‌ مقدس‌ حضرت‌ بقية‌الله‌ الاعظم‌ امام‌ عصر ارواحنا له‌ الفداء و مقام‌ معظم‌ رهبري‌، حضرت‌ آيت‌ الله‌ خامنه‌اي‌ دامت‌ برکاته‌ و علماي‌ اعلام‌ و حوزه‌هاي‌ علميه‌ قم‌ و نجف‌ و ساير حوزه‌هاي‌ علميه‌ و همچنين‌ بيت‌ معظم‌ آن‌ مرحوم‌ بالاخص‌ فرزند برومند ايشان‌ جناب‌ حجت‌الاسلام‌ والمسلمين‌ آقاي‌ مصلحي‌ دام‌ تأييده‌ تسليت‌ مي‌گويد و براي‌ آن‌ عالم‌ رباني‌ علو درجات‌ و براي‌ بازماندگان‌ صبر جميل‌ را مسئلت‌ مي‌نمايد. جامعه‌ مدرسين‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌ ابراهيم‌ اميني تهيه و تنظيم: فريادرس گروه حوزه علميه