تبیان، دستیار زندگی
کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» در بخش دین(علوم قرآنی) هجدهمین دوره جشنواره کتاب فصل به عنوان اثر برگزیده انتخاب و تجلیل شد.
بازدید :
زمان تقریبی مطالعه :

اثر برگزیده جایزه کتاب فصل

جریان شناسی تفاسیر فقهی


کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» در بخش دین(علوم قرآنی) هجدهمین دوره جشنواره کتاب فصل به عنوان اثر برگزیده انتخاب و تجلیل شد.


جریان‌شناسی تفاسیر فقهی»

کتاب جریان شناسی تفاسیر فقهی به قلم حجج الاسلام محمد علی مهدوی راد، علی اصغر ناصحیان، محسن نورایی، علی راد و جهانگیر فیض آبادی از سوی دانشگاه علوم اسلامی رضوی منتشر شده است.

جریان شناسی تفسیر نگاری، به نقطه آغاز، اوج، فرود و گاه ایستایی یک رویکرد تفسیری می پردازد و با روش شناسی و درون شناسی هر یک از تفاسیر، امتیازات و کاستی های آن ها را روشن می سازد و جایگاهشان را در زنجیره این جریان مشخص می کند.

هدف این اثر، شناساندن جریان های تفسیر نگاری در حوزه فرهنگ اسلامی با نگاهی تحلیلی و انتقادی است. با این شیوه که چگونگی شکل گیری و گسترش جریان های گوناگون تفسیری را تبیین کرده و تأثیر گذاری مفسران پیشین را بر آرا و شیوه های تفسیری مفسران سده های پسین، آشکار می سازد..

این نوشتار به جریان شناسی تفاسیر فقهی اختصاص دارد.

تفسیر فقهی، تفسیری موضوعی است که به استنباط احکام شریعت در پرتو قرآن می پردازد و در مواردی با توجه به میراث فقهی برگرفته از سنت و دیگر منابع، آیات حکمی قرآن را شرح می دهد.

در این کتاب برخی از مهم ترین تفاسیر موجود گزینش و به صورت تفصیلی معرفی شده اند که عبارتند از:

1, تفسیر الخمس مائه آیة من القرآن، مقاتل بن سلیمان خراسانی (م 150 هـ . ق)، زیدی.

2, احکام القرآن للشافعی (م 204 هـ . ق)، احمد بن حسین بیهقی (م 458 هـ . ق)، شافعی

3, احکام القرآن ، احمد بن علی جصاص الرازی (م 370 هـ . ق) حنفی

4, احکام القرآن، علی بن محمد کیا هرّاسی (م 525 هـ . ق)، شافعی

5, احکام القرآن، محمد بن عبدالله ابن عربی (م 543 هـ . ق)، مالکی

6, فقه القرآن، ابو الحسن سعید بن هبة الله راوندی (م 573 هـ . ق)، شیعه

7, الجامع لاحکام القرآن، محمد بن احمد انصاری قرطبی (م 671 هـ .ق)، مالکی

8, کنز العرفان، مقداد بن محمد سیوری حلی (م 826 هـ . ق.) شیعه

9, الثمرات الیانعة والاحکام الواضحة القاطعة، یوسف بن احمد زیدی (م 832 هـ . ق) زیدی

10, معارج السؤول و مدارج المأمول، حسن بن محمد نجفی استرآبادی (تألیف 891) شیعه

11, زبدة البیان فی شرح آیات الاحکام، احمد بن محمد اردبیلی (م 993 هـ . ق)، شیعه

12, شرح آیات الاحکام، میرزا محمد بن علی استر آبادی (م 1028 هـ . ق)، شیعه

13, مسالک الافهام الی آیات الاحکام، شیخ جواد کاظمی (م 1065 هـ . ق.)، شیعه

14, التفسیرات الاحمدیه، شیخ احمد ملاجیون (م1130 هـ . ق)، حنفی

15, قلائد الدرر، احمد بن اسماعیل جزائری (م1150 هـ . ق) شیعه

16, روائع البیان، محمد علی صابونی (معاصر)، سنی

در بخشی از این کتاب در مورد فقه القرآن مرحوم راوندی آمده است: «راوندی در مقدمه فقه القرآن چرایی تآلیف آن را اینگونه بیان می کند: (آنچه مرا به تألیف این کتاب وا داشت، این بود که کسی از عالمان مسلمان گذشته و حال را نیافتم کتابی بر اساس فقه برآمده از کتاب خدا سامان داده باشد و هیچ عالمی اثری فراگیر و ویژه آیات فقهی قرآن کریم ننگاشته است؛ اثری که همه آیات صریح فقهی قرآن، چه لفظی یا معنایی و چه ظاهری یا فحوایی را در بر داشته باشد و در همان حال موضوع دیگری جز فقه قرآنی در آن نیامده باشد، هر چند در گذر روزگار آثاری بی شمار درباره فقه و تفسیر نگاشته اند.)

