• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 10782
  • چهارشنبه 1383/2/9
  • تاريخ :

اصول همسایه داری

سایه همسایههمسایگى و حسن همجوارى

توصیه به حسن جوارآخرین مرز

حد و حق همسایه

یكی از مباحثی كه در مقوله شهر وشهروند می گنجد و قابل بررسی است؛ حق وحقوق همسایه و چگونگی همسایه داری می باشد.

آیا تا به حال، از دست همسایه ناراحت ‏شده‏اید؟

یا به عكس، همسایه از شما رنجیده و دلخور شده است؟

علت چیست؟ و ... چگونه مى‏توان از آن پیشگیرى كرد و راه ‏همزیستى و حسن معاشرت با همسایگان چیست؟

این مساله گاهى به نشناختن «حقوق‏» همسایه مربوط مى‏شود، گاهى هم ریشه در رعایت نكردن آن دارد. ببینیم در دستورالعملهاى ‏مكتب اسلامی، چه نكاتى شده است؟

سایه همسایهآیا دو همسایه، تنها در« سایه‏» شریكند و نزدیك به هم؟ یا حق وحقوق و حد و حدودى هم وجود دارد؟

بعضى مى‏گویند:«چهاردیوارى،اختیارى‏». اما این سخن، نه معقول ‏است، نه مشروع . نه با عرف سازگار است، نه با شرع وعقل. گرچه ‏انسانها را، دیوارهاى خانه‏ها از هم جدا مى‏كند و هر كس وارد محدوده ‏خانه و زندگى خویش مى‏شود. اما زندگى اجتماعى، افراد جامعه را به ‏صورت اعضاى یك «خانواده‏» درمى‏آورد، كه پیوسته با هم در ارتباط، رفت و آمد، برخورد و تعاون‏اند و نیازهاى متقابل به یكدیگر دارند. ازاین‏ رو، سایه هر كدام از دو همسایه، باید آرام ‏بخش دیگرى باشد و هریك زیرسایه همسایه خود، احساس «امنیت‏»،«آسودگى‏» و«اعتماد» كنند. این چیزى است كه دستورهاى معاشرتى و اخلاقى اسلام بر آن تاكید اكید دارد.

در متون دینى چیزى به نام «حسن‏الجوار» یا «تعهدالجیران‏» و ... دیده ‏مى‏شود، یعنى رسیدگى و سركشى به همسایگان و داشتن رفتارى نیك ‏با آنان و نیز آزار نرساندن به همسایه و صبورى و تحمل نسبت‏ به آنچه‏ از ناملایمات،ازآن ناحیه سر مى‏زند. همچنان كه خود شما نیز ازهمسایه‏تان توقع دارید سازگارى نشان دهند و با اندك چیزى عصبانى ‏نشوند و پرخاش نكنند، خودتان نیز در معرض همین خواسته و انتظاراز سوى همسایگان هستید.

هرچه روحیه دینى و اخوت اسلامى میان افراد جامعه حاكم باشد، به همان اندازه رابطه‏ها نزدیكتر و صمیمى‏تر و فاصله‏ها كمتر و كمترمى‏شود و دو همسایه، بازوى یكدیگر مى‏شوند و درغم و شادى و راحت و رنج، شریك هم مى‏گردند. برعكس آن در جوامع غربى و اروپایى و غرب‏ زده است، كه هر چه علایق مذهبى كمرنگ‏ تر و ضعیف ‏تر باشد، زندگیها حالت ‏سردى و كسالت ‏بار مى‏یابد و به زندگى‏غربیها شبیه مى‏شود، كه نه تنها یك دیوار، بلكه دیوارهاى متعددى میان‏ دو همسایه و دو هم محل، یا كسانى كه در یك خیابان یا یك مجتمع‏ مسكونى به سر مى‏برند، پدید مى‏آید و همسایه از حال و روزگارهمسایه بغلى یا طبقه بالا یا پایین یا خانه روبه ‏رویى بى‏خبر است.

راستى این گونه زیستن، انسانى و اسلامى است؟ پس جایگاه ‏عواطف اجتماعى كجاست؟

همسایه كیست؟ وظیفه ما نسبت ‏به او چیست؟ و حد و حریم ‏همسایگى تا كجاست؟

همسایگى و حسن همجوارى«حسن همجوارى‏» تنها یك اصطلاح سیاسى در ارتباط میان كشورها نیست، و تنها كاربرد بین‏المللى ندارد. میان اهل یك محل، یا در روابط دو همسایه نیز مطرح است. داشتن بهترین خانه، اما با همسایه‏اى بد وناهنجار و مردم‏آزار، مفت هم گران است! افراد عاقل و هوشیار، درجایى خانه مى‏خرند كه محلش خوب و همسایگانش سالم و با فرهنگ ‏باشند. وگرنه، یا باید خانه را عوض كنند، یا عمرى در رنج و عذاب به ‏سر برند. توجه به همسایه در خریدن و ساختن خانه، مغازه و محل كار، نشانه خردمندى است.

