دسته
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 9175
تعداد نوشته ها : 26
تعداد نظرات : 12
Rss
طراح قالب
زلزله چيست ؟ مثل هر ميهمان ناخوانده ، بي خبر مي آيد . با اين تفاوت كه هيچ كس از ديدنش خوشحال نمي شود و از رفتنش خاطره اي جز مصيبت و ويراني به جا نمي ماند آبادي و آباداني را دوست ندارد و اگر روزش برسد تمام ساخته هاي آدمي را خراب مي كند . تنها يك چيز مي تواند خراب كاريهاش را سد كند و آن فكر و انديشه و تواناييهاي فني بشر است . زلزله يكي از دها سوانح طبيعي است كه از آغاز آفرينش ذهن آدمي را به خود مشغول كرده و به مانند معمايي قرنها فكر و انديشه اور را به بازي گرفته است . هر كسي در اين كره خاكي باتوجه به درك و فهم خويش از هستي به دنبال يافتن پاسخي پيرامون علل و عوامل بروز اين سانحه به تدبًر پرداخته است . انسانهاي اوليه بر اين باور بودند كه زمين بر روي يك ماهي بزرگ با موش كور يا شاخ گاو يا لاك پشت عظيم الجثه قرار دارد و با كوچكترين حركتي از سوي اينان زمين به لرزه در مي آيد . در قاره آسيا معتقد بودند زماني زمين لرزه به وجود مي آيد كه خدايي خسته يا خشمگين شانه خود را بالا مي انداخت . بر همين مبنا مردم نيمي حيال مي گردند كه وقتي خداي زمين در خواب از اين پهلو به آن پهلومي غلتد ، زلزله به وجود مي آيد . مردم ساهوآ هنگامي كه زمين تكان مي خورد آن را گاز مي گرفتند و به خدايي به نام مافوئي متوسل مي شدند كه آرام بگيرد و زمين را خرد و متلاشي نسازد . ژاپنيها زلزله را معلول جنبش ماهي عظيم الجثه اي مي دانستند كه در زمين خفته است و گاهي چرتش پاره مي شود و تكاني به خود مي دهد . يونانيان نيز پوسيدون برادر سركش زئوس را سبب زلزله مي دانستند كه به وسيله امواج مه ايجاد زلزله مي كرد . نمونه هاي فراواني از ديدگاه كيهان شناسان مسلمان نيز درباره علتها و سرشت زمين لرزه ها در دست است كه انديشه هاي نويسندگان كلاسيك يونان و بويژه ارسطو را باز مي تاباند . تنها اشارات كوتاهي از ابوريحان بيروني است كه با ديدي منطقي به زلزله نگاه كرده است . دريافت نادرست از سرشت زمين لرزه ها سبب در آميختن موضوع هاي نا مربوط به هم در گزارش هاي قديمي تر زمين لرزه شده است . اين امر در در گرايشي آشكار است كه مي خواهد رويداد يك زمين لرزه را به شاهد ديگري پيوند دهد حال كه همزماني اين دو حادثه اتفاقي بوده است .. يافته هاي علمي قبلي گوياي اين نكته بود كه دليل اصلي لرزش زمين ،‌تحرك فراگير سطح زمين است و مي توان سرچشمه و گستردگي اكثر زمين لرزه هاي عمده و بزرگ را با فرضيه ساختارشناسي لايه هاي زمين توجيه كرد . اما امروزه دانشمندان علل و عوامل ديگري را در بروز زلزله دخيل مي دانند . بر مبناي اين ديدگاه اعمال هر نيرو يا فشار روي هر جسم به هر ميزان موجب تغيير شكل آن مي شود و اين تغيير متناسب با استرس به دو حالت متبلور مي شود ، يكي تغيير حجم بدون تغيير شكل و ديگري تغيير شكل بدون تغيير حجم . بر اين اساس به طور كلي مي توان گفت هرگونه تنش يا استرس در لايه هاي زمين باعث بالا رفتن مقداري انرژي در هر يك از لايه ها مي شود . هرگاه اين مقدار انرژي بيش از حد مجاز و غير قابل تحمل باشد باعث شكستگي در لايه ها وايجاد گسل و در نهايت بروز زلزله مي شود . به طور كلي زلزله ها هنگامي كه در دريا ها و يا اقيانوس ها اتفاق مي افتند باعث ايجاد 3 دسته از امواج در داخل آب مي شوند . 1. امواج صوتي : اين امواج با سرعت 300 مايل در ساعت در آب حركت مي كنند و افرادي كه روي كشتي هاي آن حوالي هستند مي توانند آنها را بشنوند . 2. امواج T : اين امواج هنوز به درستي شناخته نشده اند ،‌ مي توانند در اعماق اقيانوس ها ايجاد شده و حتي با سرعت بيشتري نسبت به امواج صوتي ،‌مسافتهاي طولاني را طي كنند . 3. امواج لرزه اي دريا يا سونامي Tsunami : اين امواج در اثر زلزله هاي زير دريايي با عمق كانوني كمتر از 100 كيلومتر ايجاد مي شوند . اين امواج حتي با سرعت 900 كيلومتر در ساعت در درياهاي باز حركت مي كنند و نحوه حركتشان شبيه انداختن يك سنگ در بركه مي باشد ،‌پس دواير به وجود امده كه از مركز يعني مكان افتادن دور مي شوند ،‌ تا اينكه به يك خط ساحلي برسند و يا در يك محوطه باز از بين بروند . درباره سونامي ( تسونامي ) : سونامي واژه ژاپني به معناي موج در بندر مي باشد . چنين واژه اي اغلب توضيحي براي پديده هاي مشاهده شده اي است كه در ارتباط با امواج ساحلي يا امواج لرزه اي دريا هستند . تركيب و ادغام اين واژه بسيار مناسب است زيرا اين امواج مي توانند نواحي ساحلي كم ارتفاع را در برگيردند . در آمريكاي جنوبي واژه maremoto اغلب به كار مي رود در صورتيكه كاربرد كلمه سونامي توسط دانشمندان و اكثر كشورها ي حضوه اقيانوس آرام مورد قبولتر و رايج تر است . گاهي اوقات هم به نام امواج جذر و مدي ناميده مي شوند ، اگرچه موجب حركت جذر و مدي نمي شوند . اغلب سونامي ها به سه دسته محلي – منطقه اي ( ناحيه اي ) و عرضي اقيانوس آرام تقسيم مي شوند و به وسيله اين واژه ها گستردگي و دامنه پتانسيل تخريب نسبت به مركز سونامي توصيف مي شوند . سونامي هاي محلي معمولا در ارتباط با نوع خاصي از سونامي مي باشند كه پيدايش آن به واسطه زمين لغزش هاي زير دريايي و يا انفجار آتشفشان است . سونامي محلي كه شايد در يك خليج كوچك محثور شده باشد ممكن است در برخي نواحي ، تهديد اصلي