پس از قیام 19 دی مردم قم در سال 1356، رخداد های سلسله واری در سراسر کشور صورت گرفت که در نهایت به 17 شهریور 57 و چند ماه بعد به 22 بهمن و پیروزی انقلاب اسلامی منجر شد.

 

در این میان بعضی از رخدادها برجستگی خاصی یافتند، مانند قیام 29 بهمن مردم تبریز که برای بزرگداشت قیام 19 دی قم صورت گرفته بود، یا قیام مردم کرمان که در 24 مهر 57 برای بزرگداشت چهلم شهدای میدان شهدای قم و بزرگداشت شهدای 17 شهریور صورت گرفت. و واقعه روزهای نهم و دهم دی ماه 1357 در مشهد، که برای همیشه در تاریخ مبارزات سیاسی مردم ایران به ثبت رسیده است.
پاییز و زمستان سال 1357، در همه شهر ها و حتی روستاهای ایران انقلابی، حال و هوای متفاوتی داشت. همدلی و همبستگی و وحدت برای پایان دادن به تاریخ 2500 ساله ستمشاهی به نهایت رسیده بود. در روزهای پایانی آبان ماه 57 کارکنان بسیاری از دستگاه های حکومتی و غیر حکومتی با انقلاب اسلامی مردم ایران اعلام همبستگی کردند. هر حرکتی می توانست، موتور محرکه ای برای خروش بیشتر مردم باشد.
روز 30 آبان ماه سال 57 رژیم یکی از بزرگترین خطاهای تاریخی خود را مرتکب شد و آن حمله به حرم مطهر حضرت امام رضا(ع) و تیراندازی به روی مردم انقلابی و زائران حریم رضوی بود. حرکتی که خشم و غضب مردم را بیشتر کرد.
تعویض تابلو و نام بیمارستان 6 بهمن مشهد به بیمارستان 17 شهریور که یادآور واقعه خونین هفدهم شهریور 57 میدان شهدای تهران بود، در 22 آذرماه سال 57 به حمله مزدوران رژیم به این بیمارستان و ضرب و شتم کادر پزشکی و درمانی منجر شد که به نوبه خود به اعلام تحصن و مردم و روحانیون در خیابان مقابل بیمارستان و برگزاری نماز جماعت انجامید.
در در میان متحصنینی که به همین مناسبت در تالار رادیولوژی بیمارستان امام رضا (ع) اقدام به تحصن کرده بودند ، مقام معظم رهبری، آیت‌الله طبسی، شهید هاشمی شهید هاشمی‌نژاد و مرحوم میرزا جواد آقا تهرانی نیز حضور داشتند.
اعلام همبستگی پزشکان و اساتید دانشگاه و پزشکان بیمارستان قائم(عج) و امام رضا(ع) با این تحصن، سبب خشم و کینه مزدوران حکومت نظامی و چماقداران وابسته شد و آنان با حمله گسترده به بیمارستان امام رضا(ع) در همان روز و تخریب بخشهای اطفال، داخلی و تیراندازی بسوی بیماران، پزشکان، پرستاران و مردم داخل بیمارستان، باعث مجروح و مصدوم شدن بیماران و تعدادی از پزشکان و مردم گردیدند.
حضور دلگرم کننده حضرت آیةا... خامنه ای و سایر روحانیون وعلمای طراز اول مشهد و مردم و دانشگاهیان برای حمایت از جامعه دانشگاهی، و سپس اعلام تحصن تا رفع محاصره و عذرخواهی عوامل حکومت نظامی و تبدیل بیمارستان به کانون خبر و آگاهی و افشا کننده ماهیت پلید و خائن رژیم ستمشاهی در داخل و خارج ایران شد.
در روز پنجم دی ماه 57 سخنرانی حضرت آیت الله خامنه ای از روی آمبولانس بیمارستان و با حضور خبرنگاران داخلی و خارجی و اعلام نتایج موفقیت آمیز دو هفته ای تحصن علما، دانشگاهیان و مردم و سپس اعلام پایان تحصن، به قدری رسوایی برای حکومت نظامی و پیروزی برای مردم ایجاد نموده بود که مقدمات حرکتی خشن و خون خواهانه را در رژیم مستأصل طاغوت ایجاد کرد.
