هشدار درباره شرکتها

هشدار درباره شرکتها

 

در رویارویی با هشدار به شرکتها درمورد مفاد «گزارشهای مدیریت‌عامل و هیئت‌مدیره» (MD&A) به مجامع راجع به شکست انرون (Enron) و درخواست صدور رهنمود توسط 5 موسسه بزرگ حسابداری از کمیسیون بورس اوراق بهادار (SEC) دربارة مفاد گزارشهای مدیریت عامل و هیئت‌مدیره به مجامع، اخیراً کمیسیون پیشگفته اطلاعیه‌ای برای شرکتها منتشر کرده و آنها را به ارائه درست و افشاگریهای پرمحتواتر مالی تشویق نموده است. این امر نمایندة گامی دیگر در زمینة تلاشهای کمیسیون برای اطمینان یافتن از کمال و «شفافیت» افشاگری در گزارشهای مالی است که با افزایش فشار بر مدیریت شرکت و کمیته‌های حسابرسی تا آنجا پیش می‌رود که سرمایه‌گذار عادی بتواند وضعیت مالی شرکت را “همان‌گونه که از چشم مدیریت دیده می‌شود” درک کند. موضوع افشای شفاف، امروزه کانون تمرکز مسئولان کمیسیون را تشکیل می‌دهد و کمیسیون یادشده همواره نشان داده است که در سالهای اخیر انتظار افشاگری بیشتری در ارتباط با رویه‌های حسابداری شرکتهای گزارشگر را دارد.

در تاریخ 12 سپتامبر 2001، کمیسیون، اطلاعیه‌ای تحت عنوان «هشدار درباره افشاگری درمورد رویه‌های مهم حسابداری» (نشریه‌های شماره 8040-33، 45149-24، FR-60) منتشر کرد. کمیسیون رهنمود دیگری در مورد ضروریات افشاگری در 22 ژانویه 2002 تحت عنوان «بیانیه کمیسیون درباره توضیحات و تجزیه و تحلیل وضعیت مالی و نتایج عملیات از دیدگاه مدیریت» (نشریه‌های شماره 8056-33، 45321-34،FR-61) منتشر کرده است. در هر دو اطلاعیه، کمیسیون شرکتها را برای تهیه اطلاعات بیشتر شامل تحلیل پیش‌بینی وضعیتهای متفاوت پیش‌بینی‌پذیر جهت سرمایه‌گذاران، در ارتباط با مفروضات زیربنای اطلاعات حسابداری و افشاگریها در ارتباط با ابهامها و شرایط متفاوت با برداشتهای عادی و جاری اوضاع قانونی، ترغیب می‌کند.

از طرف دیگر واحد مرتبط با وضعیت تامین مالی شرکتها در کمیسیون، برنامه‌های خود را برای غربال‌گری گزارشهای مالی کلیه شرکتهای مندرج در فهرست شرکتهای برتر فورچون (Fortune) اعلام داشته است. این بخش از کمیسیون بر شفافیت ظاهری گزارشگری مالی تمرکز خواهد کرد و موضوع منظور شدن مفاد دو بیانیه پیشگفته در گزارشگری این شرکتها، با حساسیت لازم را مورد توجه قرار خواهد داد.

 

افشاگری بیشتر درباره رویه‌های با اهمیت حسابداری

قواعد کنونی، افشاگری تحت اصول پذیرفته شده حسابداری (GAAP) و مقررات کمیسیون حاکم بر گزارشهای مدیرعامل و هیئت‌مدیره، شرکتها را از جمله، به ارائه اطلاعاتی درباره رویه‌های حسابداری و روشهای مورد استفاده شرکتها و احتمال خطر و ابهامهای شناخته شده برای مدیریت که نسبتاً شبیه تاثیر با اهمیت اطلاعات گزارش شده مالی هستند، ملزم می‌نماید. از آنجا که حتی کاربرد فنی صحیح رویه‌های کنونی حسابداری ممکن است موجب انتقال نیافتن اطلاعات درست به سرمایه‌گذاران شود، گنجاندن این‌گونه اطلاعات با توجه به مخاطرات و ابهامهای موجود ضرورت دارد. در بسیاری از موارد، اصول یادشده به مدیریت و حسابرسان امکان می‌دهد که از میان مجموعه رویه‌های مناسب حسابداری دست به انتخاب رویه‌های موردنظر خود بزنند. بالاخره مدیریت الزاماً فرضیات و قضاوتهایی (مانند ارزیابی یا احتمال وقوع) را در کاربرد رویه‌های انتخاب شده، اعمال می‌کند. نگرانی کمیسیون از آنجا ناشی می‌شود که صورتهای مالی منتج از این نحوه انتخاب کاربرد رویه‌ها ممکن است به‌شکل با اهمیتی گمراه‌کننده باشد. به‌منظور کم‌کردن آنچه از دیدگاه کمیسیون، فاصله با اهمیتی بین افشای ضروری در صورتهای مالی و برداشت سرمایه‌گذاران از آن اطلاعات به‌نظر می‌رسد، کمیسیون درصدد وضع مقررات تازه‌ای در ارتباط با “رویه‌های با اهمیت حسابداری” است.