باشد زيرا به سرعت ضربه مي زند و فرصت كمي براي اخطار دادن مي دهد . به عنوان مثال سونامي هولناك محلي 9 جولاي 1958 در خليج lituya ( آلاسكا ) كه ارتفاع امواج آن از 485متر تجاوز كرد اما ميزان تخريب منطق محدودي را دربر مي گرفت . به طور كلي طي هشتاد سال اخير آلاسكا تسونامي محلي مهم داشته است . سونامي هاي منطق اي متداول تر هستند . تخريب اين سونامي نيز ممكن است در حد محلي باشد ، چرا كه انرژي آزاد شده براي ايجاد يك سونامي به وسعت عرض اقيانوس آرام كافي نمي باشد و يا به دليل ژئومورفولوژي مركز سونامي پتانسيل تخريب آنرا محدود مي كند . سونامي هاي عرض اقيانوس آرام كم رواج تر هستند اما پتانسيل تخريب بالاي آنها تنها به دليل بزرگي و وسعت خود آنها نمي باشد بلكه با عبور از عرض حوضه اقيانوس آرام بسياري از مناطق ساحلي در معرض امواج مخرب قرار مي گيرند . به عنوان مثال سونامي 22 مي 1960 گسترش تلفات و تخريب در عرض اقيانوس آرام از شيلي تا هاوايي و ژاپن و فيليپين را در بر مي گرفت . اولين نشانه بروز امواج سونامي ، وزش يك باد شديد است كه تقريبا شبيه بادهاي شديدي است كه پيش از وقوع طوفان مي وزد . يك سونامي مي تواند در دريا به واسطه يك آشفتگي بزرگ مقياس در سطح آب دريا در يك محدوه زماني كوتاه رخ دهد . در ادامه براي اينكه سطح دريا به حالت تعادل (هم ترازي) به واسطه يك سري حركتت اونگي برسد ، امواجي شكل مي گيرندكه به سمت خارج مركز سونامي انتشار مي يابند . امواج سونامي اگر در قسمتهاي عميق اقيانوس توليد شوند ارتفاع شان از چند سانتي متر بيشتر نيست ولي همين امواج وقتي با سرعت 700 تا 800 كيلومتر بر ساعت به سمت اقيانوس حركت مي كنند با توجه به اينكه عمق ساحل كم است ارتفاع شان به 20 ،‌ 30 و گاه 40 متر مي رسد و فوق العاده تخريب گر خواند بود . يعني هرگاه ارتفاع ساحل كمتر از دامنه امواج باشد تمام اين ساحل توسط امواج تخريب مي شود . تخريب فيزيكي ناشي از تسونامي از طريق مجموعه اي از ساز و كارها صورت مي گيرد ( برنارد وگولت ، 1981 ) نيروهاي شناور و كشنده مي توانند خانه ها را حركت دهند در حالي كه قطعات شناور سيل گرفته ، همچون قايق ها ،‌ وسايل نقليه و الوار ب پرتابه هايي تبديل شده و به ساختمانها كوبيده مي شوند . جريان هاي قوي موج پي هاي لنگرگاه را سست مي كنند و موجب فرو ريختن پلها و ديوارهاي دريايي مي شود ، آتش سوزي ناشي از نشت نفت و ديگر مواد سمي ذخيره شده در تاسيسات ، بندر را آلوده مي سازد . (5و6) يك سونامي مي تواند : توسط فقدان آتشفشان زير دريايي _ جابجايي رسوبات زير دريايي _ به واسطه زمين لغزش هاي ساحلي به سوي يك خليج يا بندرگاه _ به واسطه برخورد شهاب سنگ و يا جابجايي قائم پوسته زمين در امتداد يك شكستگي كه در زير ويا مرز بستر اقيانوس است _ ايجاد گردد . ولي اكثر سونامي ها در اثر مورد آخر يعني جابجايي تكتونيكي بستر دريا است . (7و8) اين جابجاي هاي تكتونيكي در اثر زلزله هايي با مراكز بزرگ و كم عمق زير اقيانوسها تشكيل مي شود و در مورد فوران آتشفشان زير دريايي مي تواند در عرض يك حوضه اقيانوس گسترش يابد . براي شناخت سونامي لازم است كه ماهيت امواج را درك كنيم موج ها از يك قله (‌بالاترين نقطه موج) و دره (پايين ترين نقطه موج) تشكيل شده اند . موج ها را با دو روش مسنجند : ارتفاع موج ( فاصله بين قله و دره موج ) و طول موج (‌ فاصله افقي بين دو قله موج متوالي )‌ . فركاسن امواج هم به معني زمان لازم براي رسيدن دو قله موج متوالي است . امواج سونامي وامواج معمولي از اجزاي يكساني تشكيل شده اند . اما به لحاظ اندازه ،‌ سرعت و منبع با يكديگر تفاوت هايي دارند امواج اقيانوس ها به دلايل مختلفي ايجاد مي شوند (‌ كشش گرانشي ،‌ فعاليت هاي زير آبي ،‌ فشار اتمسفري )‌ ،‌ اما باد مهمترين عامل توليد امواج محسوب مي شود . هنگامي كه باد به سطح آرام آب مي وزد مولكول هاي هوا ،‌ ذرات آب را به همراه خود مي برند . به دليل وجود اصطكاك بين مولكول هاي هوا و ملكول هاي آب ،‌ سطح آب كشيده مي شود و بدين ترتيب امواج كوچكي تشكيل مي شود . اين امواج به صورت دايره اي حركت مي كنند . اين حركت دايره اي آب تا اعماق آب ادامه پيدا مي كند ، هر چند كه هر چه به عمق بيشتر مي رود از قدرت آن كاسته مي شود . هنگامي كه موج حركت مي كند ،‌ تعداد بيشتري از مولكول ها جمع مي شوندو بزرگي و اندازه حركت آن افزايش پيدا مي كند . مهمترين نكته اي كه در مورد امواج وجود دارد اين است كه امواج نشان دهنده حركت اب نيست بلكه نشان دهنده جابجايي انرژي در ميان آب است . بارزترين خطر ثانويه زلزله ها ،‌ موج هاي زلزله اي دريا يا سونامي است . در امواج معمولي آب منبع انرژي است . اندازه و سرعت امواج نيز به قدرت باد بستگي دارد . اما در مورد دليل به وجود آمدن سونامي بايد گفت مهمترين دليل آن زلزله هاي زير آبي است . براي درك زلزله هاي زير آبي بايد مفهوم تكتونيك صفحه اي را درك كرد . نظريه تكتونيك صفحه اي بيانگر آن است كه بالاترين لايه زمين كه ليتوسفر نام دارد از مجموعه اي از صفحه هاي عظيم ساخته شده است . اين صفحه ها تشكيل دهنده قاره ها و بستر درياها هستند . اين صفحه ها به طور دائم در حال حركتند و سرعت حركت آنها به 5/2 تا 5 سانتي متر در سال مي رسد . اين حركت ها در امتداد خطهاي گسل شديدتر است . اينگونه حركتها مي تواند باعث بروز زلزله يا آتشفشان شود . هنگامي كه اين حوادث در بستر اقيانوس روي دهد ،‌ احتمال دارد كه سونامي به وجود آيد . هنگامي كه در صفحه در منطقه اي به نام مرز صفحه ها با يكديگر تماس داشته باشند ،‌ اين احتمال وجود دارد كه صفحه سنگين تر به زير صفحه سبكتر بخزد . ( 9 ) اين فرآيند فرو رانش ناميده مي شود . فرو رانش هاي زير آبي عوارض شديدي را در بستر دريا موجب مي شوند . گاهي اوقات در هنگام فرو رانش قسمت هايي از بستر دريا در صفحه سبكتر به دليل فشار صفحه اي كه به زير مي رود به طور ناگهاني مي شكند . اين فرآيند زلزله هايي را به وجود مي آورد . هنگامي كه اين قطعه ها رو به بالا حركت مي كنند و چندين تن از سنگ و صخره را با نيروي شديدي رو به بالا مي رانند ،‌ انرژي زيادي به آب منتقل مي شود . اين انرژي باعث مي شود كه آب رو به بالا حركت مي كند و ارتفاع آب دريا از سطح معمول آن بالاتر رود و بدين گونه سونامي به وجود آيد . هنگامي كه آب به بالا رانده شد ،‌ جاذبه اي كه برآن اعمال شده بر آن باعث مي شود كه انرژي آب به صورت افقي در سطح آّب حركت درآيد . چگونگي تشكيل اين امواج شبيه حالتي است كه سنگي را داخل آب مي اندازيم با اين تفاوت كه در اين حالت انرژي اوليه براي ايجاد موج به جاي اينكه از خارج تامين شود از داخل آب منشا مي گيرد . پس از آن انرژي امواج از اعماق به حركت در مي آيد . نيروي عظيمي كه از امواج زلزله به وجود آمده است باعث مي شود كه سونامي با سرعت زيادي به حركت درآيد . در حال حاضر به جز توجه به وقوع و مركز كانوني زمين لرزه و سپس پي بردن به دريافت امواج مشخصه سونامي در يك شبكه ايستگاههاي ساحلي هيچ روش كاربردي براي ارزيابي اينكه آيا يك سونامي ايجاد شده است وجود ندارد . زمانيكه يك زمين لرزه اتفاق مي افتد انرژي آزاد شده در زمين در يك سطح وسيعي از شدت و سرعت گسترش مي يابد اگرچه حركات قابل تشخيص براي بيننده ممكن است به منطقه اي كه زمين لرزه در آنجا رخ داده است محدود شود ،‌ اما فازهاي امواج لرزه اي گوناگوني در سطح زمين منتشر مي شوند كه اگرچه كوچك هستند اما توسط لرزه سنج ها ثبت مي شوند . سپس يك لرزه نگار ،‌ تصويري از حركت زمين در آن ايستگاه را ترسيم مي كند . براي يك تيسم هشدار دهنده سونامي ،‌ 3 موج اصلي لرزه اي مورد بررسي قرار مي گيرند . اولين موج : موج p مي باشد كه يك موج فشارشي است و در درون زمين با سرعت هاي مختلف حدود 8 كيلومتر در ثانيه نزديك مرز پوسته _ گوشته تا 5/13 كيلومتر در ثانيه در مرز گوشته _‌ هسته حركت مي كنند . بنابراين اين اولين فاز لرزه اي مي باشد كه توسط هر ايستگاه ارزه اي ثبت مي شود و اولين نشانه اي است كه فاصله محل وقوع زمين لرزه را نشان مي دهد . محل زمين لرزه را مي توان به وسيله بدست آْوردن بهترين همپوشاني از طرح هاي موج p دريافت شده در چندين ايستگاه و مقايسه آنها با جدول استاندارد زمان رسيدن موج p براي فاصله ها و عمق هاي كانوني مختلف برآورد كرد و يا اينكه در مواردي كه زمين لرزه ها محلي هستند و درون و يا نزديك به محدوده يك شبكه نسبتا كوچك لرزه اي رخ مي دهند ،‌ با زمان هاي رسيدن محاسبه شده براساس يك مدل سرعت لرزه اي محلي پوسته مقايسه شوند . دومين موج لرزه اي موج s مي باشد . اين موج به صورت يك موج برشي در درون زمين حركت مي كند و تقريبا همان مسير موج p را ادامه مي دهد اما با سرعتي پايين تر كه اين سرعت در مرز پوسته _ گوشته حدود 7-6 كيلومتر در ثانيه و نزديك هسته تقريبا 8 كيلومتر در ثانيه مي باشد . اين فازهاي امواج لرزه اي به عنوان امواج پيكري طبقه بندي مي شوند كه اين عنوان ناشي از انتشار آنها در درون زمين مي باشد . امواج پيكري علاوه بر فراهم آوردن تشخيص مكان زمين لرزه ،‌ در ارزيابي اندازه يك زمين لرزه مخصوصا زمانيكه كانون زمين لرزه در اعماق زمين مي باشد مفيد است . سومين دسته فازهاي لرزه اي : به عنوان امواج سطحي بيان مي شوند كه نتيجه گسترش جابجايي هاي زمين در طول سطح زمين مي باشند . اين امواج در يك ايستگاه لرزه اي به صورت امواج سطحي محلي و منطقه اي مشاهده مي شوند و اساس اندازه گيري بزرگاي زمين لرزه در مقياس ريشتر مي باشد . اين مقياس يك مقياس لگاريتمي مي باشد ، كه توسط CHARLES RICHTER ابداع شد . و در نوسانات ثبت شده بر روي يك لرزه نگار و فاصله نسبت به مركز كانوني براي تعيين اندازه نسبتا مطابق با زمين لرزه خاص كه در ايستگاه هاي مختلف اندازه گيري شده است . به كار مي رود . BENO GUTENBERG مقياس ريشتر را گسترش داد تا امواج سطحي را نيز در برگيرد . اين يك مقياس لگاريتمي بر پايه 10 مي باشد . انرژي واقعي آزاد شده براي هر درجه در مقياس ريشتر ضريبي از 32 مي باشد . بنابراين انرژي آزاد شده توسط يك زمين لرزه با بزرگاي 7 ، 32 برابر انرژي آزاد شده توسط يك زمين لرزه با بزرگاي 6 مي باشد و انرژي آزاد شده توسط زمين لرزه 8 ريشتري بيش از 1000 برابر زمين لرزه 6 ريشتري مي باشد . سونامي ها به سوي خارج در تمام جهات نسبت به منطقه اي كه در آنجا ايجاد شده اند حركت مي كنند و گسترش انرژي اصلي معمولا نسبت به زون شكستگي زمين لرزه مي باشد . سرعت آنها بستگي به عمق آب دارد ، به طوري كه در آبهاي عميق تر سرعت بيشتري دارد بنابراين سرعت امواج هنگام عبور از كف اقيانوسي كه عمق هاي گوناگوني دارد بالا و پايين مي آيد . در اقيانوس هاي باز و عميق سونامي ها باسرعتي در حدود 1000 _500 كيلومتر در ساعت