چند سالی‌ست که «بلک فرایدی» یا همان جمعه سیاه (در تقویم جهانی آخرین جمعه ماه نوامبر) است در ایران از یک روز به یک هفته و گاهی حتی بیشتر افزایش یافته است. این طولانی‌شدن زمان تخفیف‌ها، هیجان خرید را به شکل چشمگیری بالا برده و فضای شبکه‌های اجتماعی را پر کرده از تبلیغات، پیشنهادات و شمارش معکوس.

هر سال میلیون‌ها نفر وارد این چرخه تخفیفات می‌شوند؛ چرخه‌ای که از چند هفته قبل با آگهی‌های پر زرق‌وبرق شکل می‌گیرد و در بسیاری از موارد حتی بعد از روز اصلی هم ادامه پیدا می‌کند تا «جاماندگان» فرصت خرید از دست ندهند. البته که بسیاری از این تخفیف‌ها می‌توانند به صرفه باشد؛ به خصوص برای کسانی که می‌دانند چه می‌خواهند و انتخاب‌های فکرشده دارند، با این حال روایت‌ کاربران شبکه اجتماعی X درباره تجربه خریدشان نشان می‌دهد که آنچه انتظار داشته‌اند با آنچه تجربه کرده‌اند تفاوت داشته و تله تبلیغاتی رضایت خریدشان را کاهش داده است.   

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که برای سود کردن در این حراجی صرف باید زرنگ بود و جا نماند اما تجربه یکی از کاربران نشان می‌دهد، هجوم تبلیغات، تایمرهای شمارش معکوس و القای ترس از عقب ماندن، ترفندهایی‌ست که نمی‌گذارد فکر شده تصمیم بگیرید و در واقع برایتان تصمیم می‌گیرند: «همیشه تو بلک فرایدی انقدر گیج میشم که چی بخرم که تهش هیچ چیز به درد بخوری نمی‌خرم.»

برای عده‌ای دیگر، بلک فرایدی فقط یک «وسوسه بزرگ» است؛ وسوسه‌ای که پشت ظاهرش، هزینه‌های زیادی پنهان شده و باید تصمیم مالی دیگری را جایگزینش کرد. یکی از کاربران نوشته بود: «واقعا مقاومت کردن در برابر تخفیف‌های لوازم آرایشی تو بلک فرایدی برام سخته، ولی پول‌هامو جمع می‌کنم میرم سفر. این کار مفیدتریه.»

در کنار این روایت‌ها، مسئله‌ای که بارها در روایت‌ها تکرار شده، بی‌اعتمادی به درصدهای تخفیف است. تجربه‌ای که به نظر می‌رسد برای بسیاری مشترک است؛ یکی از کاربران نوشته: «فردا بلک فرایدی برند X شروع میشه؛ از دو ماه قبل قیمتاشو نجومی‌تر از همیشه برد بالا که الان تو آف ۷۰ درصد بخریم و خوشحال شیم.»

یکی دیگر نوشته: «بلک فرایدی به سبک ایرانی: ابتدا قیمت رو سه برابر می‌کنیم و بعد با ۵۰٪ تخفیف می‌فروشیم.»

تجربه‌ها نشان می‌دهد که مشتری نه به‌خاطر نیاز، بلکه به‌خاطر فشار تبلیغاتی خرید می‌کند و بعدتر می‌فهمد انتخابش نه ضروری بوده و نه به‌صرفه و نه حتی تخفیف واقعی بوده است. یکی از کاربران نوشته بود: «من نمیدونم چجوری قبل بلک فرایدی شروع می‌کنین قیمت رو بالاتر میبرین که حتی توی بلک فرایدی، با ۵۰ درصد تخفیف، بازم از فروشگاه X قیمتش بالاتره.» این تجربه‌ها نشان می‌دهد که بخش مهمی از نارضایتی کاربران، نه از خود محصول، بلکه از تفاوت میان آنچه تبلیغ شده و آنچه در واقعیت تجربه کرده‌اند است.

یکی دیگر از کاربران تعبیر دیگری از حراجی‌ها داشت و نوشت: «من کلا اهمیتی به حراج های این مدلی ندارم. به نظرم حراج یه تله‌اس. شما وقتی واردش میشی، خیلی وقتا وسوسه میشی و چیزهایی میخری که شاید اصلا نیاز واجب نبوده. تحریک به خرید بیشتر میشی و مقدار پولی که از حسابت میره ممکنه خیلی بیشتر از یه خرید عادی و ضروری باشه.»

در نهایت، تجربه‌های واقعی کاربران شبکه اجتماعی ایکس نشان می‌دهد که بلک فرایدی رویدادی است میان فرصت و تله؛ فرصتی برای آن‌هایی که برنامه دارند، قیمت واقعی را می‌دانند و به نیاز خود آگاه‌اند و تله‌ای برای کسانی که اجازه می‌دهند هیجان، تایمرها و تبلیغات به جای آن‌ها انتخاب کند.  

اما چطور از خرید در حراجی‌ها تجربه خوبی داشته باشیم؟

• از قبل مشخص کنید دقیقا به چه محصولاتی نیاز دارید تا هیجانی نشوید

• قبل از شروع تخفیفات قیمت واقعی محصول مورد نظرتان رو بدانید تا مطمئن شوید واقعی‌ست

• قبل از نهایی کردن خرید، قیمت را در سایت‌های مختلف چک کنید

• بودجه خریدتان را از قبل مشخص کنید

• دست به کارت نباشید و خوب فکر کنید