آيت الله العظمي آقا ضياء الدين عراقي طلوع پربار اساتيد ايشان در اصفهان هجرت به نجف علماي معاصر و بنام ايشان اساتيد آقاضياءالدين شاگردان آقاضياءالدين آثار و تأليفات رحلت غم انگيز طلوع پربار علي، معروف به ضياءالدين فرزند آخوند ملامحمدکبير سلطان آبادي (عراقي) در سال 1278 ق در محله حصار قدم سلطان آباد (اراک) به دنيا آمد. ملامحمد پدر آقاضياء (م 1290 ق) در عصر خود، عالمي بزرگوار و فقيهي وارسته بود و به تقوا و پرهيزگاري شهرت داشت. آقا ضياءالدين که داراي هوش سرشار و استعدادي فوق العاده بود، مقدمات علوم اسلامي را نزد پدر و ساير علما، در زادگاهش فرا گرفت و در سال 1302 ق براي ادامه تحصيل راهي اصفهان گرديد و در مدرسه صدر اقامت گزيد. اساتيد ايشان در اصفهان آقاضياء شش سال در حوزه علميه پررونق اصفهان، از محضر استادان بزرگواري چون آيات عظام: 1- آقاسيدمحمدهاشم چهارسوتي (م 1318 ق) 2- ميرزا جهانگيرخان قشقائي (م 1328 ق) 3- ميرزا ابوالعالي کلباسي (م 1315 ق) 4- آخوند ملامحمد کاشي (م 1333 ق) دروس سطح عالي فقه، اصول، حکام و فلسفه را آموخت. هجرت به نجف آقاضياء در اواسط سال 1307 ق به عراق مهاجرت نمود و ابتدا به شهر سامرا که از مراکز اجتماع طلاب مهاجر و دارالعلم آن زمان بود، رفت. مدتي را به خيال و عنوان اين که در مسند قضا نشسته، به حل و فصل امور مردم گذراند؛ اما پس از چند ماه ناگهان از اين خيال و علاقه به مسند، منصرف شد و با شنيدن آوازه و شهرت ميرزاحبيب الله رشتي، سامرا را ترک و به سوي نجف حرکت کرد و تا آخر عمر در آن حوزه کهن و مهم و پايگاه و مرکز علم، ماندگار شد. وي پس از سال ها تحصيل به درجه اجتهاد نائل آمد و به کسي که دريايي از علم و معارف ديني در سينه اش نهفته است، شهرت يافت. آقاضياءالدين در تمام دوران تحصيل به تدريس نيز اشتغال داشت و از برترين مدرسين و سرآمد استادان هم عصر خود بود. او پس از وفات استادش، آخوند خراساني، حوزه تدريس مستقلي تشکيل داد و به عنوان مدرسي بزرگ، متفکري صاحب نظر و مسلط بر آراء و نظريات ديگران انجام مي گرفت، فوق العاده بود. اين امر باعث شهرت و برتري او بر ديگران شد و وي را در شمار مجددان علم اصول قرار داد. وي در 30 سال تدريس خود، که تا پايان عمر او به طول انجاميد، چند دوره اصول فقه و يک دوره فقه کامل، که اکثر آن بحث هاي فقاهتي و تأليفات حاج اقارضا همداني (م 1322 ق) بود، را تدريس کرد. وسعت اطلاع، تسلط بر خود در مناقشات علمي، حسن بيان و القاء مطالب، عنايت به آراء و انديشه هاي گذشته و شاگردان، صاحب نظر بودن در مشکلات علمي و کثرت شاگردان و حريت فوق العاده آنها در طرح مسائل، از ويژگي هاي تدريس اوست. از ويژگي هاي دوره تدريس آقاضياءالدين در نجف اين بود که در اين برهه در حوزه علميه نجف شخصيت ها و رجال برجسته اي مشغول تدريس و تربيت طلاب بودند. علماي معاصر و بنام ايشان از چهره هاي سرشناس و معاصر آقاضياءالدين مي توان به آيةالله سيد ابوالحسن اصفهاني (م 1365 ق)، شيخ محمدحسين اصفهاني معروف به کمپاني (م 1361 ق) و ميرزاي نائيني (1355 ق) اشاره کرد. آقاضياء و معاصرانش در دوره اي جديد از علم اصول قرار داشتند که