حركت مي كنند . فاصله بين دو راس متوالي مي تواند بيش از 650 _ 500 كيلومتر باشد در حالي كه در اقيانوس هاي باز ارتفاع امواج به بيش از 60 _30 سانتي متر نمي رسد و امواج به آرامي حركت مي كنند . اختلاف در انتشار سونامي زماني ايجاد مي شود كه ضربه انتشار در يك جهت قوي تر از جهات ديگر باشد كه اين خود به دليل جهت يافتگي و ابعاد منطقه پيدايش مي باشد و در آنجا اشكال توپوگرافي منطقه اي نشان دهنده شكل موج مي باشد . سونامي ها موج گونه هايي هستند كه از داخل آب از سطح دريا به سوي كف اقيانوس انتشار مي يابند . اين مشخصه نشان دهنده انتقال ميزان بالاي انرژي به وسيله سونامي ها مي باشد . امواج متوالي سونامي در درياهاي عميق طول بزرگي دارند و چنين ارتفاع كمي باعث مي شود كه نتوان آنها را از سطح يك هواپيما و يا كشتي تشخيص داد . امواجي كه مي گذرند داراي يك برآمدگي ملايم هستند و به سطح آب فرود مي آيند . در جريان سونامي 1964 هاوايي كشتي هايي كه در ساحل بودند امواج هولناكي را كه در ساحل مي شكنند مشاهده كردند اما در آنجا هيچ گونه تغييري در سطح آب دريا گزارش نشد . در واقع سونامي ها مانند جذر و مد قابل مشاهده نيستند . 1) شكل خطوط ساحل 2) شكل بستر اقيانوس 3) مشخصات امواج پيشرونده نقش مهمي در ميزان تخريب سونامي ها در امتداد سواحل بازي مي كنند . در حال حاضر مطالعه سونامي ها تنها در نزديكي سواحل جايي كه اثرات آن قابل مشاهده است امكان پذير مي باشند . اولين نشانه قابل مشاهده يك سونامي به ساحل معمولا كاهش آب در يك فرو رفتگي باريك مي باشد و بنابراين مشاهده هر گونه نوساني در آب دريا را بايد به عنوان هشداري براي نزديك شدن امواج در نظر گرفت . بالا رفتن سطح آب دريا همچنين مي تواند اولين رخداد و نشانه باشد . گزارشات به دست آمده از سونامي 22 مي 1960 شيلي نشان دهنده بالا رفتن سطح آب دريا به عنوان اولين نشانه اين سونامي بود . قدرت و اثرات مخرب سونامي ها را نمي توان برآورد كرد در بعضي جاها قسمت هاي جلويي و پيشرونده امواج مخرب ترين بخش موج هستند . در آبهاي كم عمق خليج ها و بندرها تحت چنين شرايطي حداكثر فعاليت موج بسيار ديرتر از رسيدن اولين موج مي باشد . سونامي يك موج نيست بلكه دسته اي از امواج مي باشد . زمان سپري شده بين خط الراس توالي امواج معمولا 45 تا10 دقيقه مي باشد . گسترش تخريب ممكن است ساعت ها و يا چندين روز ادامه داشته باشد تا دريا به حالت عادي خود برگردد . گسترش سونامي در اقيانوس آرام و اطلس تسونامي ها تهديد بارزي بر بيت امنيت كشور اطراف اقيانوس آرام دارند . در چند صد سال گذشته بيش از 50 هزار نفر از ساكنان نواحي ساحلي جان خود را از دست داده اند . در طول دوره 101 ساله از سال 1900 تا 2001 حدود 796 سونامي در اقيانوس آرام توسط آزمايشگاه NOVOSIBRISK به ثبت رسيده است . به طور كلي حدود 80 درصد سونامي ها در اطراف اقيانوس آرام اتفاق مي افتد . ولي اين بدان معنا نيست كه در اقيانوس هند يا اطلس يا درياي مديترانه شاهد چنين پديده اي نباشيم ( طبق گزارش آيدا « 1983 » بين سالهاي 1980 و 1900 حدود 370 تسونامي در اقيانوس اطلس مشاهده شده است . سواحل ژاپن ، آلاسكا ، سواحل كاليفرنيا به شدت در معرض خطر سونامي قرار دارند . و به همين دليل در آمريكا و ژاپن پايگاههاي اخطار به همين منظور احداث شده است . و ژاپني ها و آمريكايي ها به طور دائم در خصوص سونامي در ارتباط بوده و امواج دريا را كنترل مي كنند . از 796 سونامي كه در اقيانوس آرام تا سال 2001 اتفاق افتاده 117رويداد از اين سونامي ها باعث خراب و خسارت تنها در نزديك منشا رخداد شدند و حداقل 9ساعت عامل خرابي هاي گسترده در سطح اقيانوس ْآرام بودند . يا براي مثال طبق محاسبات انجام شده براي 70 سونامي كه به كانون حادثه نزديكتر بوده است ، خسارات مالي وجاني قابل توجهي وارد شده وتنها هفده تسونامي سبب مصيبت هاي گسترده وسيعي در اطراف حوضه اقيانوس شده است . بيشترين تعداد سونامي در يك سال مربوط به سال 1938 مي شود كه 19 سونامي رخ داده است . اما تمام آنها كوچك بوده و خسارت و ويراني نداشتند و هيچ سالي در اين دوره نبوده كه سونامي در آن رخ نداده باشد . چگونگي گسترش سونامي ها در دنيا : فعالترين منطقه از لحاظ منبع و كانون اين پديده ، امتداد قوس جزيره اي بين ژاپن _ تايوان است . اين منطقه منشا آغاز 4/1 كل سونامي هاي جهان است . 17 درصد كل سونامي ها در ژاپن و يا نزديك به آن رخ مي دهند گسترش سونامي ها در بخش هاي ديگر دنيا به اين صورت است كه : آمريكاي جنوبي 15 درصد _ جزاير گينه نو 13 درصد _ اندونزي 11درصد _ جزاير Kuril و كامچاتكا 10درصد _ مكزيك و آمريكاي مركزي 10 درصد _ نيوزلند و تونگا 7 درصد _ آلاسكا ، ساحل غربي كانادا و ايالات متحده 7 درصد و هاوايي 3 درصد . بزرگي سونامي : اشكال ساحلي و دور از ساحل مي توانند بزرگي و شدت برخورد امواج سونامي را ارزيابي كنند . ريف ها _ خليج ها _ مصب رودخانه ها _ اشكال زير دريا و شيب ساحل همگي براي توصيف سونامي كه خط ساحلي را مورد حمله قرار داده است مفيداند . هنگامي كه سونامي به ساحل مي رسد و به سمت خشكي حركت مي كند . سطح آب مي تواند چندين متر بالا رود ، كه علت آن زماني كه موج ،‌كف شيبدار دريا را مي پيمايد ،‌ اصطلاك آن با كشتدگي در كف ، افزايش مي يابد ، سرعت آن كاهش وطول موج آن كوتاه مي شود . انرژي موجود در موج در