• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
عضویت در خبرنامه
  • تعداد بازديد :
  • 30031
  • سه شنبه 18/4/1387
  • تاريخ :

 کمر درد و ورزشهای درمانی آن (قسمت اول)

پیشگفتار

انسان اشرف مخلوقات است  و بهمین سبب هیکل و اسکلت او در عین پیچیدگی، ظرافت خاص و ساختار بسیار دقیقی داشته و هرگونه تغییر غیرطبیعی یا فشار نامناسبی که بر این ساختار دقیق وارد شود، مشکلات فراوانی را به دنبال خواهد داشت.

ستون فقرات و نخاع شوکی که در میان آن قرار دارد از مهمترین قسمتهای بدن بوده و در عین حال بدلیل شکل خاص بدن انسان و فعالیتهای وی، در معرض بیشترین فشارها قرار دارند و به همین دلیل اکثر افراد در آغاز دهه سوم زندگی از درد و ضایعات مختلف در این ناحیه شاکی می باشند. تجربه ثابت کرده است که علت اغلب ضایعات و ناراحتی های کمردرد، عدم رعایت وضعیت های صحیح در فعالیتهای مختلف و همچنین وارد آوردن فشارهای بیش از حد تحمل مهره ها، در ستون فقرات و همچنین ضعف عضلانی می باشد، لذا با رعایت بهداشت کار و وضعیتهای صحیح در فعالیتهای روزمره و تقویت عضلات ضعیف ستون فقرات از بروز اکثر این مشکلات پیشگیری خواهد شد.

درمجموعه حاضرکه برایتان درنظرگرفته ایم ودرچند قسمت حضورتان ارائه می کنیم ، اساس مطلب بر این اصل استوار است که ساختمان ستون فقرات به زبان ساده توضیح داده شده و سپس نحوه صحیح انجام فعالیتهای روزانه و ورزشهایی جهت تقویت عضلات مؤثر و در حفظ سلامت ستون فقرات مطرح می شود.

کمر (THE Back)

برای درک بهتر علل کمردرد، دانستن تشریح و عمل فقرات اهمیت بسزایی دارد. ستون فقرات از مهره ها و دیسکهای بین مهره ای که به صورت یک در میان قرار گرفته اند تشکیل شده، بنابراین ساختمان آن به گونه ای است که دیسک می تواند در حین حرکات به جهان مختلف جا به جا شود. (شکل 1)

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

مهره ها که عناصر استخوانی فقرات را تشکیل می دهند، ساختمان نامنظم و پیچیده ای دارند اما ساختمان دیسکها ساده بوده و شکل آنها گرد می باشد.(شکل 2)

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

همانگونه که در شکل شماره 2 مشاهده می شود تنه مهره ها وزن بدن را تحمل می کند و بدین ترتیب وزن از بالا به پایین منتقل می گردد، ضمناً در پشت هر مهره کانالی وجود دارد که محل عبور نخاع شوکی و اعصاب می باشد، نخاع شوکی بخش مهمی از سیستم ارتباطی بدن بوده و پیامهای عصبی قسمتهای مختلف بدن از جمله پیامهای مربوط به درد و سایر حسها از طریق این سیستم به مراکز بالا منتقل می گردند. همچنین انتقال پیامهای مغز به عضلات بدن توسط این سیستم صورت می گیرد. به هر مهره ، 2 نوع زائده استخوانی متصل است.

1- زوائد محل اتصال عضلاتی در طرفین و پشت مهره ها.

2- زوائد مفصلی در بالا و پایین مهره ها که با زوائد مشابه از مهره های بالایی و پایین یا مفاصل را می سازند.

  وجود این مفاصل باعث می شود که فقرات بتوانند خم شده و بچرخند. در صورت عدم وجود این مفاصل ، راه رفتن سخت و مشکل می گردد. (مانند آدم آهنی) در بدن 29 مهره وجود دارد که از این تعداد ، 24  مهره توسط دیسکها از یکدیگر جدا می باشند و 5 مهره  باقیمانده به یکدیگر جوش خورده  قسمت پشتی لگن و استخوان خاجی را پدید می آورند. مهره ای که توسط دیسکهای بین مهره ای از یکدیگر جدا شده اند (24 مهره) می توانند حرکت کنند و بنابراین مهره های متحرک نام دارند. (شکل 3- الف) مهره های متحرک شامل 7 مهره  گردنی ، 12 مهره  سینه ای  (که محل اتصال دنده ها هستند) و 5 مهره کمری  (بین دنده ها و لگن) می باشند.

