• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
  • تعداد بازديد :
  • 25020
  • سه شنبه 1382/8/27
  • تاريخ :

اهداف سوره انعام

1- كیفیت نزول این سوره

سوره انعام مكی، و نیز نخستین سوره مكی درترتیب مصحف موجود می باشد.

امام فخر رازی در تفسیر كبیر ( مفاتیح الغیب) می گوید:

این سوره از دو نوع ویژگی از نظر فضیلت برخوردار است:

- یكی آنكه دفعةً واحده و یكباره نازل شد.

دیگر آنكه هزار فرشته نزول آنرا مشایعت كردند، چون این سوره مشتمل بر دلائل توحید و عدل و نبوت و معاد و ابطال مذاهب باطل و خرافی و مكاتب ملحدین است.

2- چرا این سوره به " انعام" نامبرده است؟

این سوره را" سوره انعام" می نامند، و انعام به معنی چهارپایان و دامهائی هستند كه دارای سم شكافته و خُف و سپل می باشند، از قبیل: گاو و گوسفند و شتر با همه انواعش.

علت نامگذاری سوره مذكور به " انعام" این است كه به گونه ای مفصل و مبسوط متعرض ذكر چهار پایان و دامها شده كه این تفصیل در سوره های دیگر نیامده است. از چهارپایان در موارد زیادی در قرآن كریم به صورت گذرا سخن رفته است؛ اما سوره انعام درباره انعام و چهارپایان آنچنان گسترده و طولانی بحث كرده كه پانزده آیه این سوره( یعنی از آیه 136 تا آخر آیه 150) را به خود اختصاص داده است.

3- تاریخ نزول سوره انعام:

سوره انعام در سال چهارم بعثت محمدی( صلی الله علیه و آله و سلم) نازل گشت، یعنی نزول این سوره- پس از آنكه نبی اكرم( صلی الله علیه و آله و سلم) مأمور به دعوت علنی مردم شد، آنهم پس از آنكه سه سال مردم را بطور سری و پنهان به اسلام فرا می خواند- نازل گشت.

فترت و ظرف مدتی كه سوره انعام طی آن نازل شد از امتیاز خاصی برخوردار است؛ به این معنی كه مشركین برای مقاومت و رد و انكار دعوت اسلامی بسیار سخت دلی و سرسختی نشان داده، و در چنین مدتی كه آیات سوره انعام نازل می شد شدیداً در درون خود احساس نارضائی می كردند.

4- هدفهای عمده و اساسی سوره انعام:

هدفهای عمده ای كه این سوره به سوی آنها نشانه رفته است تثبیت و تأیید عقائد بنیادی سه گانه ای است كه مشركین درآن روزگاران با آنها درگیر بودند، و این عقائد سه گانه عبارتند از:

اولاً- توحید و اعتقاد به یگانگی خداوند متعال. اقامه دلیل یعنی استدلال بر وحدت الوهیت از طریق معطوف ساختن انظار به آثار ربوبیت و نیز به صفات خدائی كه آفریدگار عالم و دارای تصرف در آن است به همین بخش ارتباط دارد؛ چنانكه ابطال عقیده شرك، و از میان بردن شبهات مشركین، و تثبیت این حقیقت كه عبادت و توجه و تحلیل و تحریم فقط به خدا باز می گردد به همین بخش مربوط است.

ثانیاً ایمان به رسول و فرستاده ای كه از سوی خدا گسیل شده، و نیز ایمان به كتابی كه فرو فرستاد، و بیان وظیفه این رسول و رد شبهاتی كه پیرامون مسأله وحی و رسالت مطرح می باشد.

ثالثاً- ایمان به روز واپسین و ثواب و عقاب و جزاء كه در چنان روزی برای مردم پیش بینی شده است.