قسمتهايي از آب كه به طور فزاينده اي از حجم ان كاسته و كاسته تر مي شود ، متمركز ومتراكم مي گردد وموج براي رسيدن به وضعيت تعادلي به ارتفاع خود مي افزايد . به طور كلي مي توان گفت كه ارتفاع اين امواج بستگي بسيار زيادي به شكل ساحل و عمق آب در ساحل دارد . در موارد گسترده تر : سطح آب بيش از 15 متر ( 50 فوت ) براي سونامي هايي كه از مركز فاصله دارند و بيش از 30 متر ( 100 فوت ) براي امواج سونامي تشكيل شده نزديك به كانون زمين لرزه بالا رود . اولين موج رسيده ممكن است بزرگترين موج در سري امواج نباشد . در يك مركز ساحلي ممكن است هيچ اثري از خسارت امواج ديده نشود در حاليكه در يك مركز ساحلي ديگر نزديك به آنجا امواج مخرب وهولناك باشند . سيل مي تواند در خشكي تا 300 متر ( 1000 فوت ) گسترش يابد و باعث شود بخش عظيمي از خشكي به وسيله آب و آوارها پوشيده شود . از آنجايي كه دانشمندان نمي توانند زمان دقيق زمين لرزه را پيشگويي كنند در نتيجه به طور دقيق نمي توانند زمان ايجاد يك سونامي را تخمين بزنند . اگرچه با نگاهي به سونامي هاي تاريخي گذشته ،‌ دانشمندان مي دانند كه سونامي ها اغلب در چه مناطقي تشكيل مي شوند . اندازه گيري هاي ارتفاع سونامي گذشته در پيشگويي سونامي آينده و محدوده هاي سيل در مكان هاي خاص و مراكز ساحلي مفيد هستند . تحقيقات درباره سونامي هاي تاريخي مي توانند براي بررسي تكرار وقوع سونامي ها مفيد باشند . در طول هر يك از 5 قرن گذشته 3 تا 4 سونامي به وسعت عرض اقيانوس آرام به وقوع پيوسته است كه اغلب آنها در سواحل شيلي ايجاد شده اند . سرعت سونامي : در جايي كه اقيانوس بيش از 6000 متر عمق دارد : امواج سونامي با سرعت يك هواپيماي جت ( بيش از 800 كيلومتر در ساعت ) _ ( تقريبا 500 مايل در ساعت ) حركت مي كنند . اين امواج مي توانند از يك سوي اقيانوس آرام به آن سوي اقيانوس در كمتر از روز مهاجرت كنند . اين سرعت بالا سونامي بيانگر اهميت اين نكته است كه بايد به محض ايجاد سونامي آگاه و هوشيار بود . دانشمندان مي توانند زمان رسيدن سونامي به مكانهاي مختلف را به وسيله مشخصات مركز زمين لرزه اي كه موجب ايجاد سونامي شده و همچنين مشخصات بستر دريا در طول مسير اين مكان ها پيشگويي كنند . سونامي ها د رابهاي ساحلي كم عمق تر ،‌ جايي كه ارتفاع امواج آنها به طور ناگهاني افزايش مي يابند آهسته تر حركت مي كنند . در واقع به طور كلي ميزان سرعت تسونامي ها تنها به عمق بستگي دارد . فرمول تايپ شود _______________ زمين لرزه هاي سونامي : زمين لرزه دوم يپتامبر 1992 با بزرگي 2/7 تنها توسط ساكنين در طول ساحل نيكاراگوا احساس شد قرار گرفتن دور از ساحل زمين لرزه _ شدت آن _ شدت لرزش در مقياس I _ XII در طول ساحل در اغلب جاها II بوده و تنها در بعضي قسمت ها به III مي رسيد . 20 تا 70 دقيقه پس از وقوع زمين لرزه يك سونامي با ارتفاع 4 متر ( 13 فوت ) از سطح عادي دريا در بيشتر مناطق با ساحل نيكاراگوا برخورد كرد و در بعضي قسمت ها حداكثر ارتفاع امواج به 10 _7 متر ( 35 فوت ) مي رسيد . امواج ، ساكنين مناطق ساحلي را غافلگير ساخت و باعث خسارت هاي بسياري به اموال آنها شد . اين سونامي در نتيجه يك زمين لرزه سونامي به وجود آمده بود . زمين لرزه سونامي : زمين لرزه اي است كه يك سونامي عظيم نسبت به بزرگاي زمين لرزه ايجاد مي كند . زمين لرزه هاي سونامي به وسيله عمق كانوني بسيار كم عمق ، جابجايي گسل بيش از چندين متر و سطوح گسل بسيار كوچكتر از يك زمين لرزه عادي ، مشخص مي شوند . اين زمين لرزه ها همچنين زمين لرزه هاي آرام و آهسته اي همراه با لغزش در طول گسل در زير بستر دريا كه بسيار آهسته تر از لغزش در زمين لرزه هاي عادي مي باشد . تنها روش شناخته شده براي تشخيص سريع زمين لرزه سونامي ،‌ برآورد يك پارامتر به نام ممان لرزه اي است كه براي امواج لرزه اي با دوره تناوب بسيار طولاني استفاده مي شود . ( بيش از 50 ثانيه ) دو سونامي مخرب و ويرانگر كه نتيجه زمين لرزه سونامي بودند ، در سال هاي اخير در جاوا _‌ اندونزي (1994) و پرو (1996) . سونامي هاي مهم پيشين : پديده سونامي بيشتر اوقات در اقيانوس آرام روي مي دهد ، اما يك پديده جهاني است كه ممكن است ، هرجا كه پيكرهاي عظيم آب باشد ،‌ حتي در درياچه ها هم روي دهد . 6100 سال پيش از ميلاد و قبل از آن : در شمال اقيانوس آتلانتيك storegga slides يك سري عمده حركاتناگهاني خشكي ها را به زير آب برد و مسير دهها هزار سال را تغيير داد . 1650 سال قبل از ميلاد مسيح _‌‌‌‌‌‌ سانتوريني santorini جزيره يونان : در سالهاي بين 1650 و 1650 پيش از ميلاد مسيح ( هنوز مورد بحث مي باشد ) جزيره آتشفشاني يوناني سانتوريوني فوران كرد و باعث رخداد پديده سونامي به ارتفاع 100 تا 150 متر شد كه ساحل شمالي جزيره يوناني كرت " crete " 70 كيلومتر ( 45مايل ) آن طرف تر را ويران كرد و باعث از بين رفتن تمدن باستاني عصر مفرغ جزيره كرت در امتداد ساحل شمالي آن گرديد . ليسبون ، پرتقال _ 1755 دهها هزار نفر پرتقالي كه از زمين لرزه مهيب 1755 ليسبون جان سالم بدر برده بودند با سونامي كه 30 دقيقه بعد از آن رخداد ،‌كشته شدند . پيش از برخورد با ديوار عظيم آب به اسكله ،‌ آّب دريا عقب نيشيني كرد و با شكسته شدن كشتي ها محموله هاي دريايي خسارت ديد . رمين لرزه ، سونامي و آتش سوزي متعاقب آن بيش از سوم مردم ليسبون از جمعيت 275000 