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

در کمردرد ، 5 مهره پایین فقرات که مهره های کمری نام دارند ، گرفتار می شوند. در شکل(3- ب) محل آخرین دیسک کمری مشخص شده است. همانگونه که در تصویر مشاهده می شود، این دیسک اولین دیسکی است که آسیب دیده و بنابراین علل مهمی در کمردردها می باشد. گرچه در بحث کمردرد ، بیشتر 5 مهره کمری مورد توجه می باشد اما نباید اولین مهره  لگنی (یا خاجی) راکه در حقیقت سطح اتکای فقرات متحرک است، از نظر دور داشت.

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

در شکل (4) ناحیه ای از فقرات که بیشترین فشار بر آن وارد می شود ، نشان داده شده است. در این تصویرها  4 مهره  پایین کمر اولین مهره  خاجی از پشت دیده می شوند و چون در آن قسمتی از کانال برداشته شده ، امتداد نخاع شوکی و شاخه های عصبی آن قابل مشاهده بوده و جسم مهره ها و دیسک مهره ای بین آنها را نیز می توان دید.

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

در شکل (5) ارتباط بین مهره و دیسک و همچنین محل عبور عصب در اطراف زوائد استخوانی مشاهده می شود. درحقیقت این شکل ، منطقه  آسیب پذیر کمر را نشان داده و در آن محل پارگی دیسک بین آخرین مهره  کمری و اولین مهره خاجی مشخص می باشد که بدین ترتیب موضع کمردرد را می توان تعیین کرد. فقرات از مهره ها ، دیسکها و اعصاب تشکیل شده است. مهره ها شامل 24 مهره  متحرک و  5 مهره  ثابت می باشد. مهره های متحرک به نوبه خود به 7 مهره گردنی ،12 مهره سینه ای و 5 مهره  کمری تقسیم شده اند. 5 مهره غیرمتحرک نیز مهره  خاجی یا لگنی ناصره می شوند. قسمتهای مختلف مهره ها عبارتند از:

1- تند مهره که وزن را تحمل می کند.

2- زوائدی که مفاصل را پدید آورده و محل اتصال عضلات می باشند.

3- کانالی که محل عبور نخاع شوکی و اعصاب می باشد.

کمردرد (THE PROBLEM)

وضعیت بدن انسان (به علت نحوه ایستادن و راه رفتن) با وضعیت سایر موجودات زنده متفاوت می باشد. او می کوشد که تعادل خود را در یک سطح اتکای کوچک حفظ نماید، یعنی انسان «صاف» می ایستد. وضعیت ایستادن انسان مانند یک بطری وارونه است .(شکل 6)

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

 با این تفاوت که انسان باید وزنش را جابه جا کند. این جابجایی توسط عضلات انجام شده و با انقباض سریع عضلات، موقعیت پاها تنظیم گردیده و از افتادن جلوگیری می شود. راه رفتن انسان ارادی است. او ابتدا وزنش را به طرف جلو منتقل کرده و آنگاه پاهایش را به جلو می برد تا وزن را تحمل کند. راه رفتن مهارتی پیچیده است و به همین علت الگوی راه رفتن طبیعی نوزاد انسان، در 3 سالگی پدیدار می شود. در حالیکه اکثر حیوانات در عرض چند هفته اول بعد از تولد می تواندن به طور طبیعی راه بروند. تنها مشکل ناشی از وضعیت صاف بدن، حفظ تعادل نیست بلکه انسان برای راه رفتن به طور مستقیم از لحاظ فیزیکی نقص هایی دارد. همانگونه که پیش ازاین گفته شد ، اولین استخوان خاجی به این علت به صورت سطح اتکا عمل می کند که مهره های متحرک بر روی آن قرار می گیرند اما این سطح اتکا موازی با سطح زمین قرار نگرفته، بلکه با یک زاویه  40 درجه ( به طور متوسط) به طرف جلو شیب دارد. (شکل 7)

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

زاویه  شیب این مهره بین 20 تا 70 درجه متغیر است. بنابراین افراد برای حفظ وضعیت صحیح فقرات و توزیع مساوی و وزن، باید در حین راه رفتن بدنشان را کمی به طرف جلو بیاورند اما انسان بدین شکل عمل نمی کند. وی از ابتدا کودکی به دلایل مختلف تشویق و حتی مجبور به راه رفتن بطور «مستقیم» می شود. برای راه رفتن به طور مستقیم، فرد باید فقراتش را به طرف عقب خم کند. در نتیجه نحوه  توزیع وزن تغییر یافته و کل بدن وضعیت نامناسبی پیدا می کند.

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

در شکل (8) این تغییر شکل غلط نشان داده شده است. همانگونه که درشکل (8 -الف) مشاهده می شود خم شدن به طرف جلو و خمیدگی زانوها موجب از بین رفتن انحنای طبیعی فقرات می گردد. (مانند دوران تولد) این انحنای به علت وضعیت صاف در ایستادن ایجاد می شود. (شکل 8- ب) انحناهای ناحیه کمری فقرات اهمیت ویژه ای دارند که در بخشهای بعدی بدان خواهیم پرداخت.