درعین‌حال بنابر مضمون «اطلاعیه هشداردهنده»، افشای قضاوتها و مفروضات به‌کار گرفته شده در اعمال رویه‌های با اهمیت حسابداری باید به‌گونه‌ای صورت پذیرد که سرمایه‌گذاران بتوانند آثار شیوه‌های مختلف به‌کارگیری آن رویه‌ها بر روی صورتهای مالی شرکت گزارشگر را احساس کنند. کمیسیون همچنین توصیه می‌کند که این رویه‌ها توسط کمیته حسابرسی هیئت‌مدیره مورد بررسی و مرور قرار گیرند.

 

بهبود سطح افشا در مورد قابلیت نقدینگی (انجام تعهدات) ومنابع سرمایه‌ای

جزء 303 مقررات اس-کا (S-K) از جمله مقرر می‌دارد که شرکتهای گزارشگر، در گزارشهای هیئت‌مدیره و مدیرعامل، “روندها یا هرگونه تقاضای شناخته‌شده، تعهدات، رویدادها یا ابهامهایی” را که ممکن است بر افزایش یا کاهش نقدینگی شرکت موثر باشد، به‌طور مشخص روشن کنند. همچنین شرکتها ملزم هستند“روندهای شناخته شده، مطلوب یا نامطلوب در منابع ثبت شده سرمایه” مشتمل بر کلیه “تغییرات در حقوق صاحبان، دارایی، بدهی و ترتیبات مرتبط با تامین مالی خارج از ترازنامه” را تشریح نمایند. دلیل این امر آن است که منابع نقدینگی و سرمایه احتمالاً به‌نحو یکسانی از اطلاعات و شرایط متاثر می‌شوند و بدین لحاظ کمیسیون پیشنهاد می‌کند که بهتر است این موارد هم به‌صورت جداگانه موردنظر قرار گیرند.

 

روندهای شناخته شده

از دیدگاه افشاگری در مورد قدرت پرداخت تعهدات، کمیسیون شرکتها را به‌تشریح نحوه تامین منابع تامین مالی کوتاهمدت و شرایطی که به‌طور منطقی بر وضعیت آن منابع تاثیرگذارند، تشویق می‌کند. کمیسیون پیشنهاد می‌کند هر گاه در این افشاگریها حداقل وضعیت 12 ماه بعد قابل ارائه نباشد، احتمالاً این‌گونه افشاگریها نارسا تلقی می‌شود. به‌طور کلی، اگر انتظار رود که روندها و ابهامها ممکن است به‌طور منطقی بر قدرت پرداخت شرکت تاثیرگذار باشد، افشای این‌گونه موارد ضرورت می‌یابد و کمیسیون در این مورد سطح پایینتری از احتمال موردتوجه استاندارد را درنظر دارد. هرگاه یک روند، تقاضا، تعهد، رویداد یا ابهامی شناخته شده باشد، در صورتی‌که احتمال مساعدی برای تحقق آن وجود داشته باشد، باید افشا شود. اگر مدیریت نتواند تصمیم بگیرد که آیا احتمال وقوع رویدادی وجود دارد یا خیر، باید چنین روند، تقاضا، تعهد، رویداد یا ابهام شناخته‌شده‌ای را با فرض تحقق آن مورد ارزیابی قرار دهد. این‌گونه موارد باید افشا شود مگر این‌که مدیریت معتقد باشد که تاثیر با اهمیتی بر وضعیت مالی شرکت یا نتایج عملیات آن نخواهد داشت.