نفري پيش از وقوع زمين لرزه را گشت . پيش از برخورد ديوار آب به ساحل ، بسياري از حيوانات خطر را حس كردند و به ارتفاعات گريختند . نخستين ملاك از وقوع يك چنين پديده اي در اروپا ، زمين لرزه ليسبون مي باشد . آتشفشان انفجاري كراكاتوا _ 1883 جزيره آتشفشاني كراكاتوا واقع در حد فاصل جزاير جاوه و سوماترا در اندونزي با ويراني شديد سال 1883 ميلادي فعال شد و فوران انفجار عظيمي كرد . با نفجار حجره ماگمايي ، زير زمين تا اندازه اي خالي شد ، به طوري كه زمين هاي روي آن و بستر دريا به داخل آن سقوط كرد . يك سري امواج عظيم سونامي از محل انفجار به وجود آمد كه ارتفاع بعضي از آنها به بيش از 40 متر از سطح آبهاي آزاد مي رسيد و تخمين زده شد كه بيش از 26000 نفر در روستاي ساحلي جان خود را از دست دادند . امواج سونامي در سراسر اقيانوس هند ، اقيانوس آرام ، سواحل باختري آمريكا ، جنوب آمريكا و حتي تا كانال انگليس ديده شد . بر روي سواحل جاوا و سوماترا سيلاب دريا ، مايل ها پيش رفت و سبب تلفات زياد شد . سونامي اقيانوس آرام _ 1946 در سونامي زمين لرزه جزيره آلوتين Aleatian تنها 165 نفر در هاوايي و آلاسكا كشته شدند كه ناشي ا ز ايجاد سامانه هشدار دهنده در سال 1949 ميلادي در كشورهاي نواحي اقيانوس آرام بود . سونامي شيلي _ 1960 زمين لرزه عظيم شيلي با بزرگاي 5/9 مهيب ترين زمين لرزه اي مي باشد كه تا كنون به ثبت رسيده است. ساحل جنوب مركزي شيلي يكي از مخرب ترين سونامي هاي قرن بيستم را ايجاد كرد . اين سونامي 5/12 كيلومتر (7760 مايل ) از عرض اقيانوس آرام را با امواجي به بلندي بيش از 25 متر گسترش يافت ، امواج 15 ساعت بعد به جزيره هاوايي برخورد كرد و هنگامي كه سونامي به اوناگاوا ژاپن رسيد . تقريباٌ 22 ساعت پس از وقوع آن زمين لرزه بود كه بلنداي امواج آن بيش از 30 متر بود . شماري از مردم با اين زمين لرزه و سونامي متعاقب آن كشته شدند كه رقم آن بين 490 تا 2290 نفر برآورد مي گردد . سونامي گودفرايدي _ 1964 پس از زمين لرزه گودفرايدي با بزرگاي 2/9 ، سونامي ( متعاقب آن ) به آلاسكا ، انگلستان ، كلمبيا ، كاليفرنيا و شهرهاي سواحل شمال باختري اقيانوس آرام برخورد كرد و 122 نفر كشته شدند اين سونامي 6 متر بلندا داشت . سونامي هاي ديگر در جنوب آسيا : ترديك داب هل ، مهارشترا _ 1524 ساحل آركن ، ميانمار _ 3آپريل 1762 ان كاچچه ، گوجرات _ 16ژوئن 1519 جزيره گريت نيكوبار _ 31 اكتبر 1847 جزيره كارنيكوبار _ 31 دسامبر 1881 فوران آتشفشان كراكاتوا _ 26 آگوست 1883 ساحل مكران _ بلوچستان _ 28 نوامبر 1945 ديگر سونامي هاي تاريخي : 20 ژانويه 1606 / 1607 : در امتداد ساحل كانال "بريستول" ( از متون معتبر ) هزاران نفر غرق شدند . خانه ها و روستاهاي بسياري نابود شد و كشتزارها و دام هاي بسياري با سيلاب از بين رفت كه ممكن است در پي يك رويداد سونامي باشد . عامل اين سيلاب هنوز به لحاظ هوا شناسي و پيشينه وقوع جزر و مد ، مورد بحث است . 26 ژانويه 1700 : زمين لرزه كاسكاديا ( با برآورد بزرگاي 9 ) سبب پيدايش سونامي عظيمي در سراسر شمال باختري اقيانوس آرام شد و در آوا ژاپن شد . محل وقوع تلفات بثيينه ارتفاع بزرگا تاريخ نيكاراگوا 170 M 10 2/7 2 / 9 / 92 جزيره فلورس 1000 M 26 5/7 12 / 12 / 92 هوكايدو 200 M30 6/7 12 / 7 / 93 جاوا 220 M 14 2/7 2 / 6 / 94 جزيره كوريل 11 M11 1/8 4 / 10 / 94 سيندورو 70 M 7 1/7 14 / 11 / 94 پرو 12 M 5 5/7 21 / 2 / 96 گينه نو 2000 M 15 7 17 / 7 / 98 پرو 50 M 5 3/8 23 / 6 / 2001 سونامي هايي كه در اقيانوس آرام انداره گيري شد : كشف سونامي در ژرفاي اقيانوس : در سال 1995 ميلادي " اداره كل بين المللي اقيانوس و هواشناسي ( NOAA ) " سامانه ارزيابي و گزارش سونامي در ژرفاي اقيانوس ( DART ) را توسعه داد و تا سال 2001 ميلادي آرايش شش ايستگاه در اقيانوس آرام گسترش يافت . در آغاز سال 2005 ميلادي در نتيجه افزايش آگاهي و در نتيجه سونامي ناشي از زمين لرزه اقيانوس هند در سال 2004 ميلادي اجراي بيش از 32 طرح از شناورهاي DART تا اواسط سال 2007 م اعلان گرديد. در حالي كه سونامي ها هنوز از ساحل دور هستند . اين ايستگاهها اطلاعات دقيقي درباره آنها ارائه مي دهند . هر ايستگاه شامل يك نگارنده فشار در كف بستر دريا مي باشد . ( در عمقي در حدود 6000 متر ) كه مسير يك سونامي را رديابي و اطلاعات آن را با امواج صوتي سونار ( SONAR ) به شناور سطحي مخابره مي كند . آنگاه شناور سطحي اين اطلاعات را به كمك " مركز هشدار دهنده سونامي اقيانوس آرام ( PTUIC ) " به سامانه ماهواره اي GOES مخابره راديويي مي كند . نگارنده فشار كف بستر دريا در صورتيكه شناور سطحي هر سال تعويض شود براي دو سال دوام دارد . اين سامانه براي پيش بيني و هشدار سونامي در اقيانوس آرام خيلي بهبود يافته است . در طي سونامي اقيانوس هند در سال 2004 م ، داده هاي رادار چهار ماهواره ، بلنداي امواج سونامي را دو ساعت پس از وقوع زمين لرزه بثيينه 60 سانتي متر ( 2 فوت ) نگاشته اند . بايد در نظر داشت كه هيچ سامانه اي نمي تواند ما را در برابر سونامي هاي خيلي ناگهاني و قريب الوقوع حمايت كند . سونامي ويرانگري در پي زمين لرزه 12 جولاي ، 1993 در ساحل هوكايدو ژاپن رويداد و صدها نفر مفقود الاثر و مجروح شدند . اين سونامي 3 تا 5 دقيقه بعد از زمين لرزه به ساحل اصابت كرد و بيشتر