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

شکل (9) فقرات انسانی را نشان می دهد که به طور صاف ایستاده است. همانگونه که مشاهده می شود فقرات دیگر صاف نبوده و شکل S را پیدا کرده اند.

سئوال بعدی که در این رابطه با این تغییر شکل مطرح می شود این است که در کمرچه رخ می دهد که موجب درد

می شود؟

اولین و واضح ترین نتیجه انحنای S مانند فقرات، تغییر نحوه  توزیع وزن روی قسمت های مختلف آن و دیسک های نرم بین مهره ها می باشد. در صورتی که این انحناها وجود نداشت باشند ، وزن به طور مساوی از کل سطح هر یک از دیسکها منتقل می شود اما وجود آنها موجب می گردد که بیشتر وزن، از طریق لبه های پشتی دیسک ها در کمر و گردن و بندهای جلویی دیسکها در سرتاسر ناحیه  سینه ای منتقل شود.

با نگاه مجدد به شکل (5) نتیجه این جابجایی وزن مشخص می شود. از آنجایی که مهره های تحتانی فشار بیشتری راتحمل می کنند، بنابراین بیشتر در معرض ضایعه قرار دارند. در صورت وارد شدن فشار اضافی بر آخرین مهره  کمری، چون مهره های سخت و استخوانی می باشند این فشار به  دیسک نرم زیرین منتقل شده و موجب پارگی آن می گردد. همانگونه که مشاهده می شود ماده  داخلی دیسکها از طریق محل پارگی خارج شده و عصب را تحت فشار قرار

می دهد. در پارگی دیسک 2 نکته  قابل توجه وجود دارد:

 اولا : آنکه پارگی دیسک خاصیت تحمل فشار آن را از بین می برد، در نتیجه موقعیت مهره  بالایی تغییر کرده و در تماس با مهره  پایینی خود قرار می گیرد.

ثانیاً : این تغییر باعث دررفتگی تدریجی مفاصل و تنگ شدن سوراخ هایی که اعصاب از آن عبور می کنند ، می شود. بدین ترتیب ممکن است هنگامی که فرد ایستاده ، عصب به طور دائمی تحت فشار قرار گیرد. (شکل 10)

کمر درد و ورزشهای درمانی آن

از آنجایی که تماس زوائد خارجی مهره های چهارم و پنجم کمری موجب ایجاد یک مفصل کاذب تحمل کننده وزن می گردد ، می تواند به نوبه  خود باعث کمردرد شود. دیسک بعدی که تحت فشار ایجاد شده ممکن است صدمه ببیند چهارمین دیسک کمری است البته پارگی این دیسک به ندرت دیده می شود و در صورت پارگی، تماس زوائد خاری مهره ها باعث جلوگیری از دررفتگی مفصل شده و در نتیجه قطر سوراخ محل عبور عصب به میزانی باقی می ماند که عصب تحت فشار قرار نمی گیرد.

در نتیجه مشکل اصلی کمردرد در اکثر موارد وجود این تغییرات می باشد. انسان هنگام سعی کردن برای آنکه صاف بایستد، به شدت فقراتش را تغییر شکل داده و این موجب می شود که وزن بدن بر بعدهای پشتی دیسک های بین مهره ای در کمر و گردن وارد می شود. درد و دیسک چهارم  و پنجم کمری که در اکثر کمردردها دچار ضایعه می شوند فشار بیشتری بر ناحیه پشتی مهره ها وارد شده و این فشار ازمهره ها به دیسکهای بین مهره ای منتقل می شود.

بنابراین پنجمین دیسک کمری (گاهی چهارمین دیسک کمری) پاره گردیده و هسته وارد کانال نخاعی می شود ، در نتیجه اعصاب نخاعی تحت فشار قرار می گیرند. علاوه بر ورود دیسک آسیب دیده به کانال عصبی، عصب در سوراخ بین مهره ای تحریک می شود. این حالت جز در سطح پنجمین مهره  کمری، بندرت رخ می دهد. در این موارد خم شدن به عقب، فشار روی عصب را به میزان زیادی افزایش می دهد.

پنجمین دیسک کمری در اکثر افراد در سن 20 سالگی دچار پارگی می شود و در نتیجه بیشتر مردم در این سن کمردرد دارند اگرچه درد مقابل توجهی را تجربه نکرده باشد.  درقسمت های بعدی در خصوص درمان کمر درد ، روش های انجام فعالیتهای طبیعی روزانه ، ایستادن ، نشستن ، خوابیدن ، بلند کردن اشیاء ، ورزشهای درمانی و... مطالبی را ارائه خواهیم داد .

                                                                                                                                                              ادامه دارد.....

UserName