دسته
میانبر
...باهم باشیم
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 125435
تعداد نوشته ها : 358
تعداد نظرات : 94
PageRank
Rss
طراح قالب
محمدرضا عابدي

این شبها اگر فرصتی پیدا می کردید و بلافاصله پس از غروب خورشید نگاهی به افق غربی می انداختید، حضور جرمی درخشان توجه شما را به خود جلب می کرد.
سیاره درخشان زهره بر فراز افق غربی خودنمایی می کرد و شاید چشم همه علاقه مندان را برای لحظاتی به خود خیره می ساخت.
نزدیک ترین همسایه سماوی ما در آسمان شب جلوه بی نظیری دارد و همواره مورد توجه رصدگران آسمان شب است؛ اما این سیاره جذابیت های بسیاری را پشت حجاب زیبای خود پنهان کرده است؛ جذابیت هایی که ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده و برای بسیاری از آنها پاسخی نمی شناسند.
به همین دلیل، اروپایی ها در ادامه تور سیاره ای خود ملاقاتی با الهه زیبایی منظومه شمسی تدارک دیده اند؛ ملاقاتی که سال آینده میلادی اتفاق خواهد افتاد تا انسان یکی از کاوشهای جذاب خود را اطراف ناهید منظومه خورشیدی به انجام برساند.


ناهید (زهره) سیاره عجیبی است. اگر چه از دوران کهن این سیاره مورد توجه جدی مردم قرار داشته است، دانسته های دقیق ما در زمان حاضر بسیار اندک و تاریخچه بررسی علمی آن نیز بسیار کوتاه است و این به خواص ویژه این سیاره باز می گردد.
زهره را بسیاری به نام ستاره شامگاهی یا ستاره صبحگاهی می شناسند. دومین سیاره منظومه شمسی مدتی از سال را در افق صبحگاهی سپری می کند و نیم دیگر را در آسمان شامگاهی و هنگام این انتقال از آسمان صبحگاهی به شامگاهی و برعکس هنگام مقارنه (داخلی و خارجی) مدتی از نظرها ناپدید می شود.
در تمام اساطیر دوران کهن زهره یا ناهید را نشانه ای از الهه عشق و زیبایی دانسته اند، زهره ، ونوس ، ناهید، آفرودیت ، ایشتر و... نامهای گوناگون این سیاره است که همواره به ایزد بانویی مهم و زیبا اشاره می کند.
علت این نامگذاری نیز چندان عجیب نیست. زمانی که زهره به اوج درخشش خود می رسد، هیچ جرم دیگری در آسمان توان رقابت با آن در زیبایی و درخشندگی ندارد و به همین دلیل هیچ اختلاف نظری میان فرهنگهای مختلف در نامگذاری آن به وجود نیامده است.
رصد زهره ریشه در تاریخ باستان دارد. شاید یکی از قدیمی ترین سندهای رصدی تاریخ مربوط به لوحی از دوران بابلی است که به لوح زهره موسوم است و در آن زمان طلوع و غروب این سیاره درج شده است.
این سیاره زیبا علاوه بر درخشش خیره کننده خود که گاهگاهی زیر آسمان تاریک می تواند سایه ای از شما به زمین ایجاد کند باعث خلق برخی پدیده های رصدی جذاب دیگر نیز هست.
زهره به واسطه این که در مداری کوچکتر از مدار زمین به دور خورشید می چرخد، همانند ماه زمین دارای اهله است ، یعنی زهره نیز از حالت مقارنه تا بدر کامل و هلال های میان آن را می پیماید.
همین سیاره در مواقعی خاص هنگامی به مقارنه داخلی می رسد که همزمان به یکی از گره های مدار خود با صفحه منظومه شمسی رسیده باشد. به همین دلیل پدیده استثنایی گذر زهره رخ می دهد و سیاره زهره به شکل نقطه ای سیاه بر روی چهره خورشید مشخص می شود.
