همانطور که در برنامه قبل اشاره شد ، سه عامل دین اسلام ، رهبری امام خمینی ( ره ) و مردم ، در شکل گیری و پیروزی انقلاب اسلامی ایران ، نقش اساسی داشتند . در مورد تاثیر آموزه های اسلام و رهبری شجاعانه و مدبرانه امام خمینی در موفقیت نهضت اسلامی مردم ایران ، مطالبی گفته شد . در این قسمت نقش مردم را در این قیام مورد بررسی قرار می دهیم . البته شک نیست که همه انقلابها با حضور و تلاش مردم ، شکل می گیرند و به سرانجام می رسند ، اما در هیچ انقلابی ، به اندازه انقلاب اسلامی ، مردم اینگونه حضوری فراگیر و ممتاز نداشتند .

حرکت مردم ایران در سال های 1978 و 1979 ، انقلابی بزرگ و همگانی بود . در انقلاب های دیگر ، معمولا" فقط اقشاری که انقلاب خواسته های آنها را تامین می کند ، قیام می کنند . اما در انقلاب اسلامی ، تقریبا" همه مردم علیه استبداد داخلی و نفوذ و مداخله بیگانگان در ایران ، به پا خاستند . اریک رولو ( Eric Rouleau ) ، نویسنده و روزنامه نگار معروف فرانسوی و کارشناس خاورمیانه درمورد گستردگی حضور مردم ایران با عقاید مختلف در انقلاب اسلامی می گوید : « انقلاب ایران تنها انقلاب مذهبی بود که حتی اقلیتهای مذهبی هم با آن موافق و همراه بودند . » فرد هالیدی ( Fred Holiday ) محقق انگلیسی و متخصص مسائل ایران نیز در کتاب " تکوین دومین جنگ سرد جهانی " درمورد تظاهرات گسترده مردم علیه رژیم شاه می نویسد : « تظاهرات توده ای مردم ایران در نفی رژیم پهلوی ، بزرگترین تظاهرات غیر رسمی تاریخ بشر محسوب می شود . »

راهپیمایی های وسیع و پیاپی مردم ایران در شهرهای مختلف ، رژیم تا دندان مسلح شاه را به ستوه آورد و سرانجام ، سقوط و فرو پاشی آن را رقم زد . در انقلاب اسلامی ، به قدری حضور مردم نقش داشت که حتی مخالفان آن نیز به قدرت انقلاب و پشتوانه مردمی آن اذعان کرده اند . البته واضح است که اگر قیام مردم ایران با همبستگی و همدلی همراه نبود ، چندان پایدار نمی ماند. در تاریخ شاهد شورشها و انقلابهایی بوده ایم که در میانه راه به دلیل اختلاف مردم ، طعم تلخ ناکامی را چشیده و از حرکت بازمانده اند . اما انقلاب اسلامی ایران ، الگویی جالب از یکپارچگی و اتحاد مردم را برای رسیدن به اهداف متعالی به نمایش گذاشت . این اهداف در شعارهای مردم با عبارت " استقلال ، آزادی و جمهوری اسلامی " ، تجلی یافت . در این میان ، نباید از نقش علما در آگاه سازی و سازماندهی مردم غافل بود . چراکه روحانیون در اقصی نقاط ایران حضور دارند و به دلیل داشتن رابطه ای نزدیک با توده های مردم ، مورد اعتماد آنها هستند .

قیام همگانی و یکپارچه آحاد ملت ایران ، از جهاتی برای جهانیان اعجاب آور بود . چرا که اراده جمعی و ملی مردم ، به اندازه ای پر انرژی بود که در مدتی کوتاه ، رژیمی مستبد ، مجهز و برخوردار از حمایت قدرتهای بیگانه را از کار انداخت . میشل فوکو متفکر فرانسوی که در مورد انقلاب اسلامی ایران تحقیقاتی انجام داده است ، در این زمینه می نویسد : « من شخصا" فکر می کردم که اراده جمعی مانند خدا یا روح ، هرگز به چشم دیده نمی شود ... ولی ما در تهران و تمام ایران ، اراده جمعی یک ملت را دیدیم . این در خور ستایش و تجلیل است . چیزی نیست که هر روزه دیده شود . » پی یر بلانشه ( Blanche ) از خبرنگارانی است که در زمان مبارزات مردم ایران در تهران حضور داشت . این خبرنگار فرانسوی در کتاب " ایران ، انقلاب به نام خدا " می نویسد : « آنچه مرا حیرت زده کرده ، سر برداشتن تمامی یک ملت است ... چیزی که تعجب آور است ، این بود که مثلا" دانشجوها می آمدند و می گفتند ما همه یکی هستیم ، همه طرفدار قرآنیم ، همه مسلمانیم ، بین ما تفاوتی نیست . »

