تعریف قانون مجازات

از زبان خود قانون

 

 

  گفته اند:" الاحسان بالاتمام" در همین راستا و در تکمیل وعده خودمان و نیز  وظیفه بخش حقوق وقوانین سایت تبیان در ادامه تحلیل و بررسی لایحه بسیار مهم  قانون مجازات که بررسی مقدمه آن طی دو مقاله:

  1- یک تیر و سه هدف!

و

2 - لایحه تازه و تازه های آن!

 ارایه گردید.

اکنون  در پاسخ به استقبال خوب شما و جدیت طرح مباحث جدید در حقوق کیفری ایران  همچون کیفر زدایی و  جرم شناسی پست مدرن ،عدالت ترمیمی و..؛ مقالات تحلیلی در مقایسه قدم به قدم  اصل و متن این لایحه با قانون فعلی به تدریج  تقدیم شما می گردد

قانون کنونی صراحتاً قانون مجازات اسلامی را تعریف نکرده است و صرفاً با بیان اینکه راجع به چه چیزی می باشد ، از تعریف حقیقی آن گذر نموده است .

صرف نظر از مقدمه داشتن لایحه و فقدان آن در قانون فعلی، اولین تفاوت در این مطالعه مقایسه ای : تفاوت در عنوان است ؛ در واقع " کلیات " در لایحه جدید  با عنوان "باب اول: كلیات" آمده اما  در قانون سابق با عنوان" كتاب اول كلیات" مشاهده می شود که  با توجه به گستره گسترده تر آن که شامل " حدود ،قصاص، تعزیرات و ... است  ،توجیه پذیر می باشد."

 

دومین تفاوت در این مطالعه مقارنه ای  این است که نگارندگان لایحه جدید برای " تعاریف و قلمرو اعمال مجازات" یک فصل جداگانه قرار داده اند ، حال آنکه در قانون مجازات اسلامی کنونی چنین اقدامی صورت نگرفته بلکه تحت عنوان " مواد عمومی "  آمده است همین مطلب در مورد تعریف قانون مجازات که با "مبحث اول: تعریف قانون مجازات" ذکر شده نیز صادق است.

سومین تفاوت در این مطالعه مقایسه ای به تعریف قانون مجازات اسلامی در  لایحه جدید و قانون فعلی باز می گردد ؛

 بر پایه  تعریف قانون مجازات اسلامی در  لایحه جدید:

قانون مجازات اسلامی مجموعه مقررات كیفری حاكم برجرایم و مجازات‌های شرعی است كه بر جرایم خاص مقرر شده (حدود، قصاص، دیات) همچنین مجازات‌های تعزیری و بازدارنده و اقدامات تامینی و تربیتی است كه درقانون بر عموم جرایم مقرر گردیده است.

 حال آنکه بنا به  تعریف قانون مجازات اسلامی در  قانون فعلی :

قانون مجازات اسلامی راجع است به تعیین انواع جرائم و مجازات و اقدامات تامینی و تربیتی كه درباره مجرم اعمال می شود.  بر این اساس  از یکسو  قانون کنونی صراحتاً قانون مجازات اسلامی را تعریف نکرده است و صرفاً با بیان اینکه راجع به چه چیزی می باشد ، از تعریف حقیقی آن گذر نموده است و از سوی دیگر در همین عبور از موضوع  ناقص است زیرا تعیین انواع جرائم و مجازات و اقدامات تامینی و تربیتی كه درباره مجرم اعمال می شود  تنها بخشی از موضوع قانون مجازات است که با توجه به تعریف گسترده تر این موضوع در ماده 111-1 لایحه جدید  نیازی به توضیح  بیشتر ما نیست.

با این وجود نکات مثبت گفته شده  این تعریف لایحه جدید نیز خالی از نقد نیست زیرا :

اولاً": مجازات‌های شرعی" را در مقابل مجازات‌های تعزیری و بازدارنده قرار داده گویا آنها از منبعی غیر از شرع اند! حال آنکه تعزیرات و.. قطعاً شرعی و برطبق ضوابط آن مثل " دون الحد بودن " وامثال آن بایستی باشد.

 ثانیاً : دیات را جزء جرایم آورده است که با وجود تصریح خود مقدمه به  اعطای ماهیت جبران خسارت به دیه در  لایحه ، چندان مناسب به نظرنمی رسد.

ناگفته نماند  عبارت "تدوین این لایحه كه حاصل تلاش های بشری است و مصون از عیب و نقص نبوده" بیانگر  منصف و پذیرای انتقاد بودن نگارندگان، البته همراه اغماض ایشان از جنبه الهی بسیاری از مواد و جرایمی است که دراین قانون وجود دارد!

زهرایی

سطح خارج حوزه

وکارشناس ارشد حقوق جزا وجرم شناسی

  گروه جامعه و سیاست