توضیح این اهداف:

 الف- وحدت الوهیت- یا – یگانگی معبود:

سوره انعام با تقریر و بیان حقیقتی آغاز شده است كه در هر دین و آئین آسمانی و بر زبان هر رسول و پیامبری نخستین پیام را تشكیل می دهد. یعنی حقیقتی كه هر فطرت سلیم آنرا باور می دارد، و جهان با زمین و آسمانش گویا و راهنمای این حقیقت است. حقیتی كه به ما می گوید: آن معبودی كه حمد و ستایش مطلقه و تنزیه و تقدیس بی حد و مَر از آن او است عبارت از خدای یگانه می باشد.

" اَلحَمدُ للهِ الَّذی خَلَقَ السَمواتِ وَ الارضَ وَ جَعَلَ الظُلُّماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذینَ كَفَرُوا بِرَبِّهِم یعدِلُونَ"( انعام:1)

سپاس از آن خدایی است كه آسمانها و زمین را آفرید و تاریكیها و روشنائی را مقرر كرد، آنگاه ( با وجود این همه نظم در آسمانها و زمین و پی آمد شب و روز) كفار برای پروردگار همتا قرار می دهند.

ب- مسأله وحی و رسالت:

یكی از رحمتهای الهی نسبت به بندگانش این است كه رسولانی به سوی آنها گسیل داشته، و كتبی را برای هدایت مردم و نجات آنان از گمراهی و رهائی آنها از تاریكیها و رهنمون شدن آنان به روشنائی فرو فرستاد.

سوره انعام به این حقیقت اهتمام و عنایت دارد، و طی ایات فراوانی از جنبه های مختلف راجع به وحی و رسالت سخن گفته است كه:

- پاره ای از این آیات با اثبات وحی وبیان حكمت آن و رد منكران وحی پیوند می خورد.

- پاره ای دیگر به بیان آنچه از وظایف رسول و فرستاده خدا است، و آنچه از وظائف او نیست مربوط می گردد.

- پاره ای از آیات این سوره به موضع گیری مردم در برابر رسالات الهی ارتباط دارد.

- وسرانجام پاره ای دگر به آداب و آئینهائی مربوط می شود كه خداوند آنها را برای رسول خود ترسیم كرده است، آدابی كه سزا است رسول، سلوك و رفتار خود را - با مخالفان و موافقان خویش- بر اساس آن تنظیم نماید.

تكذیب رسولان خدا:

سوره انعام موضع تكذیب كنندگان رسالت را متعرض شده و خاطر نشان كرده است كه این تكذیب یك سنت و شیوه كهن و دیرینه است؛ بنابراین باید رسول خدا شكیبا و صابر باشد تا در برابر تكذیب آنان دلزده و دلتنگ نگردد، و از هدایت آنها نومید نشود. سوره انعام بیانگر این حقیقت است كه فرجام نیك از آن مرسلین، و سوء عاقبت و سرانجام بد و ناخوش نصیب تكذیب كنندگان رسالت می باشد، و می فرماید:

قَد نَعلَمُ اِنَّهُ لَیحزُنُكَ الَّذی یقُولُونَ فَاِنَّهُم لا یكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظالِمینَ بِآیاتِ اللهِ یجحَدُونَ . وَ لَقَد كُذِّبَت رُسُلٌ مِّن قَبلِكَ فَصَبَرُوا عَلی ما كُذِّبُوا وَ اُوذوا حَتّی اَتاهُم نَصرُنا وَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِ اللهِ وَ لَقَد جاء َكَ مِن نَّبَإی المُرسَلینَ."( انعام: 33 ، 34)

به یقین می دانیم گفتار آنان[ كه شاعر، یا ساحر، و یا مجنونت می خوانند] ترا اندوهگین می سازد؛ ولی آنان ترا[ قلباً] تكذیب نمی كنند، اما ستم پیشه ها آیات خدا را مورد انكار قرار می دهند و چنین بود كه پیامبرانی پیش از تو مورد تكذیب قرار گرفتند، اما بر سر آنچه تكذیب شدند و آزار دیدند تحمل و شكیبائی ورزیدند تا آنكه نصرت ما به آنها رسید و كسی نمی تواند فرمان و سنتهای الهی را دگرگون كند، و به یقین از اخبار رسولان[درسها و گزارشهائی عبرت آموز ] به تو رسیده است.

