آيت الله محمد رضا مظفر ولادت پيشگام اصلاح و نوآورى تربيت يافتگان بربال قلم شبنم شعر چشمه بيدارى درگذشت ولادت در جنوب شرقى نجف اشرف و در مجله براق ، منزل آية الله شيخ محمد رضا مظفر واقع بود، پنج ماه پس از درگذشت شيخ ، در پنجم شعبان سال 1322 هجرى آخرين يادگار آن مرد حق ديده به جهان گشود و ((محمد رضا)) ناميده شد. مادر محمد رضا دختر علامه شيخ عبدالحسين طريحى (1235-1293 ق .) است (2) و او در دامان آن زن با فضيلت و با سرپرستى برادر بزرگش ‍ شيخ عبدالنبى مظفر(1291-1337 ق .) رشد کرد. پس از درگذشت شيخ عبدالنبى برادر ديگرش شيخ محمد حسن (1301 - 1375 ق .) سرپرستى او را به عهده گرفت و راهنمايى زندگى اش گرديد. محمد رضا از خاندان علمى و ادبى بنام و معروف شيعى موسوم به ((آل مظفر)) برخاسته است . اين خاندان از نيمه سده دوازده قمرى در حوزه نجف اشرف شناخته شد و چهره هاى نامدار و متکبر آن در عرصه هاى متعدد و رشته هاى متنوع علوم اسلامى درخشيد و شعاع پرتو نورشان گسترده مراکز علمى - تحقيقى شيعه و غير آن را در نور ديد. محمد رضا پس از فراگيرى خواندن و نوشتن ، در سيزده سالگى راهى مکتب علوم دينى شد و به آموختن مبانى و اصول ادبيات عرب پرداخت و در اين مقطع از استاد شيخ محمد طه حويزى بسيار بهره برد. او سپس ‍ با عزمى راسخ دوره سطح فقه و اصول را سپرى کرد و آنگاه در جلسات دروس عالى اين دو علم و همچنين حکمت و فلسفه و عرفان که از سوى اساتيد بنام ذيل تدريس مى شد، حاضر گشت : 1. شيخ محمد حسن مظفر، شيخ محمد رضا به همراه برادر ديگرش شيخ محمد حسين در درس بردار بزرگشان شرکت مى کردند. 2. ميرزا محمد حسين نايينى (متوفاى 1355 ق .) 3. شيخ آقا ضياء الدين عراقى (1278-1361 ق .) 4. ميرزا عبدالهادى شيرازى (1305-1382 ق .) 5. سيد على قاضى طباطبايى (1385-1366 ق .) 6. شيخ محمد حسين اصفهانى (1296-1361 ق .) اين شخصيت را مى توان معماران بزرگ علمى شيخ محمد رضا دانست که در شکل دهى شخصيت او تاءثير بسيارى داشت ، بدان حد که خط مشى اصولى ، فقهى و فلسفى او بيشتر متاءثر از ديدگاههاى اين استاد است . احترام و تجليل فراوان مظفر از مقام شيخ محمد حسين گواه ارتباط تنگاتنگ و علاقه بى حد اوست . سرانجام پس از تلاش پى گير، حضور در محفل اساتيد فن و امداد پروردگار، شيخ محمد رضا به مقام والاى اجتهاد رسيد و حضرات آيات شيخ محمد حسين اصفهانى ، شيخ محمد حسن مظفر و سيد عبدالهادى شيرازى اجتهاد او را گواهى کردند. مظفر در سير کسب دانش ، علاوه بر علوم دينى به فراگيرى دانشهايى چون حساب ، هندسه ، جبر، هيئت و عروض روى آورد و در 21 سالگى کتابى در علم عروض به رشته تحرير درآورد. شيخ محمد رضا مظفر در کنار تحصيل ، مطالعه و تحقيق ، به تدريس معارف حوزه علميه اشتغال داشت و نخست به تدريس کتاب مکاسب (در فقه ) و رسائل (در اصول ) پرداخت و آنگاه به تدريس دوره خارج فقه و اصول اهتمام ورزيد. او همچنين فلسفه اسلامى را به طالبان اين فن آموخت و از آن جمله کتاب اسفار اثر ملاصدرا را در منزل خود تدريس مى کرد. پيشگام اصلاح و نوآورى با يک نگاه کوتاه به حيات استاد مظفر ، مى توان به وجود دو دوره و مقطع فکرى و علمى در زندگى او پى برد؛ دوره اول شامل يادگيرى ، مطالعه ، تحقيق و تدريس به شکل متداول حوزه ، همچون حضور و بر پايى بحثها و درسهاى مختلف و نيل به مقام اجتهاد و گام نهادن در مسير مرجعيت بود. دوره دوم عبارت است از فداکردن موقعيت سنتى حوزوى و روى آوردن به تلاش و کوشش در پى اصلاح حوزه با استفاده از شيوه هاى بهينه آموزش ، تدريس ، تاليف