از آنجا که قطر ظاهری سیاره زهره در حالت مقابله داخلی حدود یک دقیقه قوسی و معادل حد تفکیک چشم غیرمسلح است ، براحتی می توان این پدیده را با چشم غیرمسلح (و البته مجهز به صافی های کاهنده نور و امواج مضر خورشید) رصد کرد. اگر چه چرخه تکرار این پدیده بسیار طولانی است و یک جفت از این گذرها در بازه بیش از یک قرن یک بار تکرار می شوند.
برخی معتقدند نخستین دانشمندی که توانسته است این پدیده جذاب را رصد و گزارش آن را ثبت کند ابن سینا، دانشمند برجسته ایرانی است که در آخرین سالهای حیات خود در غرب ایران توانست این پدیده را که هنگام غروب رخ می داد، رصد کند.
اما عصر جدید بررسی سیاره زهره از دوران گالیله آغاز شد، زمانی که وی با کمک تلسکوپ کوچک خود این سیاره درخشان را مورد بررسی قرار داد و متوجه اهله آن شد، اهله ای که اگر رصدگر باتجربه ای باشید هنگام اوج درخشش زهره حتی می توان با چشم غیرمسلح متوجه عدم تقارن نور آن و هلالی بودن آن شد.
پس از آن تلاشها برای اندازه گیری دوره گردش این سیاره آغاز شد، اگر چه قبل از آن با کمک رصد پدیده گذر زهره دانشمندان توانسته بودند برای نخستین بار فواصل را در منظومه شمسی تخمین بزنند و فاصله دقیق سیارات را تعیین کنند.
اولین رصدها برمبنای عوارضی بود که بر سطح این سیاره دیده می شد و همین باعث اشتباه محاسبات اولیه شد. آنها نمی دانستند آنچه زهره را به چنین چهره درخشانی در آسمان تبدیل کرده است ابرهای غلیظ و سمی این سیاره است که آنچنان زهره را در میان خود گرفته که هیچگاه نمی توان به طور مستقیم چهره این سیاره را رصد کرد و هر آنچه از آن می بینیم تنها لکه هایی به روی ابرهای این سیاره بوده است.
بعدها که فناوری رادیویی پیشرفت کرد دانشمندان توانستند اطلاعات دقیق تری از این سیاره به دست آورند و آنگاه بود که متوجه شدند زهره هر 243 روز زمینی یک بار به دور خود می چرخد و از آن مهمتر این چرخش را بر خلاف جهت چرخش همه سیارات دیگر منظومه خورشیدی انجام می دهد.هنوز هیچ کسی دلیل این حرکت غیرعادی را نمی داند و تنها فرضیاتی برای آن مطرح است.
جالب تر از دوران طولانی مدت وضعی سیاره ، مدت حرکت انتقالی آن به دور خورشید است که 7/224 روز به طول می انجامد و به این ترتیب مدت یک شبانه روز زهره از طول یک سال آن بیشتر است.
یافته های بعدی بر حیرت ما افزودند،زهره اگر چه از لحاظ حجم (88 درصد حجم زمین) و جرم (4/81 درصد جرم زمین) و شبیه تر از هر سیاره دیگری به زمین است و آن را خواهر دوقلوی زمین می نامند؛ اما از لحاظ مشخصه های آب و هوایی چندان مشابه ما نیست، با این که زهره از نظر فاصله با خورشید، پس از عطارد قرار می گیرد و دومین سیاره منظومه به حساب می آید؛ اما از لحاظ دما گرمترین نقطه منظومه (بعد از خورشید) به شمار می رود، زهره چهره خشمگین خود را در پی حجاب زیبا و درخشان ابرهای خود پنهان کرده است و به همین دلیل آن را باید جهنمی داغ ولی زیبا تصور کرد، دما در گرمترین نقاط به حدود 400درجه سانتیگراد می رسد تا مقاوم ترین فلزها نیز ذوب شوند، اما آن چه باعث به وجود آمدن چنین دمای وحشتناکی در سیاره زهره می شود، اثری است که ما نیز در سالهای اخیر بر روی زمین با آن آشنا شده ایم و امروزه یکی از مهمترین مسائل دست به گریبان بشر به حساب می آید، گازهای گلخانه ای در زمین که باعث افزایش دمای میانگین سیاره زمین شده است ، در سیاره زهره به شکل تکان دهنده ای خود را نشان می دهد، شاید زمانی دور این سیاره که اتفاقا در کمربند حیات منظومه خورشیدی قرار دارد، آب و هوای مناسبی داشته اما با بالا رفتن غلظت گازهای گلخانه ای در جو این سیاره ، کم کم دما، درون این جو به دام افتاده و باعث افزایش وحشتناک دمای این سیاره شده است.