مثلاً اگر یکی از منابع اصلی نقدینگی شرکت را وجوه نقد ناشی از عملیات شرکت تشکیل می‌دهد و به‌طور منطقی احتمال می‌رود که تقاضای مشتریان برای محصولات شرکت دچار نوسان خواهد شد، شرکت لازم است که رابطه بین قابلیت قدرت پرداخت فعلی (موجود) و آثار نوسانات احتمالی را تشریح و تبیین کند. به‌همین ترتیب اگر اسناد تجاری یکی از منابع اصلی قدرت نقدینگی شرکت را تشکیل دهد، شرکت باید کاهش احتمالی در سطح طبقه‌بندی اعتباری شرکت بر توانایی آن در کسب منابع مورد دسترسی شرکت در بازار اسناد تجاری را افشا نماید. به‌طور کلی شرکتها باید افشای هرگونه تاثیر تغییرات نامناسب در طبقه‌بندی اعتباری شامل مفروضات مرتبط با سطح طبقه‌بندی اعتباری تشدید یا «عرضه» سهام در خطوط اعتباری تضمینی، اوراق قرضه و سایر ترتیبات را مدنظر قرار دهند.

 

ترتیبات خارج از ترازنامه

در مورد شرکت انرون ترتیبات وسیع خارج از ترازنامه بخش مهمی از ساختار سرمایه را تشکیل می‌داد به‌طوری که به‌شکل چشمگیری بر قابلیت پرداخت دیون شرکت اثر می‌گذاشت. بدین ترتیب جای تعجب نیست که کمیسیون اینک بر افشاگری تاثیر ترتیبات مالی خارج از ترازنامه روی قابلیت پرداخت دیون تمرکز می‌کند که این موارد عبارتند از فروش (به‌صورت انتشار اوراق قرضه دراوردن) حسابهای دریافتنی و دستیابی به داراییها از طریق اشخاص حقوقی که با مقاصد خاصی تشکیل شده‌اند. گزارش هیئت‌مدیره و مدیریت‌عامل لازم است به‌طور کامل و واضح حاوی بخشی درباره موارد زیر باشد: گسترة اتکا بر ترتیبات خارج از ترازنامه در مورد شخصیتهای حقوقی که: 1) تامین مالی، قابلیت پرداخت دیون یا پشتیبانی شرکت را در مورد مخاطرات اعتباری و بازار بر عهده دارند، 2) شرکتهایی که در عملیات اجاره، پوشش یا خدمات پژوهش و نوآوری با شرکت اشتراک مساعی دارند، و 3) یا آنکه شرکت را در ارتباط با تعهداتی که در متن صورتهای مالی شرکت منعکس نشده درگیر می‌کند.

همچنین کمیسیون به مدیریت متذکر می‌شود که لازم است این افشاگریها مخاطرات مشخص مرتبط با شرکت را در برگیرد و صرفاً به کاربرد اصطلاحات حقوقی یا زبان کلیشه‌ای در مورد روابط و ترتیبات نپردازد.

 

تعهدات قراردادی و قراردادهای تجاری

در راستای ارائه تصویر کاملی از قابلیت پرداخت و منابع سرمایه‌ای، بیانیه کمیسیون قویاً شرکتها را به تجمیع اطلاعات مربوط به تعهدات قراردادی و تجاری در گزارشهای مالی به‌صورت یک کاسه ترغیب می‌کند. در این بیانیه به‌عنوان مثال جدولی به‌شرح مندرج در شکل زیر ارائه شده که نمایشی از پرداختهای آینده مرتبط با قراردادها از قبیل بدهیها و موافقتهای اجاره و تعهدات احتمالی مانند تضمینهای بدهی است که ممکن است در گزارش هیئت‌مدیره و مدیرعامل به مجمع گنجانده شود.

 

معاملات با اشخاص وابسته

به موجب قواعد افشا و گزارشگری حسابداری، شرکتها ملزمند اطلاعات خاصی را در ارتباط با معاملات اشخاص وابسته افشا کنند. اعلامیه کمیسیون مقرر می‌دارد که در صورت با اهمیت بودن معاملات اشخاص وابسته، در گزارش هیئت‌مدیره و مدیرعامل شرکتهای گزارشگر به مجمع باید کلیه معاملات مرتبط با اشخاص وابسته اعم از حقیقی یا حقوقی افشا شود. این افشا باید به‌گونه‌ای باشد که برای درک وضعیت فعلی و آینده وضعیت مالی و نتایج عملیات شرکت را در برداشته باشد و شامل توضیحاتی درباره چگونگی و شرایط این‌گونه معاملات و اختلافهای احتمالی آنها در صورت انجام آن با اشخاص مستقل باشد.