قرباني ها از بازمانده هاي زمين لرزه بودندكه به ارتفاعات و محل هاي امن مي گريختند . سامانه هشدار دهنده سونامي مي تواند در افزايش پتانسيل مقابله با انهدام ناگهاني موثر باشد . براي مثال اگر زمين لرزه بسيار بزرگي (با بزرگاي 9) در پهنه فرورانش ، در ساحل باختري ايالات متحده روي دهد . براي مثال ، مردم ژاپن پيش از رسيدن سونامي به ساحل كشورشان ( با دريافت هشدارهاي احتمالي از سامانه هاي هشدار دهنده هاوايي و ديگر نقاط ) بيش از 12 ساعت وقت براي تخيله نواحي آسيب پذير احتمالي دارند . سامانه هشدار دهنده سونامي : سامانه هشدار دهنده سونامي ، سامانه اي براي كشف سونامي ها و فرستادن هشدار بريا پيشگيري تلفات جاني مي باشد كه شامل دو مولفه مهم هم اند است : يكي شبكه حسگرها براي كشف سونامي ها و ديگري سازماندهي ارتباطات براي فرستادن اعلان خطر به موقع براي اجازه تخيله نواحي ساحلي است . در اطراف سواحل پاسفيك اقيانوس آرام به ويژه در ژاپن ، هاوايي ، آلاسكا و سواحل جنوب آمريكا براساس زلزله ها و فورانهاي عظيمي كه در آنجا رخ مي دهد امواج سونامي بسياري وجود دارد به همين علت سامانه هاي هشدار دهنده سونامي و آئين نامه هاي تخليه در شرايط سونامي خطرناك را دارند . مثلا در سال 1964 يك زلزله نزديك ساحل آلاسكا باعث ايجاد يك سونامي شد كه به شهرهاي زيادي برخورد كرد و همانطور كه اخبار سونامي پخش شد مردم در بسياري از مناطق ساحلي آگاه شده و به طرف مكان هاي امن فرار كردند . اما در ديگر اقيانوس ها چنين سامانه هايي وجود ندارد و تلفات سنگين انساني بعد از سونامي 2004 اقيانوس هند و عواقب بعدي اين شور بختي باعث گرديد كه براي احداث چنين سامانه هايي كمك و مساعدت شود . احتمال دارد كه سامانه هاي هشدار دهنده در مكان هايي در اقايونس هند ، اقيانوس اطلس و كارائيب گذاشته شود و طرح هيي براي اجراي يك برنامه هشدار دهنده بين المللي آغاز شده است . انواع سامانه ها : دو نوع سامانه مجزا وجود دارد : سامانه هشدار دهنده بين المللي سونامي و سامانه هشداره دهنده منطقه اي هردو سامانه ها متكي به كشف به موقع سرعت حركت سونامي با سرعت بين 500 تا 1000 كيلومتر در ساعت در درياي آزاد وقوع زمين لرزه ها با سرعت امواج لرزه اي 5 كيلومتر د رثانيه هستند . اگر اين دو مورد كشف و تاثير شوند ، زمان لازم براي پيش بيني وقوع سونامي و اعلان خطر به موقع به نواحي مورد تهديد را دراختيار مي گذارند . كميته هاي اعلان خطر در هاوايي ، با تخمين سامانه هاي اوليه و بدوي ، در اعلان قريب الوقوع بودن احتمالي سونامي در دهه 1920 تلاش كرد . احياي سامانه هاي پيشرفته تر پس از سونامي هاي 1 آپريل 1964 و 23 مي 1960 كه سبب خرابي سهمگين شهر هيلو ، هاوايي گرديد ، توسعه يافت . پيشگويي سونامي بين المللي براي اقيانوس آرام و هشدار اوليه آن توسط مركز هشدار دهنده سونامي اقيانوس آرام ( PTWC ) آمريكا با راه اندازي NOAA در ساحل ايوا آغاز شد . اين مركز در سال 1949 در پي زمين لرزه 1946 جزيره آلئويتن و سونامي كه 165 نفر تلفات در هاوايي و آلاسكا داشت ، تاسيس گرديد . سامانه هاي هشدار دهنده منطقه اي : مراكز سامانه هاي هشدار دهنده منطقه اي ( محلي ) براي تعيين خطر احتمالي يك سونامي محلي ، از داده هاي لرزه اي زمين لرزه هاي پيرامون شان استفاده مي كنند . اين سامانه ها در كمتر از 15 دقيقه مي توانند به مراكز مسكوني ( با استفاده از بلندگو و آژير ) اعلان خطر كنند . عليرغم اينكه كانون سطحي و اندازه حركت لرزش در زير آب و زمان رسيدن سونامي احتمالي را خيلي سريع مي توان محاسبه كرد . اما هميشه نمي توان وقوع جابجايي هاي زمين در زير آب را همراه با امواج سونامي دانست . در نتيجه اين سمامانه ها مي توانندنادرست اعلان خطر كنند اما به خاطر ماهيت بومي ، اين هشدارهاي خيلي سريع ، احتمال خطا كم مي باشد . سامانه هاي هشدار دنده بين المللي : مركز بين المللي سونامي اقيانوس آرام نيز از داده هاي لرزه اي نقطه كانون زمين لرزه براي محاسبه خطرات احتمالي سونامي استفاده مي كند . اندازه هاي مد در نواحي زمين لرزه براي تشكيل موج سونامي ، بررسي مي شود . در صورت لزوم پس از پيش بيني وقوع سونامي ، اين مركز اعلان خطر را به همه نواحي با خطر بالا در پيرامون حوضه اقيانوس آرام اعلام مي كند. چناچه مركز هشدار دهنده سونامي اقيانوس آرام (PTWC ) خطر وقوع سونامي را براي يك ناحيه معين اعلام كند ، وقوع ان حتمي است و خيلي زود موج سهمگين به ساحل برخورد خواهد كرد . چناچه لازم باشد زمان درنورديدن سونامي در اقيانوس را مركز هشدار دهنده سونامي اقيانوس آرام مي تواند پيش بيني دقيق كند . روش ديگر كاهش پيامدهاي فاجعه آميز سونامي گردآوري نقشه هايي تقريبا شبيه به نقشه هاي مناطق زلزله خيز است . قلمرو سونامي ها د ربخش هاي خط ساحلي ترسيم مي شود . وقتي كه نقشه سواحل گردآوري مي شود . حداكثر ارتفاع سونامي ها قبلي ، ويژگي خط ساحلي و موقعيت محلي كه سونامي هاي ناشي از زلزله در ان رخ مي دهد ، فاصله شان از ساحل و ساير عوامل در نظر گرفته مي شود . اين نقشه ها اصولي مهم و قابل استناد براي طرح ريزي ساختمان شهري و صنعتي هستند . معماران با دانستن حداكثر ارتفاع ممكن سونامي مي توانند خانه ها را دور از دسترس امواج بنا كنند . ترديدي نيست كه درآينده اثر ويرانگر سونامي ها بسيار نزديك به حداقل كاهش داده خواهد شد . روابط بين بزرگي