پیشواى نخستین ما، در نامه‏اى كه به فرزندش امام حسن‏ مجتبى(ع) به عنوان توصیه‏هایى از پدرى دنیا دیده و با تجربه ‏مى‏نویسد،ازجمله مى‏فرماید:

« سل عن الرفیق قبل الطریق و عن الجار قبل الدار» (1)؛ پیش از سفر، از همسفر بپرس و پیش از خانه، از همسایه!

همسایه خوب داشتن، نعمتى ارزشمند است و همسایه خوب‏ بودن، محبت‏آور و رفیق ‏ساز است. همیشه دلها متوجه جایى مى‏شود كه دوستى و نیكى از آنجا بجوشد و بتراود. هر جا كه شهد خیر باشد، افراد هم گرد مى‏آیند و افراد و جامعه، دلگرم شده، محیط هم آباد مى‏گردد. نقش رفتار نیك در همسایگى و در ایجاد تجمعهاى پرشكوه ‏والفتهاى اجتماعى فراوان است. حضرت على(ع) مى‏فرماید: آن كه‏ همسایه‏اش نیكو باشد، همسایگانش روزافزون مى‏شوند.«من حسن‏جواره كثر جیرانه‏». (2)

در حدیث دیگرى از امام صادق(ع) آمده است:

«حسن الجوار یعمرالدیار و یزید فى الاعمار»(3)؛«خوش همسایگى‏»، هم آبادییها را آبادان مى‏سازد و هم عمرها رامى‏افزاید!

در این دو حدیث، هم به بازده عمرانى و اجتماعى سلوك شایسته ‏در همسایگى اشاره شده، هم به منافع شخصى و بهداشت روانى. البته ‏در پاداشهاى اخروى آن احادیث فراوانى نقل شده است. (4)

توصیه به حسن جوارحضرت امیر(ع)، پس از آن كه از دست ‏شقى‏ترین افراد كوردل وكج‏ فهم، ضربت ‏خورد و در بستر افتاد، در آستانه شهادت، وصایاى ‏ارزشمندى خطاب به فرزندان و پیروانش فرمود كه بخشى از آنها هم به ‏حقوق همسایه مربوط مى‏شود:

«الله الله فى جیرانكم، فانها وصیة نبیكم، ما زال یوصى بهم حتى ظننا انه ‏سیورثهم‏».(5)

این سفارش على(ع) در واپسین لحظات عمراست كه فرمود:

خداى را، خداى را، درباره همسایگانتان، كه این وصیت پیامبرشماست. پیامبر خدا همواره نسبت ‏به همسایگان سفارش مى‏فرمود، تا حدى كه گمان كردیم آنان را از ارث ‏برندگان قرار خواهد داد!

امام صادق(ع) نیز درسخنى فرموده است:«بر شما باد نماز خواندن درمسجدها و همسایگى خوب با مردم‏. (6) اگر به دستورمكتب، رفتار بزرگوارانه و شایسته با همسایگان داشته باشیم، دوستیها را جلب ‏مى‏كند و افراد در مشكلات و گرفتاریها و نیازهاى متقابل، با بهره ‏گیرى‏از این تكیه ‏گاه، مى‏توانند از قوت روح برخوردار باشند.

گاهى هم باید جورهمسایه را كشید. این شرط همسایگى خوب‏ است.«حسن جوار» تنها به این نیست كه اذیت و رنجى به همسایه ‏نرسانیم. گاهى تحمل سختیها و ناملایماتى كه از سوى او برایمان پیش ‏مى‏آید، مصداق این«حسن همجوارى‏» است. اگر بخواهیم روابط از هم ‏نگسلد، باید صبور بود و با تحمل، و گرنه، پاسخ بدى را با بدى دادن ودر زشتیها مقابله به مثل كردن، نشان حقارت روح و دون‏همتى است. به‏ علاوه این كار از همه برمى‏آید. گذشت و تحمل است كه اراده و ایمان و بزرگوارى مى‏طلبد.