از دیدگاه کمیسیون، توضیحاتی در مورد عناصر زیر در ارتباط با معاملات اشخاص وابسته ضرورت دارد:

• هدف تجاری و محتوای اقتصادی این‌گونه ترتیبات؛

• هویت اشخاص وابسته؛

• چگونگی تعیین قیمتهای معاملات توسط طرفین معاملات؛

• توضیحاتی در مورد نحوه انجام ارزیابیهای منصفانه به‌عمل آمده، در صورت وجود؛ و

• توضیحاتی در مورد تعهدات موجود یا سایر تعهدات ناشی از این‌گونه ترتیبات.

به استثنای افشای هویت اشخاص وابسته، هیچ یک از اطلاعات پیشنهاد شده در بیانیه‌های اخیر کمیسیون که باید در گزارش هیئت‌مدیره و مدیرعامل افشا شود، در بند شماره 404 مقررات اس- کا فعلی وجود نداشته است.

علاوه بر موارد بالا، کمیسیون پیشنهاد می‌کند که در گزارش هیئت‌مدیره و مدیرعامل، افشاگری لازم در مورد اشخاص دیگری نیز به‌عمل آید که از دیدگاه تعاریف فنی در زمره «اشخاص وابسته» قرار نمی‌گیرند لیکن شرکت با آنها روابطی دارد که به شرکت و این‌گونه اشخاص امکان می‌دهد تا معاملاتی بین آنها صورت پذیرد که امکان انجام آن معاملات، با آن شرایط بین شرکت و سایر اشخاص به مراتب مستقلتر و در روال عادی معاملات تجاری، وجود نداشته باشد. برای مثال، هرگاه شرکت با شرکتهای دیگری وارد معامله شود که توسط مدیران ارشد سابق شرکت تاسیس شده و اداره می‌شوند، روابط میان آنها باید افشا گردد. اگر چه مدیران سابق ممکن است براساس مقررات فعلی حسابداری و بورسی از مصادیق اشخاص وابسته نباشند، با این حال در سایه روابط پیشین، ممکن است معاملات بین آنها با شرایطی صورت پذیرد که تحقق آن شرایط با اشخاص دیگری که موضع مستقلتری نسبت به شرکت دارند، امکانپذیر نباشد. باز هم این اطلاعات، به‌مراتب بیشتر از آن چیزی است که در حال حاضر طبق مقررات ماده (بند) 404 ضرورت می‌یابد و به‌موجب آن تنها اطلاعات مربوط به مدیران (شامل اشخاص حقیقی نماینده اشخاص حقوقی)، اعضای موظف هیئت‌مدیره، سهامداران بالای 5 درصد و اعضای خانواده بلافصل اشخاص پیشگفته را در برمی‌گیرد.

فعالیتهای تجاری خاص مشتمل بر قراردادهایی که موضوع آنها فاقد قیمت بازار است و براساس ارزشهای منصفانه تعیین می‌شود

برخی از شرکتها به انجام معاملات تجاری‌ای مبادرت می‌ورزند که موضوع آنها مبادله برخی از کالاها به ارزشهای منصفانه است، لیکن به‌علت نبود قیمت قابل مقایسه در بازار برای این‌گونه اقلام، ارزش منصفانه اقلام قراردادها نیاز به براورد و ارزیابی دارد. نمونه‌ای از این‌گونه معاملات، مواردی است که در آنها از شاخصهای درجه حرارت هوا، میزان ذخایر انرژی و یا پهنای باندهای مخابراتی استفاده می‌شود. کمیسیون به شرکتهای فعال در این زمینه‌ها توصیه می‌کند که روندهای با اهمیت و ابهامهای موجود در این‌گونه فعالیتها را در گزارشهای هیئت‌مدیره و مدیرعامل افشا کنند.

در این زمینه، لازم است مدیریت ارائه اطلاعات زیر را موردنظر قرار دهد:

• ارائه تغییرات اعم از تحقق یافته و تحقق نیافته در ارزشهای منصفانه؛

• افشای تغییرات در ارزشهای منصفانه ناشی از اعمال روشهای متفاوت ارزیابی؛

• افشای ارزشهای متعارف در آخرین تاریخ ترازنامه به تفکیک ارزشهای متعارف مستقیماً متکی به قیمتهای موجود در بازار و اقلام متکی بر براوردها؛ و

• افشای سررسید قراردادهای مربوط به آخرین تاریخ ترازنامه.

کمیسیون همچنین پیشنهاد می‌کند که شرکتها، ضرورت ارائه افشای بیشتر در ارتباط با مدیریت مخاطرات مرتبط با این‌گونه عملیات تجاری را مورد توجه قرار دهند. چنین مخاطراتی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

تغییرات در کیفیت اعتباری یا نوسان در بازارهای مرتبط و شاخصهایی که در ارتباط با داراییها و بدهیها تعیین شده است، بویژه در صورتی‌که این‌گونه داراییها از داراییهای غیرنقدی یا داراییهایی که ارزیابی آنها ممکن است دستخوش ابهامهای با اهمیت باشد، تشکیل شده باشد.