" وَ لَقَدِ استُهزِی بِرُسُلٍ مِن قَبلِكَ فَحاقَ بِالَّذینَ سَخِرُوا مِنهُم ما كانُوا بِهِ یستَهزِئُونَ" ( انعام:10)

و تحقیقاً رسولان و پیامبرانی كه قبل از تو بودند مورد استهزاء قرار گرفتند، اما سرانجام آنچه را كه به استهزاء گرفتند دامانشان را گرفت.

5- داستان ابراهیم خلیل(علیه السلام)

سوره انعام پاره ای از داستان ابراهیم خلیل (علیه السلام) را عهده دار است. ابراهیم، پدر انبیاء است و آن رسولی است كه برای دفاع ازتوحید و رویاروئی و مبارزه با بت پرستان به پا خاست، و با اندیشه خود درباره ملكوت آسمانها و زمین دقیق گشت تا قومش را از طریق گفتگو و مذاكره و مناظره به فساد عقیده و ایده شان و نیز به دلیل اشتباهشان- كه ستارگان و ماه و خورشید و جز آنها را به عنوان معبود خویش برگزیدند- رهنمون شود.

6- ده فرمان و یا وصایا و سفارشهای ده گانه در سوره انعام:

ربع اخیر سوره انعام با دعوت و فراخواندن مردم به ده توصیه و سفارشی آغاز می شود كه عبارتند از :

نهی از شرك به خدا.

امر به احسان نسبت به والدین.

نهی از كشتن فرزندان به خاطر ترس از نیاز و تنگدستی.

نهی از نزدیك شدن و انس گرفتن با فواحش یعنی كارهای زشت.

نهی از آدم كشی و قتل نفسی كه خداوند آنرا تحریم كرده است.

امر به احسان نسبت به یتیم.

اتمام و كامل اداء كردن پیمانه و وزن در مورد كالاها.

امر به عدل و داد در هر كار.

امر به وفا نسبت به هرگونه عهد و پیمان.

امر به استقامت و اعتدال و میانه روی بر صراط مستقیم.

تفصیل و توضیح فشرده این وصایای ده گانه:

نهی از شرك به خدا :

نخستین توصیه از این وصایای ده گانه عبارت است از:

" قُل تَعالَوا اَتلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُم عَلَیكُم اَلاّ تُشرِكُوا بِه شَیئَاً"( انعام:151)

بگو: بیائید تا برای شما آنچه را كه خدا بر شما تحریم كرد بخوانم مبنی بر اینكه هیچ چیزی را شریك او قرار ندهید.

احسان به والدین:

توصیه دوم عبارت است از :

" وَ بِالوالِدَینِ اِحساناً"( انعام:151)

و نسبت به والدین نیكی كردن.

نهی از فرزند كُشی

در توصیه سوم خداوند متعال مردم را از كشتن فرزندان- اگر چه تنگدست باشند- نهی می كند:

" وَلاتَقتُلوُا اَولادَكُم مِن اِملاقٍ نَحنُ نَرزُقُكُم وَ اِیاهُم."( انعام:151)

فرزندان خود را از روی تنگدستی نكشید ما به شما و آنها روزی می رسانیم.

نهی از ارتكاب كارهای زشت پیدا و ناپیدا:

چهارمین توصیه الهی این است كه مردم از نزدیك شدن یعنی ارتكاب كارهای زشت خودداری كنند.

" وَ لا تَقرَبُوا الفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنها وَ ما بَطَنَ"( انعام:151)

به كارهای زشت اعم از پیدا و ناپیدا نزدیك نشوید و به آنها دست نیازید.

