راهکارهایی برای تقویت اراده مرز روابط و گرفتاری‌ها (1) رسیدن به آرامش و درك زندگی پاك، یكی از مهم‌ترین اهداف آفرینش انسان است. خدای رحمان به ما عقل و چشم و گوش و مهم‌تر از همه ، پیام‏هایش را عنایت فرمود تا « آرامش و زندگی پاك » را تجربه كنیم: «ألا بذكر الله تطمئن القلوب». (1) بدون خدا، زندگی رنجی است بی پایان ، « وَ مَنْ أعْرَضَ عَنْ ذِكْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَه ضَنْكاًً». (2) «كسانی كه به خدا ایمان آورده و ایمان خود را به ظلم نیالوده‌اند ، دارای ایمنی و مصونیتند و آنان هدایت یافتگان واقعی هستند» (3) بنیامین راش، پدر روان‌پزشكی آمریكا می‌گوید: « دین آن قدر برای پرورش و سلامت روح آدمی ‏اهمیت دارد كه هوا برای تنفس». (4) یونگ، روانكاو می‌گوید: «در مورد بیماران روحی كه از 35 سال به بالا داشتند ، حتی یك نفر یافت نمی‏شود كه مشكل روانی او در آخرین مرحله تحلیل، به ایمان مذهبی مربوط نگردد و بهتر است بگوییم كه هر فرد از آنان، به علت فقدان آن چه كه دین به اشخاص می‏دهد ، بیمار شده‏اند و هیچ كس از آن ها كه نظر دینی و مذهبی خویش را باز نیافتند ، واقعاً درمان نشده‏اند». (5) امام علی علیه السلام می‌فرماید: « تقوا، داروی بیماری دل‏های شما و شفای مرض بدن‏های شماست». (6) امام كاظم علیه السلام می‌فرماید: « لقمان به پسرش گفت: دنیا ، دریای ژرفی است كه افراد بسیاری در آن غرق شده‏اند و تقوا و پرهیزكاری، كشتی توست. آن كشتی‌ای كه آكنده از ایمان باشد ، بادبان‏های آن، توكل به خدا و پاس‌دارش، عقل و ناخدایش، علم و فرمان آن، بردباری و تحمل است». (7) زندگی، قانون دارد. خوشبختی، با فهم و رعایت قانون زندگی و سیه‌روزی، با نادیده انگاشتن قانون زندگی، حاصل می‌شود. موفقیت‏ها به بخت و اقبال وابسته نیست، بلكه زندگی پاك را با احترام به قوانین، می‌توان در آغوش کشید. جوانان، دانشجویان و استادان بزرگوار، باید بدانند كه دنیای بی‌خدای امروز، برای کسب موفقیت کامل و آرامش واقعی، حرف زیادی ندارد و طی دو یا سه قرن گذشته ، برخی از دانشمندان تربیتی و روان‌شناسان غربی توانسته‏اند به برخی از قوانین آن – به گونه‌ای ناقص – پی ببرند اما (قرآن و عترت)، ۱۵۰۰ سال قبل، آن هم با رعایت همه عرصه‏های زندگی و باور به سرای ابدی، دقیق‌ترین قواعد را برای درك یك زندگی پاك، بیان كردند ، « من عمل صالحاً من ذكر و أنثی فهو مؤمن فلنحیینه حیاه طیبه». (8) اینك برای این كه دچار « روابط و دوستی‏های ویران‌گر» نشویم ، چند قاعده را به اختصار بیان می‌كنیم که در این مقاله به اولبن مورد که تقویت اراده است می پردازیم : 1 - تقویت اراده در انجام برنامه‏ها شخص با اراده كسی است كه وقتی درباره ی كاری، به خوبی تأمل كرد و آن را نافع دانست، تصمیم به انجام آن می‏گیرد و با فعالیت و ثبات قدم، آن را به اجرا در می‏آورد (9) و در مقابل، فرد سست اراده ، با كمترین مشكلی، از انجام دادن كار، دلسرد شده ، دست از تلاش برمی‏دارد. شخص با اراده، كسی است كه دارای هدفی معقول است و تا موقعی