درعالم رفاقت، شراكت، دوستى، ازدواج و همسرى، همسفرى، محیط كار و ... نیز باید گاهى «سنگ زیرین آسیا» بود، نه كم ‏ظرفیت و بى‏طاقت.

امام كاظم(ع) فرمود:حسن جوار وهمسایه خوب بودن، تنها آزارنرساندن نیست، بلكه آن است كه براذیت همسایه صبور و بردبار باشى:«لیس حسن الجوار كف الاذى ولكن حسن الجوار صبرك على الاذى.» (7)

روشن است كه این گونه حدیثها هرگز مجوز«همسایه ‏آزارى‏» نیست. اگر توصیه به بردبارى نسبت ‏به آزارهمسایه شده، بیش از آن و اكید تر و شدیدتر، سفارش به خوش ‏رفتارى و نرساندن آسیب و آزار به‏ همسایگان شده است. مزاحمت‏ براى همسایه، از بدترین رفتارهاى ‏اجتماعى است.

آخرین مرزدرهرچیزى حد و مرز و حریمى وجود دارد. وقتى از اندازه ‏گذشت، صفحه برمى‏گردد و اوضاع، به گونه‏اى دیگر مى‏شود. تحمل ‏نسبت ‏به آزار و زحمت ‏آفرینى همسایه نیز این گونه است. گاهى ‏مزاحمت‏ به حدى مى‏رسد كه پایان خط است و حریمها و حرمتها دیگرفرومى‏ریزد، چون خود همسایه مردم‏ آزار، حریم نگه نداشته است.

در تاریخ است كه مردى خدمت پیامبر رسید و از آزار همسایه‏اش ‏شكایت كرد. حضرت فرمود: برو و تحمل كن. بار دوم كه به شكوه آمد و نالید، پیامبر باز هم دستور صبر و تحمل داد. آزارهمسایه به اوج ‏رسید و خارج از مرز تحمل. وقتى براى سومین بار، شكایت از همسایه ‏كرد، حضرت رسول چنین راهنمایى و سفارش كرد:« روز جمعه، وقتى ‏مردم به سوى نماز جمعه مى‏روند، تو وسایل و اسباب و اثاث خویش را بیرون بریز و در رهگذار مردم قرار بده، تا همه آنان كه به نماز مى‏روند، این صحنه را ببینند. وقتى علت را مى‏پرسند، ماجرا را به آنان بگو.» آن مرد نیز چنان كرد. همسایه‏ مردم‏آزار (كه آبروى خود را در خطر دید) بى‏درنگ به سوى او شتافت ‏و ملتمسانه از او خواست كه وسایلش را به خانه برگرداند و قول داد وعهد و پیمان بست كه دیگر آن گونه رفتار نكند. (8)

این نتیجه بى‏پروایى و قدرنشناسى نسبت‏ به لطفها و مداراهاست. لطف خدا هم با انسان خطاكار مدارا مى‏كند، ولى چون كه از حد بگذرد، رسوا كند. از حلم و بردبارى دیگران نباید سوء استفاده كرد ونجابت و بزرگوارى دیگران را نباید به حساب ضعف یا بى‏عرضگى‏ آنان گذاشت.

حد و حق همسایهمحدوده رعایت‏ حقوق همسایگان و داشتن رفتار شایسته، تنها به‏ همسایه دست راست و چپ خانه منحصر نمى‏شود و تنها به پرهیز از آزار هم خلاصه نمى‏گردد.

سركشى، رسیدگى، احوالپرسى، رفت و آمد، مساعدت و یارى، عیادت، انفاق و صدقه، رفع نیاز، همدردى و ... از جمله امورى است كه ‏برعهده هر همسایه است و اینها نشانه فتوت و جوانمردى است. پیشواى جوانمردان،على بن‏ابى‏ طالب(ع) فرمود:«من المروة تعهدالجیران‏»(9)؛ رسیدگى به همسایگان از مروت و جوانمردى است. حضرت امام باقر(ع) نیز در بیان صفات و خصال شیعه و پیروان و رهروان خط اهل‏ بیت، یكى هم همین را دانسته و فرموده است:

«والتعاهد للجیران من الفقراء و اهل المسكنة و الغارمین والایتام ...»(10) ؛ از نشانه‏هاى پیروان ما، رسیدگى به همسایگان نیازمند و تهیدست‏ و بدهكاران و یتیمان است. چگونه انسان شرافتمند و با وجدان ‏مى‏تواند آسوده و با شكم سیر بخوابد و مرفه و برخوردار باشد، درحالى كه در همسایگانش محرومان تهیدست، یتیمان بى‏ سرپرست، گرسنگان بینوا و بدهكاران درمانده باشند و او بتواند گرهى بگشاید، اما بى ‏تفاوت باشد؟ اینجاست كه كلام نورانى پیامبرخدا، بر تارك تاریخ ‏مى‏درخشد كه فرمود: هر كس سیر بخوابد، در حالى كه همسایه ‏مسلمانش گرسنه باشد، به من ایمان نیاورده است. «ما آمن بى من بات ‏شبعانا و جاره المسلم جایع.‏»(11) آرى، مسلمانى به عمل است، نه به ادعا و شعار!

