مصحف فاطمه چيست ؟

گاهي علما و دانشمندان اهل سنت ، از مصحف فاطمه سراغ مي گيرند و تصوّر مي کنند که مصحب به معناي قرآن است و دخت گرامي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله ) قرآن خاصي داشته که با اين قرآن متفاوت بوده است!

بايد يادآور شويم که واژه « صحف » در قرآن به معناي مطلق کتاب آمده است ، چنان که مي فرمايد :

ـ { وَإذَا الصُّحُفُ نُشِرَت } . ( 1 )

« آنگاه که نامه هاي اعمال منتشر گردد . »

ـ { إنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الأولي * صُحُفِ إبراهِيمَ وَ مُوسي } . ( 2 )

« اين ، در صحيفه هاي نخستين ، در کتاب ابراهيم و موسي است . »

و همچنين « مصحف » نيز از همين ماده اخذ شده و به معناي دفتر يا کتابِ جلد شده به کار مي رفت و در صدر اسلام حتي پس از درگذشت پيامبر ، « مصحف » نام قرآن نبود بلکه هر کتاب مجلّدي را مصحف مي ناميدند .

ابن ابي داود سجستاني در باب گردآوري قرآن ، در مصحفي از محمد بن سيرين نقل مي کند : وقتي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله )

درگذشت ، علي ( عليه السلام ) سوگند يادکرد : « عبايي بردوش نکنم مگر اين که قرآن را در مصحفي گردآورم » ؛ ( اقسم عليٌّ علي أن لا يرتدي الردي إلاّ لجمعة حتّي يجمع القرآن في مصحف ) .

و نيز ابي العاليه نقل مي کند :

« إنَّهم جَمعوا القرآن في مصحف في خلافَة أبي بَکر » .

« آنان قرآن را در خلافت ابي بکر در مصحفي جمع کردند . »

و نيز از حسين ( عليه السلام ) نقل مي کند :

« إنَّ عمر بن الخطاب أمر بجمع القرآن و کان أوّل من جمعه في المصحف » .

« عمر بن خطاب فرمان به گردآوري قرآن داد و او اول کسي است که قرآن را در مصحف جمع کرد . » ( 3)

اين جمله ها حاکي است که در آن روزگار ، مصحف به معناي دفتر بزرگ و يا کتابي مجلد بوده که اوراق را از

پراکنده شدن حفظ مي کرده ، سپس به مرور زمان اختصاص به قرآن يافته است .

اتفاقاً روايات پيشوايان ما حاکي است که حتي در زمان آنان ، لفظِ مصحف به معناي کتاب و يا دفتر مکتوب بوده است .

امام صادق ( عليه السلام ) فرمود :

« من قرأ القرآن في المصحف متع ببصره » . ( 4)

« هرکس قرآن را از روي برگ هاي مجلد بخواند ، از چشم خود بهره مي گيرد . »

و نيز در حديثي ديگر آمده است :

« قراءة القرآن في المصحف تخفّف العذاب عن الوالدين » . ( 5)

« خواندن قرآن از روي برگ هاي مجلد ، عذاب را از پدر و مادر کم مي کند . »

مورّخان درباره ترجمه خالد بن معدان مي نويسد :

« إنّ خالد بن معدان کان علمه في مصحف له ازار و عري » . ( 6)

« خالد بن معدان دانش خود را در دفتري ضبط کرده بود که براي آن دکمه ها و دستگيره داشت . »

خالد بن معدان از تابعين بوده و هفتاد صحابي را درک کرده است . و ابن اثير ترجمه آن را در ماده کلاعي آورده است . ( 7)

پس تا اينجا روشن شد که تا پايان قرن اول ، لفظ « مصحف » به معناي کتاب مجلد و يا دفترچه جلد شده بود که افراد دانش و آگاهيِ خود را در آن ضبط مي کردند . و اگر بعدها قرآن را مصحف گفته اند ، چون از ذهن ها بيرون آمده و بر برگ ها نوشته شد و به صورت مجلّد درآمد . 

باتوجه به اين مسأله ، نبايد در شگفت باشيم که دخت گرامي پيامبر داراي مصحفي باشد و دانش و آگاهي هاي خود را که از پدر بزرگوارش برگرفته بود ، در آن بنويسد و براي فرزندان خود ، به صورت بهترين ميراث ، به يادگار بگذارد .

خوشبختانه فرزندان فاطمه ( عليها السلام ) حقيقت و واقع اين مصحف را شناسانده و گفته اند : اين مصحف ، جز يک رشته آگاهي هايي که از پدر بزرگوارش شنيده و يا از طريق ديگر به دست آورده ، چيز ديگري نيست . اينک برخي از روايات را مي آوريم :

حسن بن علي فرمود : « نزد ما جامعه اي است که در آن حلال و حرام وارد شده و مصحف فاطمه هست در حالي که در آن کلمه اي از قرآن نيست بلکه املاي رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله ) و خط علي ( عليه السلام ) است و همگي دراختيار ماست . »

باتوجه به اين حديث و نصوص پيشين ، نبايد شک کرد که مصحف فاطمه ارتباطي به قرآن ندارد و آن کتاب مجلدي بوده که در آن حقايق و معارفي که از پيامبر گرامي شنيده شده بود ، ضبط گرديده است .

پي نوشت هاــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ تکوير : 10

2 ـ اعلي : 18 ـ 19

3 ـ کتاب مصاحف ، نگارش حافظ ابوبکر عبدالله بن ابي داود سجستاني ، ص10 ـ 9

4 ـ اصول کافي ، ج2 ، ص613

5 ـ اصول کافي ، ج2 ، ص613

6ـ المصاحف سجستاني ، صص 134 و 135

7ـ اللباب في تهذيب الأنساب ، ابن اثير ، ج3 ، صص 62 و 63

برگرفته از:

در ساحل تقريب، جعفر سبحاني