مؤسس آن وحيد بهبهاني بود (م 1205 ق). آقاضياء، محمدحسين اصفهاني و ديگران تحولي را که شيخ انصاري پس از وحيد بهبهاني به وجود آورده بود، تداوم بخشيدند و علم اصول فقه را به حد کمال رساندند. شيوه آقاضياء در تدريس نيز همان شيوه شيخ انصاري بود. او در بحث هايش از عناصر مشترک اجتهادي و قواعد اصولي استفاده مي کرد. هرجا بحث از علم اصول و تحول و احياي آن است. نام آقاضياء نيز هست از برکات وجودي آقاضياء در طول سال هاي متمادي تدريس، تعليم و تربيت صدها عالم، فقيه و دانشمندان نام آوري است که از مجالس درس و بحث او بهره ها بردند. مجتهدان ايران و عراق، بي واسطه يا باواسطه، از شاگردان او هستند. آقاضياء به بلند همت بودن، تواضع، فروتني، خوش اخلاقي و زهد که سرآمد فضايل اخلاقي اند، معروف و از نظر هوش و فکر، دقت و نظم، ذوق سليم و حسن معاشرت و پرهيز از تکلف براي معاشران و مراجعان، زبانزد عام و خاص بود. بدين جهت شاگردانش او را بسيار دوست مي داشتند و نهايت ادب و احترام را نسبت به او رعايت مي کردند. آقاضياءالدين، عشق وافري به اهل بيت عليهم السلام خصوصا امام حسين عليه السلام داشت. او مجلس روضه خواني مفصلي را در ايام محرم در منزلش برقرار مي ساخت و خود به منبر مي رفت و از روي مقتل مصيبت مي خواند و بسيار مي گريست و اهل مجلس را مي گرياند. اساتيد آقاضياءالدين 1- ميرزا حبيب الله رشتي (م 1312 ق) 2- آخوند ملامحمدکاظم خراساني (م 1329 ق) 3- سيدمحمدکاظم طباطبايي يزدي (م 1337 ق) 4- ميرزاحسين خليلي (م 1326 ق) 5- ملافتح الله شريعت اصفهاني (م 1339 ق) معروف به شيخ الشريعه 6- سيدمحمد طباطبايي فشارکي 7- ميرزاابراهيم محلاتي شيرازي شاگردان آقاضياءالدين از ميان انبوه شاگردان ايشان به چهره هايي برمي خوريم که از نظر علم و تقوا، در افق بالاتري قرار دارند: 1- آيةالله سيدمحسن حکيم (م 1390 ق) از مراجع بزرگ شيعه 2- آيةالله سيدمحمدتقي خوانساري (م 1371 ق) 3- آيةالله سيداحمد خوانساري (م 1405 ق) 4- آيةالله سيدابوالقاسم خويي (م 1413 ق) 5- آيةالله سيدمحمود شاهرودي (م 1394 ق) 6- آيةالله سيدعبدالله شيرازي (م 1405 ق) 7- آيةالله سيدعبدالهادي شيرازي (م 1383 ق) 8- آيةالله سيدمحمدرضا گلپايگاني (م 1414 ق) 9- آيةالله محمدهادي ميلاني (م 1395 ق) 10- آيةالله سيدشهاب الدين مرعشي (م 1411 ق) 11- آيةالله آقاميرسيدعلي يثربي کاشاني (م 1379 ق) 12- آيةالله شيخ محمدتقي بهجت آثار و تأليفات از جمله آثار علمي آقاضياء که در فقه و اصول نگاشته شده و باقي مانده، عبارتند از: 1- استصحاب العدم الازلي 2- احکام الرضاع 3- البيع 4- تعاقب الايدي 5- تعليقات علي رسائل الشيخ الانصاري 6- حاشيه جواهرالکلام 7- حاشيه العروةالوثقي 8- حاشيه کفاية الاصول 9- حاشيه المکاسب 10- شرح التبصره 11- الصلاة 12- قاعدة الحرج 13- قاعدة لاضرر 14- القضاء 15- مقالات و ..... . رحلت غم انگيز سرانجام اين مشعل فروزان علم در شب دوشنبه 29 ذيقعده سال 1361 ق در نجف اشرف دعوت حق را اجابت نمود. جنازه او با شکوه تمام، تشييع و در حجره نزديک صحن مطهر اميرالمؤمنين عليه السلام به خاک سپرده شد. تهيه و تنظيم: فريادرس گروه حوزه علميه