امام خمینی (ره ) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران که همواره بر لزوم اتحاد مردم تاکید می کرد ، در مورد نقش این عامل در پیروزی انقلاب اسلامی ایران می فرماید : « رمز پیروزی بزرگی که ملت ایران به آن رسیده است ، وحدت کلمه همه اقشار ، در سراسر کشور ... بود . » ایشان تاکید می کند که این همدلی ، معجزه الهی بوده است . در واقع یکی از ویژگیهای حماسه مردم در انقلاب اسلامی ایران ، اعتقاد ریشه دار به خدا و دین اسلام و کوشش برای رسیدن به آرمانهای آن بود . در واقع ، اعتقاد به اسلام ، محور وحدت و ماشین محرکه مردم برای سرنگونی رژیم شاه بود . فرد هالیدی در این زمینه در کتاب " تکوین دومین جنگ سرد جهانی " می نویسد : « ... این امری متداول نیست که ملتی با تظاهرات غیر مسلحانه ، یک دیکتاتوری تا بن دندان مسلح را واژگون کند . برای این کار قدرتی نه چندان متداول ، اراده ای که در هیچ نوع عمل انقلابی جای نمی گرفت ، لازم بود و ایرانی ها این اراده را در مذهب یافتند . »

مردم ایران از آئین اسلام ، مقاومت و از خود گذشتگی را آموخته اند و تاثیر آن را در جریان مبارزات انقلابی به خوبی ، نشان داده اند . آنها که داستانهای شگفتی از جانبازیهای مسلمانان در صدر اسلام شنیده بودند ، در جریان انقلاب اسلامی این فرصت را یافتند تا این آموزه های گرانقدر را به کار گیرند . به همین دلیل در ماه های منتهی به پیروزی انقلاب ، مردم از هیچ کمکی به یکدیگر دریغ نمی کردند . ملت مسلمان ایران همچنین با توجه به ارزش والای جهاد در اسلام ، مقابله با رژیم شاه را نوعی جهاد می دانستند و همگی برای مجاهدت برای پیروزی انقلاب ، به پا خاسته بودند . شهادت ، آموزه دیگر اسلام است که باعث شد ایرانیان کشته شدن در راه مبارزه با رژیم ستمکار پهلوی را ارزشی والا و برجسته بدانند . به همین دلیل از آنجا که شهادت برای مردم به معنای دستیابی به سعادت ابدی بود ، مردم به ویژه جوانها برای رسیدن به این درجه والا ، در لحظه های سخت مبارزه ، خطر مرگ را نادیده می گرفتند .

از شاخصه هایی که به نقش مردم در انقلاب ایران مربوط می شود ، مسلح نبودن آنان به ساز و برگ نظامی بود . در برخی از انقلابهای جهان ، مردم با تکیه بر اسلحه و مبارزه مسلحانه ، موانع را از سر راه برداشته و به پیروزی رسیده اند . اما مردم ایران با توجه به شیوه هایی که امام خمینی (ره) برای مبارزه در پیش گرفته بود ، دست به سلاح نبردند و تنها با اعتراضات گسترده و پی در پی در سرک ها ، مبارزه را تداوم بخشیدند . اما از آنجا که این تظاهرات ، فرا گیر و یکپارچه بود ، کارآیی بالایی داشت و نیازی به در پیش گرفتن شیوه های خشونت آمیز احساس نمی شد . حتی اردو که شاه به آن امید زیادی داشت ، به خاطر گرایش اکثر بدنه آن به آرمانهای انقلاب اسلامی و پیوستن به مردم ، از هم پاشید و در برابر اراده مردم تسلیم شد . لذا درگیریهای نظامی تنها چند روز بیشتر طول نکشید . میشل فوکو ، در هنگامه انقلاب ایران در مقاله ای با عنوان " ایرانیان چه رؤیایی در سر دارند " می نویسد : « ده ماه است که مردم با رژیمی که از مسلح ترین رژیم ها و با پلیسی که از هولناک ترین پلیس های جهان است ، در افتاده اند . آن هم با دست خالی و بدون روی آوردن به مبارزه مسلحانه و با سر سختی و شجاعتی که اردو را بر جای خود میخکوب کرده است . »

از دلایل مهم پیروزی مردم ایران در نهضت اسلامی سال 1979 ، پیروی آنها از رهبری کم نظیر چون امام خمینی (ره) بود . مردم خود ، این رهبر را برگزیده بودند و صداقت و خلوص او را در عرصه مبارزه ، تجربه کرده بودند . بنابراین ، افراد تا پای جان فرمانهای امام را اجرا کردند . امام دارای ویژگیهای برجسته ای چون ساده زیستی ، صداقت ، شجاعت ، تدبیر ، آشنایی به مسائل ایران و جهان و مردم دوستی بود . بر همین اساس ، رابطه ملت با رهبر خود ، تنها رابطه ای مادی نبود ، بلکه امام خمینی بر قلبها فرمان می راند و رابطه ای معنوی و عمیق میان امام و امت او برقرار بود . این رابطه مستحکم باعث شد علی رغم توطئه ها و تبلیغات پرحجم عوامل شاه و آمریکا ، مردم تا آخرین لحظه به امام خمینی وفادار بمانند . پیروزی انقلاب اسلامی یکی از دستاوردهای این وفاداری صادقانه بود .

همانگونه که قیام ملت ایران در سال 1979 ، به الگویی برای دیگر ملل تبدیل شد ، نقش آفرینی حماسی این ملت نیز درسی فراموش نشدنی برای ملتهایی است که از استبداد و سلطه بیگانگان به تنگ آمده اند . در برنامه بعد ، سیر تاریخی مبارزات ملت ایران را در جهت تحقق انقلاب بزرگ اسلامی توضیح خواهیم داد .

منبع:http://dari.irib.ir


X