هدف این اثر، شناساندن جریان های تفسیر نگاری در حوزه فرهنگ اسلامی با نگاهی تحلیلی و انتقادی است. با این شیوه که چگونگی شکل گیری و گسترش جریان های گوناگون تفسیری را تبیین کرده و تأثیر گذاری مفسران پیشین را بر آرا و شیوه های تفسیری مفسران سده های پسین، آشکار می سازد.

بنابر این راوندی نگارش آثاری انبوه و بی شمار را در گستره های تفسیر و فقه انکار نمی کند بلکه با نگارش فقه القرآن آهنگ جبران یک کاستی را داشته است و آن نبود کتابی که در بر دارنده آیات حکمی و آموزه های فقهی قرآن بوده است. از این رو فقه القرآن راوندی نخستین نگاشته فقه پژوهی قرآنی در شیعه یا اسلام است یا اگر هم کسی اثری را در این باره پرداخته، فراگیر نبوده است و راوندی هم بدین لحاظ آن را فقه القرآن ندانسته است.

مولف اثر برگزیده جایزه كتاب فصل: 20 كتاب تاثیرگذار حوزه تفسیر فقهی را بررسی كرده‌ایم

مولف کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی»(اثر برگزیده جایزه كتاب فصل) این اثر را حاصل تلاش جمعی از پژوهشگران دانشگاه علوم اسلامی رضوی دانست و گفت: این کتاب حدود 20 كتاب تاثیرگذار در حوزه تفاسیر فقهی و دیدگاه‌های مولفان آن‌ها را بررسی كرده است.

علی جلائیان در این باره اظهار کرد: طرح تالیف و گردآوری کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» حدود 12 سال پیش توسط حجت‌الاسلام محمدعلی مهدوی‌راد در شورای پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی ارایه شد.

وی ادامه داد: از آن زمان به بعد، 10 نفر از پژوهشگران دانشگاه علوم اسلامی رضوی به پژوهش و تحقیق در حوزه تفاسیر فقهی پرداختند. این گروه پژوهشی با مراجعه به کتابخانه‌های مختلف در ایران و برخی کشورهای دیگر، مطالعه و تحقیق خودشان را آغاز کردند.

مولف کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» افزود: این گروه بعد از مدتی پژوهش متوجه شدند که تاكنون حدود 350 عنوان کتاب در حوزه تفاسیر فقهی تالیف شده‌اند که از برخی از آن‌ها تنها نامشان باقی مانده است اما برخی آثار دیگر به چشم می‌خورند كه نه تنها در دوره خود موثر بودند بلكه در نوشته‌ها و افکار بعد از خود نیز تاثیرگذار بوده‌اند.

جلائیان عنوان کرد: گروه پژوهشگر دانشگاه علوم اسلامی رضوی 20 اثر را از میان آثار تاثیرگذار تفاسیر فقهی برگزید و به مطالعه و تحقیق درباره آن‌ها پرداخت که نتیجه این تحقیقات منجر به تالیف مجموعه دو جلدی «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» شد.

وی یادآور شد: اكنون مراحل پایانی نگارش جلد سوم این اثر که به تحقیق و بررسی تمام آثار موجود در حوزه تفاسیر فقهی می‌پردازد و هر اثر را در قالب یک صفحه معرفی می‌کند، سپری می‌شود و امیدواریم تا اوایل سال آینده شاهد چاپ آن باشیم.

تنظیم‌کننده و تدوینگر نهایی کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» اظهار کرد: از آنجا كه انجام پژوهش یک فعالیت علمی بسیار طولانی است و پژوهشگران در فاصله زمانی طولانی، نتایج کارهای علمی خود را مشاهده می‌کنند، برگزاری جشنواره‌های جایزه کتاب فصل یا کتاب سال با هدف معرفی آثار برگزیده پژوهشی، می‌توانند در تشویق پژوهشگران برای انجام کارهای بهتر و عمیق‌تر نقش موثری داشته باشند و زمینه‌های ترغیب سایر افراد برای گام نهادن در این حوزه را فراهم کنند.

کتاب «جریان‌شناسی تفاسیر فقهی» در بخش دین(علوم قرآنی) هجدهمین دوره جشنواره کتاب فصل به عنوان اثر برگزیده انتخاب و تجلیل شد. این كتاب را انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی در سال 1390 منتشر كرده است.

جلد اول کتاب جریان شناسی تفاسیر فقهی به قلم جمعی از نویسندگان در سال1390 در در 482 صفحه با قیمت 11000 تومان و جلد دوم در 503 صفحه با قیمت 11000 تومان با شمارگان 800 نسخه به همت دانشگاه علوم اسلامی رضوی منتشر شده است.

فرآوری: رویا فهیم

بخش کتاب و کتابخوانی تبیان


منابع: خبرگزاری کتاب ایران، رسا نیوز