 

افزایش مسئولیتهای هیئت‌مدیره در دیدگاه کمیسیون بورس اوراق بهادار

کمیسیون بورس اوراق بهادار، کمیته‌های حسابرسی را در اجرای یک نقش محوری فزاینده در فرایند نظارت و کنترل در فرایند گزارشگری مالی قرار می‌دهد. تلاشهای کمیسیون برای افزایش مسئولیتهای کمیته حسابرسی از سال 1999 شروع شد. در همان سال وظایف تازه‌ای برای کمیته حسابرسی مقرر شد که برخی از آنها عبارتنداز:

کمیته حسابرسی لازم است اطلاعات مالی مندرج در گزارشهای سه‌ماهه فرم تن کیو (10-Q) را مرور کند و تاییدیه کمیته حسابرسی مبنی‌بر توصیه کمیته حسابرسی برای گنجاندن صورتهای مالی حسابرسی شده در فرم تن کیو را به گزارشهای حسابرسی منظم نماید.

دو بیانیه اخیر دارای پیامی روشن برای هیئت‌مدیره‌ها و کمیته‌های حسابرسی آنهاست مبنی بر این‌که از آنها انتظار می‌رود نقش فعالتری را در زمینه مدیریت مالی و افشای مرتبط با آن نسبت به مقررات سال 1999 برعهده گیرند. اینک به‌نظر می‌رسد که این نقش ضرورت یک تجزیه و تحلیل منتقدانه از رویه‌های با اهمیت حسابداری شرکت و بررسی دقیق گزارش هیئت‌مدیره و مدیرعامل را ازنظر «شفافیت» را در برمی‌گیرد که این وظایف تا این اواخر عمدتاً بر عهده مدیریت شرکت و حسابداران مستقل بوده است. اگر چه رویدادهای اخیر به‌نحو بارزی نارساییهای دیدگاه قدیمی را برمَلا ساخته، لیکن در این‌‌مورد که هیئت‌مدیره وقت یا تمایل لازم را برای پذیرش مسئولیتهایی که اخیراً توسط کمیسیون بر عهده آنها گذاشته شده، داشته باشد، جای تردید وجود دارد. این بحث سیاستهای عمومی دولتی در این مورد که مدیران تا چه حد لازم است در گزارشگری واحد اقتصادی درگیر باشند، ظرف چند ماه آینده آثار خود را در مقابل حداقل یک مورد خاص در ورشکستگی (مبتنی بر از دست رفتن اعتماد به سیستم گزارشگری شرکتها) نشان خواهد داد. در حالی‌که چون کمیسیون و مدیریت فعلی آن اجازه داده‌اند این وضعیت «بحران اعتماد سرمایه‌گذاران» روی دهد، انتظار می‌رود که در پیشنهادهای نامعتدل و احساسی کنونی کاپیتول هیل (Capitol Hill) یا مراجع دیگر، تمرکز بر پاسخهای متعادل و متوازن مشاهده شود.

در حالی‌که افشای «بیشتر و بهتر» بویژه در فضایی با تردید فزاینده در مورد استقلال حسابرس و قابلیت اعتماد مدیریت، جذاب به‌نظر می‌رسد، شرکتها باید توجه کنند که در صورت تغییر اساسی در نحوه برخورد آنها با گزارشهای مدیریت‌‌عامل و هیئت‌مدیره، ممکن است نسبت به کفایت قابلیت اعتماد افشاهای قبلی تردید ایجاد شود. کشمکشی ذاتی بین فشار کمیسیون برای شفافیت بیشتر و مشکلات بالقوه از تغییرات چشمگیر در افشاگری وجود دارد. در عین حال، بتدریج که شرکتهای گزارشگر گزارشهای سالانه خود را کامل می‌کنند، مدیریت نیاز به یافتن راهی برای برقراری تعادل بین این موضوع با انتظارات فزاینده کمیسیون بورس و اوراق بهادار خواهد داشت.

 

منبع:

1- Corporate /Alert, February 2002, www.dbr.com

(این مقاله به‌وسیله محمدرضا حسینی دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده حسابداری برق دانشکده صنعت آب و برق دانشگاه شهید عباسپور انتخاب شده است.)

 

پانوشتها:

[1]- Screening

 

منبع: فصلنامه حسابرس

 


دسته ها :
پنج شنبه اول 6 1386
X