و... به اعتراف بسيارى از شخصيتهاى علمى و دينى ، اگر آية الله مظفر سرمايه عمر خود را در پى اصلاح حوزه نمى گذاشت ، بى شک يکى از مراجع تقليد مى بود. استاد مظفر اوضاع حوزه نجف را از همه جوانب تحت مطالعه در آورد و نواقص آن را مورد تجزيه و تحليل قرار داد ولى با اين حال مى دانست که تنها بررسى مشکل ، درد را دوا نمى کند و بايد در عمل کوششهاى صادقانه و خالصى را در راه جبران اين نواقص و حل اين نارساييها صورت داد. در سال 1349 هجرى ، هنگام هجوم فرهنگى کتابهاى دشمنان ، او به همراه شيخ محمد جواد حجامى ، شيخ محمد حسين مظفر، سيد على بحرالعلوم ، شيخ على ثامر و تعدادى ديگر به منظور تاءسيس جمعيتى براى نشر و تاءليف تلاش کرده و نشستهاى متعددى را برپا نمودند و به ابتکار جمع ، علامه شيخ محمد جواد بلاغى به تاءليف و تفسير ((آلاءالرحمن )) پرداخت ، البته اين تمام نتيجه حرکت مورد نظر بود. برنامه ها و فعاليت هاى اصلاحى استاد نام او را در زمره يکى از احياگران عصر حاضر، در تاريخ کهن حوزه علميه نجف اشرف جاودان ساخت ، اقدامات اصلاحى آية الله مظفر به قرار ذيل است : الف - جمعيت منتدى النشر ب - دانشکده منتدى ج - مدارس منتدى د- دانشکده فقه ه‍ تدوين کتابهاى درسى و - ترميم امر تبليغ تربيت يافتگان استاد مظفر در دوره حيات علمى خود، دانش پژوهان بسيارى را در سايه تربيت و تدريس قرار داد و آنان را با معارف دين آشنا ساخت . اسامى برخى از شاگردان آن عزيز را - چه در داخل منتدى النشر و دانشکده فقه و چه بيرون از آن - مرور مى کنيم : شيخ احمد قبيسى ، شيخ احمد وائلى ، سيد جواد شبر، شيخ جواد قسام ،سيد حسين خرسان ، شيخ صالح آل شيخ راضى ، سيد عبدالکريم قزوينى ، شيخ عبدالهادى فضلى ، سيد عبدالهادى محسن حکيم ، شيخ غلامرضا عرفانيان ، دکتر سيد محمد بحرالعلوم ، سيد محمد تقى طباطبايى تبريزى ، سيد محمد جمال هاشمى ، شيخ محمد حسن طريحى ، سيد محمد حسن قاضى ، سيد محمد صدر، شيخ محمد على ايروانى ، شيخ محمد على تسخيرى ، شيخ محمد مهدى آصفى ، دکتر محمود بستانى ، دکتر محمود مظفر، سيد مرتضى حکمى ، سيد هادى فياض ، شيخ يونس ‍ مظفر و... بر بال قلم آية الله محمد رضا مظفر يکى از نويسندگان چيره دست و نامدار معاصر است که زيبايى تعبير، رسايى متن ، حسن انسجام و بيان جذاب همراه با استحکام مطالب و دقت نظر در نوشته هايش هويداست . اين امتياز مرهون تلاشهاى دوران جوانى او در آشنا شدن با متون ادبى و ادبيات معاصر و ممارست بر روز آمد کردن تاليفاتش مى باشد بدان حد که آثار هم آميخته دانش و ادبيات وى ، عقل را اشباع مى سازد و عاطفه را آرامش مى بخشد. ساده نويسى در مطالب علمى از هنرهاى ادبى اوست و آن بر بال قلم نشسته ، شيفتگان علم را به آسمانهاى فلسفه و منطق و اصول و کلام پرواز مى داد و دانشهاى دقيق را به شيوه اى روان به ايشان عرضه مى کرد و بر خلاف ديگران که به شيوه سنتى انس داشتند، او مرحله جديد تدوين آثار اسلامى ، با بهره گيرى از اسلوب نثر فنى جديد را به حوزه ارائه داد. نوشته هاى ارزنده او عبارتند از: 1. اصول الفقه 2. عقايد الاماميه 4. احلام اليقظه 5. تاريخ الاسلام 6. تتمه احکام اليقظه 7. حاشية المکاسب 8. حرية الانسان و ارتباطها بقضاءالله 9. ديوان شعر، 10. رسالة عملية فى ضوء المنهج الحديث 11. الزعيم الموهوب السيد ابوالحسن اصفهانى 12. السقيفة 13. شرح حال صدرالدين شيرازى (ملاصدرا) 14. شرح حال شيخ محمد حسن نجفى (صاحب جواهر) 15. شرح حال شيخ حسين اصفهانى 16. شرح حال مولا محمد مهدى نراقى 17. شيخ الطوسى مؤ سس جامعة