خاطرات مبارزات انقلابی مردم مشهد در دی ماه سال ۱۳۵۷ به ویژه روزهای دوم، پنجم، نهم این ماه و مهمتر از همه دهم دی ماه که "یکشنبه خونین" نام گرفت هیچگاه از یاد و خاطره مردم و حافظه تاریخی کشور محو نخواهد شد.
عصر پنجم دی ماه ۱۳۵۷ آتش سوزی گسترده‌ای در زندان وکیل‌آباد مشهد رخ داد و به دنبال آن راهپیمایی گسترده‌ای در برخی نقاط شهر مشهد از جمله چهاراه و میدان شهدا و خیابان امام خمینی این شهر برگزار شد که به شهادت و مجروح شدن تعدادی دیگر از مردم انقلابی و متدین مشهد انجامید.
در این روز مجلس یادبود هفتم شهدای دوم دی ماه نیز در مسجد جامع گوهرشاد حرم امام رضا(ع) برپا شد و بنیانگذار فقید انقلاب اسلامی با صدور بیانیه‌ای ضمن ابراز همدری با بازماندگان واقعه دوم دی ماه مشهد، روز هفتم شهدای این روز را عزای عمومی اعلام کردند.
روز شنبه نهم دی ماه ۱۳۵۷ نیز مردم مشهد مانند مردم سایر نقاط کشور به مناسبت سالگرد شهدای دی ماه ۱۳۵۶ قم و چهلمین روز فاجعه هجوم به حرم امام رضا(ع) دست به راهپیمایی آرام اما در مقیاسی بسیار وسیع و پر شور زدند. یکی از عوامل اصلی شکل‌دهنده این تظاهرات در روز نهم دی ماه اعلام عزای عمومی از سوی امام خمینی(ره) بود.
در این روز استانداری خراسان در خیابان بهار به تصرف مردم درآمد و کارکنان استانداری نیز همبستگی خود را با مردم اعلام کردند و مردم نیز ساعتها در محوطه استانداری تجمع و شعارهایی در حمایت از انقلاب و محکومیت سیاستهای ددمنشانه ستمشاهی سر می‌دادند.
در این هنگام تعدادی تانک و نفربر ارتشی وارد محوطه استانداری شدند و تعدادی مردم که گمان می‌کردند ارتشیان نیز به آنان پیوسته اند سوار بر تانکها شدند ولی بعد از شلیک چند تیر و گلوله تعدادی از مردم حاضر در صحنه و تظاهرات که تا چهارراه‌لشگر ادامه داشت، به شهادت رسیدند.
ماموران ستمشاهی به هیچکس رحم نمی‌کردند و علاوه برتیراندازی به سمت مردم با شدت به سمت آنان حرکت کردند که در جریان این امر تعدادی از مردم و از جمله خانمهای شرکت‌کننده در راهپیمایی زیر چرخ و زنجیرهای آهنین تانک ها و نفربرها به شهادت رسیدند.
فرمانده زرهی وقت لشگر ۷۷ خراسان که شاهد تحویل سلاح های ارتش به مردم بود بسیار عصبانی شده و ضمن فرماندهی یک دستگاه تانک به سوی مردم تیراندازی می‌کرد که در جریان این اقدام تعدادی از مردم به شهادت رسیدند.
به دنبال این امر تعدادی از مردم او را بر بالای تانکش به هلاکت رساندند و پس از این وقایع با حرکت دسته دوم تانکها از سمت میدان تقی آباد به قصد کشتار مردم، روحانیون سر شناس و در راس آنان مقام معظم رهبری که هدایت مردم را در دست داشتند برای جلوگیری از پیش آمدهای بعدی آنان را از استانداری خارج کردند. در این روز تعدادی از سربازان در حمایت از مردم انقلابی مشهد و شرکت در این آیین از پادگان ارتش فرار کردند.
بر اثر جنایات وابستگان به حکومت در روز نهم دی سال 57، راهروهای بیمارستان ها پر شد از مجروحان و خبر حمله تانکها و مزدوران شهر را پر کرد. مردم از این حرکت خون آشام رژیم طاغوت به خشم آمده بودند، اخبار مختلفی از درگیری مردم با نظامیان به گوش می رسید. مصادره تانکها، آزادی زندانیان، حمله به کلانتری ها آتش زدن سینمایی در میدان تقی آباد (شهید شریعتی فعلی) که بنا بقولی توسط عوامل رژیم صورت گرفت، آتش سوزی مشکوک فروشگاه ارتش در نزدیکی میدان تقی آباد، آتش سوزی در کارخانه پپسی کولا و اداره آگاهی و تعدادی کلانتریهای سطح شهر، از حوادث نهم دی ماه مشهد بود.