فواحش عبارت از هرعملی است كه عقل و خرد سالم و فطرت و سرشت پاك انسان آن را زشت و ناخوش بر می شمارد.

نهی از آدم كشی:

در توصیه پنجم می بینیم خداوند متعال مانع از آدم كشی هائی است كه بی جا و بدون مجوز شرعی انجام می گیرد:

" وَ لا تَقتُلوُا لِنَفسَ الَّتی حَرَّمَ اللهُ اِلاّ بِالحَقِّ ذلِكُم وَصّاكُم بِه لَعَلَّكُم تَعقِلُونَ"( انعام:151)

و نفسی كه خداوند محترم بر شمرده- جز به حق- نكشید . این است آنچه خداوند شما را بدان توصیه كرده است، باشد كه بیندیشید.

نهی از خوردن مال یتیم و اجحاف نسبت به آن:

ششمین توصیه الهی درباره مال یتیمان و افراد بی سرپرستی است كه باید به شدت از اجحاف و تصرف نا به جا در مورد آن خودداری نمود.

" وَ لا تَقرَبُوا مالَ الیتیمِ اِلاّ بِالَّتی هِی اَحسَنُ"( انعام:152)

و به مال یتیم نزدیك نشوید و به آن دست نیازید مگر به وجهی كه درست تر و نیكوتر است.

انصاف در پیمانه كردن و توزین كالا:

سفارش هفتم پروردگار متعال پیمانه كردن دقیق و توزین صحیح كالاهائی است كه مورد خرید و فروش قرار می گیرد، و یا از طرق دیگر باید به دیگران تسلیم گردد:

" وَ اَوفُوا الكَیلَ وَ المیزانَ القِسطِ "( انعام:152)

و پیمانه و ترازو را عادلانه برگزار كرده وتام و كامل انجام دهید.

رعایت عدالت:

در هشتمین توصیه الهی می بینیم خداوند مردم را به عدالت و انصاف در گفتار فرا می خواند:

" وَ اِذا قُلتُم فَاعدِلُوا"( انعام:152)

و هنگامی كه سخن می گوئید عدالت را رعایت كنید.

وفاء به عهد و پای بند بودن به پیمان:

خدا در نهمین توصیه خود، مردم را به وفاء نسبت به پیمان و به ویژه نسبت به پیمان الهی وا می دارد:

" وَ بِعَهدِ اللهِ اَوفُوا"( انعام:152)

و به عهد و پیمان خدا وفادار باشید.

پیروی از راه راست:

سرانجام، دهمین توصیه پروردگارمتعال گام نهادن در صراط مستقیم و پیروی از آن و احتراز از بیراهه ها است:

" وَ اِن هذا صِراطی مَُستَقیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِِكُم عَن سَبیلِهِ "( انعام:153)

و اینكه این، راه مستقیم من است؛ بنابراین از آن پیروی كنید و از پی راههایی ( دیگر) نروید كه شما را از راه راست او می پراكند و منحرف می سازد.

پس راه خدا راه پیروزی در دنیا و آخرت است، و ما بارها در شبانه روز با خواندن سوره فاتحه هدایت به چنین راهی را از خداوند متعال درخواست می كنیم و می گوئیم:" اِهدِنا الصِّراطَ المُستَقیم".

هفتاد هزار فرشته براي يک سوره

هفتاد هزار فرشته براي يک سوره

هفتاد هزار فرشته براي يک سوره
هديه‌اي با بدرقه هفتاد هزار ملك

هديه‌اي با بدرقه هفتاد هزار ملك

هديه‌اي با بدرقه هفتاد هزار ملك
فضیلت و خواص سوره انعام

فضیلت و خواص سوره انعام

فضیلت و خواص سوره انعام
کنار سفره انعام بنشین

کنار سفره انعام بنشین

کنار سفره انعام بنشین
UserName
عضویت در خبرنامه