النجف 18. على هامش السقيفة 19. فلسفة ابن سينا 20. الفلسفة الاسلامية 21. فلسفه الامام على عليه السلام 22. فلسفه الکندى 23. المثل الافلاطونية عند ابن سينا 24. مجموعه اى اشعار (در کتاب شعراء الغرى ) 25. مجموعه اى از رسائل در علم کلام 26. مذاکرات الشيخ 27. النجف بعد نصف قرن استاد همچنين مقدمه هايى بر آثار مکتوب ديگران نوشته اند: از آية الله مظفر مقالات متعددى - با نام صريح يا مستعار - در مجله هايى چون ((العرفان )) در صيدا، ((الدليل ))، ((الهاتف )) و ((النجف )) در نجف ، ((الکحلاء)) در عماره ، ((المرشدالعربى )) در لاذقيه ، ((الفکر)) در بغداد و ((الرسالة )) در مصر به چاپ رسيد. شبنم شعر استاد مظفر از جوانى به شعر روى آورد و جرقه هاى آغازين آن نزد شيخ محمد طه حويزى افروخته شد و در پرتو راهنماييهاى استاد به سرودن شعر پرداخت و بخوبى از عهده ظرافتها و نکات دقيق آن برآمد. هرکس به سروده هاى او نظر بنمايد در آن فنون شعر لطيف و ظريفى مى يابد و به افقهاى ادبى نوى برخورد مى کند. در ((ديوان شعر)) ايشان ، حدود پنج هزار بيت وجود دارد. برخى از سروردهاى استاد در بعضى از کتابهاى فاخر موجود است . چشمه بيدارى آية الله مظفر زندگى اش را تنها به فعاليتهاى فرهنگى و علمى حوزه محدود نساخت ، بلکه انديشه نافذش ، مسائل و موضوعات اجتماعى و سياسى جامعه و امت اسلامى را درنورديد و هر پديده مهم را به دقت دنبال مى کرد. بحرانها و مشکلات تحميل شده بر مسلمانان ، او را بيشتر تحت تاءثير قرار مى داد و استاد را به تلاش وامى داشت . فشارهاى روزافزون فرانسويان بر مردم الجزير و نامردميهاى صهيونيستها نسبت به مردم فلسطين ، حوادث ناگوارى است که از ديد نافذ او پنهان نبود و آن فقيه فرزانه را در رنج فرو مى برد و گاهى در برخى از نشريات مقالات مفيدى مى نگاشت . وى همچنين در جنگ بين مصر اسرائيل در سال 1956 م . تلگرافى خطاب به شيخ الازهر فرستاد و همدردى خود را با ملت مصر اعلام داشت . آن استاد صهيونيسم را خطر بزرگ براى جامعه اسلامى مى دانست و اصولا انحراف سردمداران کشورهاى اسلامى از حق و مسامحه ايشان با ديوسيرتان غرب را عامل بدبختى مسلمانان و ريشه رشد صهيونيستها مى دانست . آية الله مظفر با همکارى گروهى از انديشمندان مسؤ وليت شناس ، براى مقابله با افکار الحادى ،((جماعة العلماء)) را در نجف اشرف پى نهاد تا اين نهاد برخاسته از حوزه مبارزه با بى دينى و تهاجم فرهنگى دشمنان را پى گيرد و جلوگيرى از گسترش افکار کمونيسم را رهبرى کند. بيانيه هاى منتشره اين گروه ، گواه بينش و بلند نظرى مؤ سسان آن است . در پى مخالفت امام خمينى (ره ) و ديگر مراجع بزرگ ايران با فعاليت هاى ضد اسلامى شاه ايران ، علماى نجف همچون آية الله مظفر با ايشان همصدا شده ، از حرکت انقلابى روحانيون حوزه علميه قم حمايت و پشتيبانى کردند و ضمن صدور چندين اطلاعيه ، مخالفت خود را با تصويب لايحه انجمنهاى ايالتى و ولايتى اظهار داشته و انزجار خود را از اقدام ظالمانه رژيم پهلوى در فاجعه خونبار مدرسه فيضيه اعلام کردند. در گذشت آية الله شيخ محمد رضامظفر در شانزدهم ماه مبارک رمضان سال 1383، در سن 62 سالگى مرگ را در آغوش کشيد و پرستوى آسمان گرديد و به سوى حق پرواز کرد و پيکر مطهر او با حضور مراجع بزرگ ، علما و مردم تشيع شد و در مقبره خانوادگى واقع در جاده کوفه ، در کنار مرقد برادرش ‍ شيخ محمد حسن مظفر به خاک سپرده شد. اميد است حرکت اسلامى استاد به وسيله انديشمندان مصلح و پرتوان حوزه ها ادامه يابد. تهيه و تظيم: فريادرس گروه حوزه علميه