در دو برنامه قبل، برخی از عوامل و پیش زمینه های مهم انقلاب اسلامی ایران را بررسی کردیم. در اکثر انقلابها ، انگیزه های اقتصادی ، سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی ، نقش برجسته ای دارند و زمینه قیام مردم را فراهم می کنند . گاهی محرومیتها و مشکلات اقتصادی و معیشتی ، موجب قیام مردم می شود و در مواردی نیز معضلات سیاسی و اجتماعی ، زمینه شکل گیری جنبشها و نهضتها را فراهم می کند . در جریان انقلاب اسلامی ایران ، عوامل متنوعی از جمله مشکلات اقتصادی ، استبداد داخلی ، وابستگی رژیم شاه به غرب و نیز ناهنجاریهای اجتماعی و فرهنگی ، موجب به پا خاستن مردم شد . اما آنچه این نهضت را به پیروزی رساند و آن را از دیگر انقلابها متمایز ساخت ، هویت اسلامی آن است . این ویژگی همراه با مشارکت گسترده مردم و رهبری قاطع و مدبرانه امام خمینی ( ره) نقش بسیار مهمی در شکل گیری ، تکامل و پیروزی انقلاب اسلامی ایران داشت . به همین دلیل تحلیل گران ، اسلام ، مردم و رهبری را سه رکن اصلی این انقلاب خوانده اند .

ایران در دومین دهه پس از هجرت پیامبر ، به قلمرو جهان اسلام پیوست . در واقع آن هنگام که ایرانیان با ارزشهای والای اسلام آشنا شدند ، این دین آسمانی را با آغوش باز پذیرفتند . از آن زمان در اغلب موارد ، ایرانیان در پیشبرد علوم اسلامی و دفاع از سنتها و باورهای این دین بزرگ ، سرآمد ملتهای دیگر بوده اند . برهمین اساس ، یکی از دلایل وقوع انقلاب اسلامی ایران ، تلاشهای رژیم پهلوی برای مقابله با باورهای دینی مردم بود . ایمان و اعتقاد مردم ایران به اسلام ، نه تنها باعث سرنگونی رژیم شاه شد ، بلکه مقدمات ایجاد یک نظام اسلامی را نیز فراهم کرد . چرا که مردم مسلمان ایران تنها خواستار برکناری شاه و خاندان وی از حکومت نبودند ، بلکه آنها در پی حاکمیت ارزشها و قوانین اسلامی بر ساختارهای حکومتی و به طور کلی همه نهادهای جامعه ایران بودند . آموزه های حرکت آفرین اسلام چون لزوم مبارزه با ظلم و استبداد و بی عدالتی و نپذیرفتن سلطه بیگانگان بر سرنوشت خود ، نیروی محرکه مردم ایران در انقلاب بزرگ اسلامی بود .

آیت ا... شهید مرتضی مطهری متفکر برجسته ایرانی ، یکی از دلایل اسلامی بودن نهضت شکوهمند ملت ایران را وجود یک روحانی مبارز و اسلام شناس یعنی امام خمینی ( ره ) در جایگاه رهبری آن می داند . اصولا" در هر مبارزه و انقلابی ، رهبری نقش بسیار موثری دارد . چه بسیار قیامهایی بوده اند که بر اثر ضعف و پراکندگی مردم و یا خیانت رهبران آن ، شکست خورده و یا از حرکت باز مانده اند . وجود پیشوایی توانا و خردمند و حامی مردم چون امام خمینی (ره) از نقاط قوت بارز انقلاب اسلامی ایران است . شهید مطهری می گوید : « امام خمینی که رهبری نهضت را برعهده داشت ، رمز موفقیتش این بود که علاوه بر خصوصیات فردی از قبیل شجاعت ، صداقت ، قاطعیت و روشن بینی که داشت ، مبارزه را در قالب مفاهیم اسلامی به پیش برد . » پیوند روحی و قلبی مردم با امام خمینی و بیعت مستحکم با ایشان ، باعث شد چنین انقلاب عظیمی علیه حکومت قدرتمند شاه ، در مدت نسبتا" کوتاهی به پیروزی برسد .