این حقوق و رعایتها به تعبیر احادیث، تا مرز چهل همسایه از هر طرف است. امام صادق(ع) از رسول اكرم(ص) نقل مى‏كند كه فرمود: هر چهل خانه از هر چهار طرف، همسایه محسوب مى‏شود.(12)

امام باقر(ع) نیز فرمود:

«حد الجوار اربعون دارا من كل جانب من بین یدیه و من خلفه و عن یمینه وعن شماله‏.»(13) كه مضمونش همان حد و حریم همسایگى تا چهل خانه ازچهار طرف است.

اگر این حق و حد و حریم كه اسلام بیان كرده است، مسؤولانه ‏شناخته و رعایت‏ شود، در جامعه اسلامى نیازمند و گرفتار و بینوایان ‏بى سرپرست و رنجدیدگان دست از همه جا كوتاه و آبرومندانى كه‏ صورت خود را با سیلى سرخ نگه مى‏دارند یافت نخواهد شد. سخن را دراین بخش، با كلامى از محدث بزرگوار، مرحوم «شیخ عباس قمى‏» به ‏پایان مى‏بریم، كه چنین نوشته است:

«... در زمینه معاشرت نیكو با همسایه، حدیث‏ بسیار است و«حسن جوار» هم تنها پرهیز از همسایه ‏آزارى نیست. بلكه تحمل جفا و ناملایمات همسایه هم ازآن جمله است. همچنین از امور مربوط به «خوش‏همسایگى‏»، ابتدا كردن به سلام،عیادت در هنگام بیمارى، تسلیت و تعزیت گفتن در سوگها و مصیبتها، تبریك وتهنیت گفتن در شادیها و اعیاد، چشم ‏پوشى از لغزشها، سرك نكشیدن به رازها وامور پنهانى همسایه، مضایقه نكردن از كمكهایى كه مورد نیاز او است، حتى اگرمى‏خواهد چوبى (و تیرآهنى) بردیوارت بگذارد، یا ناودانى را بر خانه تو بگذارد واز این گونه امور ... مضایقه نكنى و سخت نگیرى ... .» (14)

پى‏نوشت ها:1- نهج‏البلاغه، صبحى صالح، نامه 31.

2- غررالحكم، چاپ دانشگاه، ج‏7، ص‏49.

3- اصول كافى، كلینى،ج‏1، ص‏667، احادیث 8 ، 10 و 7.

4- در اصول كافى، ج‏2 (عربى) باب «حق‏الجوار»، همچنین در سفینة‏البحار، واژه «جور» ملاحظه ‏شود.

5- نهج‏البلاغه، صبحى صالح، نامه 47، خطاب به امام حسن و امام حسین علیهماالسلام.

6- كافى، ج‏2، ص‏635.

7- همان، ص‏667.

8- سفینة‏البحار،ج‏1، ص‏191 (واژه جار)، كافى، ج‏2، ص‏668.

9- غررالحكم، چاپ دانشگاه، ج‏7، ص‏49.

10- كافى، ج‏2، ص‏74.

11- سفینة‏البحار،ج‏1، ص‏192.

12- كافى، ج‏2، ص‏669، باب «حد الجوار».

13- همان.

14- سفینة‏البحار،ج‏1، ص‏192«حسن الجوار».

تونل های وحشت در خیابان های شهر

تونل های وحشت در خیابان های شهر

تونل های وحشت در خیابان های شهر
اقدامات متفاوت شهر های مختلف با روزه خواری

اقدامات متفاوت شهر های مختلف با روزه...

اقدامات متفاوت شهر های مختلف با روزه خواری
هوای تهران خاک می پاشد!

هوای تهران خاک می پاشد!

هوای تهران خاک می پاشد!
اسم شریف بین الحرمین برای طرح تخریب شاهچراغ!

اسم شریف بین الحرمین برای طرح تخریب...

اسم شریف بین الحرمین برای طرح تخریب شاهچراغ!
UserName
عضویت در خبرنامه