تمامی این شگفتی ها باعث افزایش علاقه مندی ما به این سیاره می شود، اما پاسخ های اندکی برای پرسشهای مربوط به زهره وجود دارد و به همین دلیل سازمان های فضایی ماموریت هایی برای کاوش دقیق تر این سیاره تدارک دیدند.
در سال 1963مارینر 3و پس از آن مارینرهای 5و 10به ملاقات زهره رفتند و پس از آن بود که شوروی ها در ماموریتی بی نظیر ونراهای خود را بر سطح این سیاره فرود آوردند تا تصاویر دقیقی از آن تهیه شود اما گام بزرگ بعدی را فضاپیمای مدار گرد ماژلان برداشت تا با نقشه برداری رادیویی از این سیاره ، دید ما را از آن دگرگون کند.
با کمک این نقشه برداری ها بود که عوارض این سیاره از جمله کوهها و حفره های آن را نامگذاری کردند و اتفاقا گودالی نیز به نام دکتر آذراندامی ، دانشمند برجسته ایرانی که این روزها مصادف با هفتاد و نهمین سالگرد تولدش است نامگذاری شد. اما هنوز هم سوالات فراوانی در این خصوص وجود دارد.
اروپایی ها در ادامه تور سیارات داخلی خود فضاپیمای (Venus-Expressسریع السیر زهره) را در نهم نوامبر امسال عازم سفر ماجراجویانه به سوی زهره کردند. این فضاپیما همراه خود 7ابزار علمی را حمل می کند که عمده آنها بهبود یافته ابزارهایی است که در ماموریت سریع السیر مریخ (Mars-Express) و رزتا از آنها استفاده شده بود.
ASPERA-Lبررسی کننده پلاسما و اتمهای پر انرژی ، MAG، سنجش گر میدان های مغناطیسی ، PFCطیف سنج فوریه سیاره ای SPICAVطیف سنج تحقیقاتی جو زهره ، VERAابزار سنجش رادیویی زهره VIRTISطیف سنج تصویری نور مریی و مادون قرمز و VMCدوربین رصد زهره ابزارهایی خواهند بود که دانشمندان را در کاوش سیاره زهره که از آوریل 2006شروع می شود و به تقویم زهره تنها چند روز دوام می آورد، یاری خواهند رساند.
در این ماموریت برای نخستین بار رصد ترکیبات کم ارتفاع جو زهره و دماسنجی آن صورت خواهد گرفت. همچنین دینامیک اکسیژن اتمی و مولکولی در جو این سیاره بررسی خواهد شد و قرار است بسیاری از آزمایش های دقیق دیگر نیز در صورت موفقیت آمیز بودن سفر صورت گیرد تا دید دانشمندان را درباره همسایه اسرارآمیز زمین وسیع تر کند، سیاره ای که شاید آینه ای باشد پیش روی تحولات مرگباری که انسان روی زمین ایجاد می کند.
براستی اگر فکری به حال تولید گازهای گلخانه ای زمین و افزایش بی رویه دمای میانگین سیاره ما نشود، شاید دور نباشد روزی که سیاره زیبای ما نیز چون زهره سرزمین مرگباری شود که هیچ موجود زنده ای نتواند در این مهد تمدن انسان زندگی کند.


دسته ها : مقالات - نجـوم
يکشنبه 9 1 1388
X