تجسّس يک آسيب اجتماعي(2) براي تجسّس در جامعه آثار زيانبار متعددي وجود دارد بويژه در صورتيکه خدايي نکرده به فرهنگ تبديل شود آثار و نتايج تجسّس : براي تجسّس در جامعه آثار زيانبار متعددي وجود دارد بويژه در صورتيکه خدايي نکرده به فرهنگ تبديل شود چند نمونه از اين آثار را از ديدگاه روايات مورد اشاره قرار مي دهيم: 1- نفرت مردم : تمامي مردم از جاسوس نفرت دارند و از او کناره گيري مي کنند. اميرالمؤمنين (ع) فرمود : کسيکه در جستجوي عيوب پنهاني ديگران باشد خدا او را از دوستي دلهاي مردم محروم مي سازد. از امام صادق (ع) نقل شده فرمود : لا تُفَتِّشِ النّاسَ عَنْ اَدْيانِهِمْ فَتَبْقي بِلا صَديقٍ از دين و آيين مردم پرس و جو مکن که بي دوست مي ماني 2- حاکميّت ناامني بر جامعه : از جمله آثار سوء تجسّس حاکم شدن ناامني بر جامعه ، حراج شدن آبروي مردم ، رواج بدبيني و خصومت در ميان انسانهاست. 3- آثار وضعي تجسّس : نوع گناهان آثار وضعي دارند ، تجسّس نيز از جمله آنهاست. در بعضي از روايات قبلي وارد شده بود که در عيوب ديگران تجسس نکنيد چراکه خداوند تجسس کننده را رسوا خواهد نمود. و از اميرالمؤمنين (ع) نقل شده مي فرمايد : کسيکه از اسرار ديگران تفتيش کند خدا اسرار او را برملا مي سازد. و باز در روايت ديگر مي فرمايد : کسيکه از اسرار همسايه خود تفتيش کند پرده اسرار او پاره مي شود. مواردي که تجسّس جايز است : تاکنون مطالبي در ارتباط با حرمت و عدم جواز تجسّس در امورات شخصي ديگران مطرح گرديد در پايان اين بحث لازم است موارد استثنائي تجسّس را مورد اشاره قرار بدهيم: 1- تجسّس در جنگ : بر اساس مفاد روايات و مستندات تاريخي پيامبر بزرگوار اسلام (ص) در جنگهاي اسلامي براي کسب اطلاعات از امکانات و طرح ها و توطئه هاي دشمنان از افرادي بعنوان جاسوس استفاده مي فرمودند. الف : از امام رضا (ع) نقل شده است فرمود : کانَ رَسُولُ اللهِ (ص) اِذا بَعَثَ جَيْشاً فَاتَّهَمَ اَميراً بَعْثَ مَعَهُ مِنْ ثِقاتِهِ مَنْ يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ پيامبر خدا (ص) هرگاه سپاهي را گسيل مي داشت و به فرماندهي بد گمان بود يکي از افراد مورد اعتماد خود را به عنوان جاسوس همراه او مي فرستاد. ب : باز در زمينه جنگ احزاب وارد شده : قالَ النَّبِيُّ (ص) يَوْمَ الْاَحْزاب : مَنْ يَأتينا بِخَبَرِ الْقَوْمِ ؟ فَقالَ الزُّ بَيْرُ : اَنَا، قالَها ثَلاثاً وَ يُجيبُهُ الزُّبَيْرُ ، ثُمَّ قالَ (ص) : اِنَّ لِکُلِّ نَبِيٍّ حَوارِيَّ وَ اِنَّ حَوارِيَّ الزُّبَيْرُ پيامبر خدا (ص) در جنگ احزاب فرمود : چه کسي حاضر است از آنان (دشمن) براي ما خبر بياورد ؟ زبيرعرض کرد : من. پيامبر (ص) سه بار سخن خود را تکرار کرد و هر بار زبير اظهار آمادگي کرد. آنگاه پيامبر (ص) فرمود : هر پيامبري حواري دارد و حواري من زبيراست. ج : در سنن ابي داوود نقل شده است : بَعْثَ يَعْنِي النَّبِيُّ (ص) بُسْبَسَةَ عَيْناً يَنْظُرُ ما صَنَعَتْ عِيرُ اَبِي سُفْيانَ يعني پيامبر (ص) بُسبَسة را بعنوان جاسوس فرستاد تا ببيند کاروان ابي سفيان چه مي کند؟ لازم به يادآوري است در زمينه جاسوسي در جنگ در کتب روائي، سيره و تاريخي مطالب زيادي نقل شده است که در صورت لزوم مراجعه شود. از آن جمله است : السيرة النّبوية ابن هشام 2- تجسّس براي حفظ امنيّت عمومي : با توجه به توسعه و گستردگي توطئه هاي دشمنان بويژه کشورهاي استعمارگر و راه اندازي باندهاي متعدد تروريستيِ قاچاق اجناس ، باندهاي مافيايي مواد مخدر، باندهاي مفاسد اخلاقي براي انحراف جوانان جامعه در اين قبيل موارد با احرازضرورت و با رعايت مقررات و ضوابط شرعي کسب اطلاعات، مجاز شمرده شده است. 3- تجسّس در مسائل شخصي که جنبه حياتي دارد: در مواردي که مصالح فردي و اجتماعي اقتضاء مي کند تحقيقات و بررسيهايي در امورات شخصي ديگران جايز شمرده شده است الف : در موضوع ازدواج هرکدام از زن و مرد حق دارند در ارتباط با اموراتي که در امر ازدواج نقش اساسي دارد، به تحقيق و بررسي بپردازند. و کسانيکه از آنها بعنوان مشاور استفاده مي شود مجازند اطلاعات لازم را در اختيار عامل تحقيق قرار بدهند و مطالبي که احياناً عليه فرد مورد نظر مطرح مي شود از جمله موارد استثنايي غيبت است. ب : در مورد تجارت و شراکت در امورات کاري ج : در انتخاب فردي بعنوان کارمند بويژه در مسئوليتهاي حساس د : انتخاب و گزينش معلم و استاد که با عقايد جوانان جامعه سروکار دارد هـ : انتخاب مدير و مسئول يک اداره و مجموعه مهم و اساسي از حجت الاسلام و المسلمين سيدرضي شکوري موسوي تنظيم:مجيد نقدي گروه حوزه علميه