یکی دیگر از وقایع مهم دخیل در شکل‌گیری حضور گسترده مردم در صحنه تظاهرات و واقعه یکشنبه خونین دهم دی ماه مشهد واقعه بیمارستان امام رضا(ع) در عصر نهم دی ماه بود.
در این روز تعدادی از مردم برای یافتن اجساد مطهر شهدا و سرکشی از مجروحین خود را به این بیمارستان رساندند و ماموران رژیم منفور پهلوی برای ایجاد رعب و وحشت دستور تیراندازی به سوی آنان را دادند که در این بین تعدادی از مردم ناجوانمردانه به شهادت رسیدند.
به دنبال این تحولات جمع کثیری از مردم مشهد در روز دهم دی ماه در محدوده چهارراه لشگر و میدان سوم اسفند سابق (۱۰ دی فعلی) دست به تظاهرات گسترده‌ای زدند.
فرماندهان ارتش که به دستور مقامهای مافوق خود کشتار مردم را در سطح گسترده در دستور کار داشتند، به دنبال این تظاهرات به سازماندهی نیروهایشان پرداختند. آنان برای ایجاد انگیزه در ارتشیان و سربازان برای قتل و عام مردم، اجساد تعدادی از ساواکیها را که شب قبل از آن به قتل رسیده بودند در پادگان لشگر ۷۷ خراسان در معرض دید قرار داده و اعلام کردند باید انتقام خون اینها را از مردم گرفت.
یکی از کسبه خیابان امام خمینی(ره) مشهد و از شاهدان این وقایع گفت: ماموران ستمشاهی در این روز هر انسان زنده‌ای را در خیابانهای محدوده راهپیمایی می‌دیدند به گلوله می‌بستند و برایشان کوچک، بزرگ، مرد یا زن مهم نبود. ماموران رژیم شاه حتی آنانی را که در صف نانوایی و نفت ایستاده بودند از این وحشیگری در امان نگذاشتند. ماموران ستمشاهی در این روز حتی به پیرمرد مستمندی که همیشه مقابل استانداری به گدایی می‌پرداخت رحم نکردند و تعداد زیادی از مردم را در چهاراه لشگر و خیابان بهار، میدان ده دی و خیابان رازی به شهادت رساندند.
در این روز مسجد کرامت به واسطه آنکه یکی از کانونها مهم مبارزات مردم و مرکز مهم و ستاد عملیاتی تظاهرات در سطح شهر مشهد بود مورد هجوم تانکهای رژیم قرار گرفت.
در غروب این روز ماموران رژیم در صدد دستگیری رهبران نهضت اسلامی برآمدند اما با تدبیر مقام معظم رهبری و سایر رهبران نهضت این ترفند آنان عملی نشد.
به واسطه جنایتها و ددمنشی‌های رژیم منفور پهلوی روز یکشنه دهم دی ماه ۱۳۵۷ به "یکشنبه خونین" مشهور شد و چهارراه و میدان شهدا، چهارراه لشگر، چهارراه دیدگاه لشگر، استانداری و میادین ده دی و تقی‌آباد و خیابان بهار در این روز شاهد عمق جنایات ماموران و عوامل رژیم ستمشاهی در مشهد بود.
انعکاس خبر واقعه ده دی مشهد باعث شد بختیار نخست وزیر غیرقانونی وقت در اقدامی ظاهرسازانه به احترام شهدای مشهد و قزوین روز ۱۷ دی ماه را عزای عمومی اعلام کند اما امام راحل به دلیل همدردی با خانواده‌های شهدا و مخالفت با دولت بختیار ۱۸ دی ماه را عزای عمومی اعلام کردند.
در پی این واقعه استاندار وقت خراسان سپهبد صادق امیرعزیزی در۱۴ دی ماه مجبور به استعفا شد و مشهد را ترک کرد.
بنا بر آمار منتشره از سوی مرکز اسناد انقلاب اسلامی یورش ارتش به صفوف به هم فشرده مردم مشهد در دهم دی ماه ۱۳۵۷ در کمتر از یک روز منجر به شهادت و زخمی شدن هزاران نفر شد.

منبع:http://nashrie.shohada.org


X