كه به آن نرسیده، از تعقیب آن باز نمی‏ایستد و مشكلات و موانع روانی یا مادی، به اراده و عزم او لطمه نمی‏زند و از پیشرفتش، جلوگیری نمی‏كند. كسی كه اراده‌ای قوی دارد ، آن چه را خواسته است، با كوشش و ثبات قدم، به دست می‏آورد. شخص با اراده، كسی است كه دارای هدفی معقول است و تا موقعی كه به آن نرسیده، از تعقیب آن باز نمی‏ایستد و مشكلات و موانع روانی یا مادی، به اراده و عزم او لطمه نمی‏زند و از پیشرفتش، جلوگیری نمی‏كند. راهكارهای تقویت اراده الف) تعیین هدف یا اهداف انسان باید ابتدا هدف و یا اهداف خود را در زندگی و یا كاری كه می‏خواهد انجام دهد ، به طور دقیق و مشخص، ترسیم كند. طبیعی است كه این هدف، باید شفاف، معقول، قابل دست‌یابی، بدون افراط و تفریط ، مطابق توان و استعداد خود و واقع‌بینانه باشد نه بلندپروازانه و خارج از توانایی‌‏های شخص. در غیر این صورت، وقتی با مشكلات و موانع سختی رو‌به‌رو شود ، ناامید و دلسرد شده ، از ادامه كار، منصرف می‏‏شود و خود را ناتوان و بی‌‏اراده می‏بینید. ب) شناخت توانایی‌‏ها و استعدادها همه ما در وجود خود ، از استعدادهایی برخورداریم . كافی است این نیروها را بشناسیم و برای رسیدن به هدف، آنها را به كار گیریم. ج) برنامه‌‏ریزی باید برای تمام كارها و فعالیت‌‏های شبانه‌روزی، برنامه‌‌ای مدون و منظّم داشته باشید .بدین منظور از جدولی استفاده كنید كه در ستون افقی آن، ساعات شبانه‌روز و در ستون عمودی، ایام هفته را یادداشت و تمام كارهای روزانه – خواب، استراحت، ورزش، مطالعه - را در آن درج كنید و هر فعالیتی را در زمان خاص خود ، در جدول بنویسید و هیچ زمانی را بدون كار ، خالی نگذارید. هر روز صبح با نگاهی به آن برنامه ، به اجرای دقیق آن بپردازید و شب‏ها، قبل از خواب، آن را محاسبه و ارزیابی كنید. شایسته است همچون یك محاسبه‌‏گر جدی و قاطع ، فعالیت‏های روزانه و میزان موفقیت خود در انجام دادن آن ها را بررسی كنید و در صورت موفقیت، خود را تشویق و در صورت تخلّف و سهل‌‏انگاری در اجرا، خود را تنبیه كنید. آجر‏های بنای هستی‌مان را، طرز تفكرمان می‏سازد و اگر بخواهیم در دنیای‌مان اتفاق زیبایی بیفتد ، گام اول ، تغییر در نگاه و بینش ماست. د) اصل تلقین یا خودگویی‏های مثبت گفتن، باور داشتن است. وقتی می‏گوییم من آدم شكست خورده‌ای هستم، بی‌استعدادم و عوض شدنی نیستم، در واقع، حكم محكومیت خود را صادر می‏كنیم. روان‌شناسی شناخت، به ما چنین می‏گوید: دستور دادن، فرایند شدن است و ما را دستورات می‏سازند. ما همواره با خودمان حرف می‏زنیم و هفتاد درصد (70%) وقت‌مان با گفت‌وگو سپری می‏شود حتی زمان خواب و ما همان می‏شویم كه با خود حرف می‏زنیم. سعی كنید دستورات خوبی به خودتان بدهید. شما با خودتان چه می‏گویید؟ فرهنگ ذهن و زبان شما، مثبت است و نیروزا و یا منفی است و نیروبر؟ آجر‏های بنای هستی‌مان را، طرز تفكرمان می‏سازد و اگر بخواهیم در دنیای‌مان اتفاق زیبایی بیفتد ، گام اول ، تغییر در نگاه و بینش ماست. با تغییر نگاه ، ایده‌آل‏ها و اهداف زندگی‌مان به درستی شكل می‏گیرند و آن گاه گام دوم، یعنی تلاش مستمر و انتخاب‏های عالی و فرداساز، در دنیای ما رخ خواهد داد . «إن الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم». نگرش‏ها و اندیشه‏های ما، مهم‌ترین عامل تغییر به شمار می‏آیند. نود درصد (90%) تغییرات خوب و بد زندگی‌مان، به نوع نگرش ما به رخدادهای زندگی بستگی دارد و ده درصد (10%) آن به وقایع بیرونی وابسته است. ادیسون می‏گوید: « مشكل افرادی كه شكست خورده‏اند و دست از تلاش بر‌داشتند ، این بود كه نمی‏دانستند كه در یك قدمی ‏پیروزی‏اند » و می‏گفت: راز توفیقم این بود كه هرگاه برای باز كردن دری تلاش می‏كردم و باز نمی‏شد ، بارها و بارها تلاش می‏كردم و با خود می‏گفتم: حتماً این كلید ، درب را در صدمین بار، باز خواهد كرد. ه) تدریجی بودن تقویت اراده برای به دست آوردن اراده‏ای قوی و محكم، باید به تدریجی بودن آن و نیاز آن به تمرین، توجه داشت. گمان نكنید می‏توانید به طور دفعی و بدون تلاشی درخور، به آن دست یابید. بنابراین، به راهكارهای عملی زیر توجه كرده، به آنها پای‏بند باشید: - هر روز صبح حداقل بیست دقیقه ، به طور مرتب و در ساعتی معین ، ورزش كنید. - صبح‏گاهان، هر زمان كه بیدار شدید ، بی‌‏درنگ برخیزید و از رختخواب بیرون روید ، حتی اگر خواب‌آلودگی مزاحمتان است، از اتاق بیرون روید و قدری نرمش كنید تا خواب‌آلودگی از بین برود. - در صورت امكان، چند دقیقه قبل از اذان صبح از خواب بیدار شده، نماز شب بخوانید و اگر در آن وقت بیدار نشدید ، قضای آن را به جا آورید. - مقید باشید هر روز تعداد آیات معینی از قرآن را تلاوت كنید (حداقل 30 تا 50 آیه) و در صورت تمایل، در هفته‌‏های بعد، بر میزان آن بیفزایید. - ترك گناه و مخالفت با هواهای نفسانی، نقش بسیار مؤثری در تقویت اراده و نهادینه كردن آن در درون انسان دارد. - هرگز در كارها، ناامید نشوید و با حالتی تهاجمی، برای پی‌گیری و به انجام رساندن كارهای ناقص و ناموفق، تلاش كنید. - كارهایی را كه به عهده می‏گیرید، ناتمام رها نكنید و آن ها را به نحو احسن و تا رسیدن به نتیجه مطلوب، ادامه دهید و از پراكنده كاری و آشفتگی در كارها كه موجب به هم ریختگی نظام فكری می‏شود ، بپرهیزید و به فعالیت‏های خود ، تمركز و انسجام ببخشید. - همواره بر خداوند ، توكل كرده و در همه امور، از او استمداد جویید. (10) ادامه دارد... پی‌نوشت: 1. رعد، آیه 28. 2. طه، آیه 124. 3. انعام، آیه 82. 4. مجله پیوند، ش 257، ص 34. 5. موسوی لاری، رسالت اخلاق در تكامل انسان، ص 170. 6. نهج البلاغه، خ 198. 7. كلینی، اصول كافی، 1، 19. 8. نحل، آیه 97. 9. نیروی اراده نیرویی باطنی برای اتخاذ تصمیمات، اقدام به كار، اداره و انجام اهداف و وظـایـف است. 10. محمدرضا احمدی، پرسش‏ها و پاسخ‏ها، دفتر هفتم . منبع : بر گرفته از نشریه ی پرسمان مقالات مرتبط : خودت را دوست بدار آیا از زندگی خود راضی هستم؟ شما مثبت اندیش هستید یا... آماده باش برای زندگی ! منظم باش ، تا هدفمند شوی «می توانم» به جای« نمی توانم»