امام خمینی (ره ) انسانی کم نظیر بود که شایستگی های گوناگون در وجودش متبلور بود . امام فقیهی برجسته و زمان شناس و مرجع تقلید مسلمانان بود . او سالها در حوزه های علمیه و نزد اساتید متبحّر ، معارف اسلامی را در سطحی بسیار تخصصی آموخته بود و در اوایل دهه 1960 که مبارزه با رژیم شاه را آغاز کرد ، به عنوان یکی از شاخص ترین و مبارزترین روحانیون ایران ، مطرح بود . علاوه براین ، امام خمینی صفات برجسته و موثر دیگری داشت که او را به رهبری محبوب برای مردم ایران ، تبدیل کرد . امام از پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت او ، به درستی آموخته بود که در بیان حق و مبارزه با ظلم و ستم ، شجاع باشد و از هیچ قدرتی نهراسد . شجاعت امام خمینی در مبارزه با رژیم پهلوی ، در زمانی که شاه در اوج قدرت بود ، زبانزد دوست و دشمن بود و همین شجاعت ، نقش مهمی در پیشبرد مراحل مختلف انقلاب داشت .

از دیگر ویژگیهای رهبری امام خمینی ، اخلاص او در میدان عمل بود . امام خمینی تنها به خاطر خدا و برای نجات ملت ایران برخاست و در طول مبارزه ، بارها صدق نیت خود را به اثبات رساند و نشان داد که به دنبال مقام ، موقعیت و ثروت نیست . در واقع یکی از عوامل محبوبیت امام خمینی نزد مردم ایران و سایر کشورهای جهان ، خلوص و پاکی او بود . ایشان همچنین فردی با تدبیر و به غایت هوشمند بود و در رویدادهای خطیر مبارزه ، متزلزل نشده و بهترین راه حل را بر می گزید . علاوه بر این ، آگاهی امام خمینی (ره) از وقایع و جریانهای داخلی و بین المللی ، به دقت ایشان در تصمیم گیری کمک می کرد . ایشان با آن که حدود 15 سال در تبعید در ترکیه و عراق بسر می برد ، اطلاعات دقیق و روشنی از وضعیت حکومت و مردم و نیز گروههای مبارز در داخل ایران داشت . امام خمینی رویدادهای بین المللی بویژه بحران خاورمیانه ، مسئله فلسطین و تجاوزات رژیم صهیونیستی را دنبال می کرد و درمورد پیامدهای سلطه جویی آمریکایی ها و صهیونیستها در منطقه ، به جهان اسلام هشدار می داد .

امام خمینی خلاف عرف بسیاری از سیاستمداران جهان معاصر، زندگی بسیار ساده ای داشت . سادگی و بی پیرایگی منزل ایشان ، هنوز اعجاب بسیاری از بازدید کنندگان و سیاستمداران خارجی را برمی انگیزد . برای آنها باور کردنی نیست که ایشان با آن همه محبوبیت و عظمت ، در یک منزل کوچک و ساده ، زندگی می کرد . درعین حال امام خمینی با مردم بسیار مهربان و در برابر آنها فروتن و خاضع بود . او می فرمود : « اگر به من خدمتگزار بگویید ، بهتر از آن است که رهبر بگویید . »
امام خمینی عارفی خدا جو و زنده دل بود . اشعار عرفانی ایشان که پس از وفاتش منتشر شد ، نشان داد که امام تنها اهل سیاست و حکومت نبوده ، بلکه از روحی لطیف و عرفانی برخوردار بوده است . آیت ا... خامنه ای رهبر انقلاب اسلامی ، درمورد امام خمینی (ره) چنین می فرمایند : « مردی از دودمان پیامبر و بر شیوه آنان ، با دستی پرمعجزه و دلی به عمق و وسعت دریا ، در میان مردمی شایسته و چشم به راه ، چون آیه رحمت فرود آمد و آنان را بر بال فرشتگان قدرت حق نشانید و تا عرش عزت و عظمت برکشید.»

مردم مسلمان ایران، چنین رهبر صالح و شایسته ای را برای رهبری قیام بزرگ و اسلامی خود برگزیدند . به ویژه آن که آنها در گذشته نیز شجاعت ، تدبیر ، موقع شناسی ، آگاهی و قاطعیت امام خمینی را در برخورد با استبداد شاه و استعمارگران بیگانه دیده بودند . امام خمینی (ره ) مبارزه علنی با رژیم پهلوی را از سال 1961 آغاز کرد . سخنرانیها و موضع گیریهای افشاگرانه امام در آن زمان ، اولین جرقه های انقلاب را برافروخت و مشعل آگاهی را در جامعه ایران روشن کرد . رژیم شاه که ادامه این وضعیت را به زیان خود می دید ، امام خمینی را در سال 1963 به ترکیه و سپس به عراق تبعید کرد . اما امام که در آن مقطع حساس ، در برابر خدای بزرگ و مردم احساس تکلیف می کرد ، بذر آگاهی و روشنگری را در جامعه پراکند و با پشتکار و جدیت ، مبارزه ای گسترده و عمیق را بنیانگذاری کرد .

منبع:http://dari.irib.ir


X