زلزله مربوط با سونامي حاصله : بين بزرگي زلزله مربوطه و تسونامي حاصله به روش تجربي روابطي به دست آمده است . اين روابط براي زلزله هاي كم عمق اندازه گيري و محاسبه شده است . بزرگي زلزله بزرگي تسونامي بيشترين ارتفاع موج سونامي (M) 6 جزئي 75/0 - 5/0 5/6 1- 5/1 - 1 7 0 3 – 2 5/7 1 6 – 4 8 2 4 25/8 3 12 - 8 پيش بيني سونامي با Gg.p.s ( ground positioning system ) پژوهشگران ژاپني و فرانسوي درباره تاسيس يك سامانه نظارت و هشدار سونامي با كمك ماهواره هاي مكان ياب بين المللي G.P.S كه مي تواند امواج مرگبار را شناسايي كند ، تحقيق و بررسي مي كنند ، به نظر اين دانشمندان زمين لرزه و سونامي موجب جابجايي ها و تحركاتي در جو مي شود كه ماهواره هاي مكان ياب جهاني مي توانند آنها را دريافت كنند . پژوهشگران بر اين باورند كه چنين اطلاعاتي مي تواند براي رديابي زمين لرزه ها مفيد واقع شوند . دانشمندان معتقدند در صورتموفقيت چنين امري مي توان به دقت به روند به وجود آمدن سونامي نظارت كرد و بدون تاخير و به سرعت هشدار داد . عملكرد اين سيستم به طريقي است كه جنبش هاي ناشي از زمين لرزه سونامي هواي بالاي آن را جابجا مي كند و اين جنبش ها به بخش هاي بالاي جوي منتقل مي شود . هنگامي كه اين حركات به يونوسفر در ارتفاع حدود 100 تا 300 متري بالاي سطح زمين برسد موجب تحريك الكترون ها مي شود . اين تحريكات موجب كاهش سرعت امواج الكترونيكي مي شود كه معمولا از ماهواره هاي G.P.S به سوي حسگرهاي روي زمين فرستاده مي شود ، پس با تجزيه و تحليل اين تاخيرها مي توان سرعت ، بزرگي و جنبش هاي سونامي را مشخص كرد . پرتال نقشه فاجعه سونامي : گروه DM solutions ( كانادا ) به همراه دانشگاه ottawa ( كانادا ) پرتالي را براي ارائه نقشه فاجعه سونامي ، تهيه نموده است . اين زير ساخت مهاوره اي اينترنتي ،‌ امكان دسترسي مجاني به داده هاي مكاني به هنگام و تاريخي را به منظور تامين نيازهاي اضطراري كوتاه مدت و همچنين ،‌ پشتيباني از فعاليت هاي توزيع آذوقه ، برنامه ريزي ، بازسازي و احياء مجدد زير ساختها در زمان پس از فاتجعه فراهم مي سازد . وجود فناوريهاي متن ساز ( open source ) ،‌ سبب تسريع در ايجاد اين پرتال شده است . آزمايشگاه ژئوماتيك كاربردي و سيستمهاي اطلاعات مكاني دانشگاه ottawa ،‌ در تهيه و يكپارچه سازي داده هاي شاتل فضاسس و ماهواره اي پروژه مزبور نقش كليدي داشته است . كيفيت بالاي مربوط به قبل و بعد از سونامي به منظور قرار گرفتن در اين پرتال ارائه داده اند . فهرست مشاركت كنندگان در اين فعاليت بين المللي كه تامين و يكپاچه سازي داده ها را بر عهده دارند ،‌ در حال توسعه است . اين پرتال ، فضاي مناسبي را براي تبادل داده بيين سازمانهاي مختلف به وجود خواهد آورد و اميد مي رود كه به زودي بسياري از سازمانهاي دولتي و كمك رساني كه در ارتباط با اين فاجعه نقش دارند ،‌ آخرين داده هاي خود را از طريق آن ارائه دهند . )پايگاههاي اينترنتي براي مراجعه :.ca/solutions/tsunami.htm/ www.uottawa.ca www.dmsolutions ) محل وقوع سونامي اقيانوس هند : زلزله دريايي مهيبي ( موسوم به سونامي ) در تاريخ 26 دسامبر سال 2004 ميلادي در اولين سالگرد زلزله بم ( 6 دي ماه ) در غرب سواحل شمالي سوماترا د رساعت GMT 53 : 58 : 00 به وقت گرينويچ و 53 : 58 : 7 به وقت محلي به وقوع پيوست . مركز آن در زير دريا ، در محل تلاقي پليت استراليا برمه درN 32/3 شمالي و E85 / 95 شرقي واقع گرديده است . بزرگي اين زمين لرزه 9/8 ريشتر در مقياس امواج دروني زمين ارزيابي گرديده است . اين زمين لرزه از سال 1900 م چهارمين زمين لرزه بزرگ تاريخ معاصر محسوب مي گردد. سونامي زماني شكل گرفت كه انرژي حاصل از زمين لرزه بستر دريا را چندين متر رو به بالاراند و به اين ترتيب صدها كيلومتر مكعب آب به صورت عمومي به طرف شرق و غرب در حركت در آمد و ظرف يك ساعت امواجي به بلندي 15 تا 20 متر به سوماترا برخورد و شهرهاي ساحلي را ويران كرد و بلافاصله پس از آن به رشته جزاي كوچك نيكوبار واندامال در هند رسيد . سونامي سپس در مسير حركت خود به سوي شرق با سرعتي باور نكردني به سواحل تايلند و بمه برخورد كرد. ظرف مدت 2 ساعت از وقوع زمين لرزه اوليه موجي كه به سوي غرب به حركت درآمده بود به سواحل سريلانكا و جنوب هند رسيد در اين مرحله كمي از كران موج كاسته شده بود و ارتفاع آن به 5 تا 10 متر مي رسيد . امواج سونامي سه ساعت و نيم پس از خيزش اوليه به مالديو رسيد و به فاصله كوتاهي پس از آن به جزيره مشيل رد شمال ماداگاسكار برخورد كرد . قدرت زمين لرزه چنان بود كه 6 ساعت بعد از آن كه سونامي بيش از چهارده هزار كيلومتر راه را طي كرده بود . هنوز از توان كافي براي وارد كردن ضربه هاي مهلك به سواحل سومالي وكنيا برخورد بود . تنها در آن زمان بود كه انرژي نهفته در سونامي كه به گفته دانشمندان معادل انرژي نهفته در بيش از 9000 بمب اتمي بوده زايل شد . اما آيا موج گسترده از خرابي وخسارات جاني ، اثر مستقيم زلزله بود يا سونامي و آيا اوج خشم درياها مگا سونامي بوده است ؟ گسل هاي كره زمين درهمه جاي اينكره خاكي كشيده شده است . گسل هايي كه دركف اقيانوس ها قرار دارند ،‌ از جمله اين گسل ها هستند . هنگام آزاد شدن انرژي هاي دروني زمين كه بر اثر عوامل مختلف ايجاد مي شود ،‌ اين انرژي به پوسته زمين رسيده و باعث لرزش هاي شديد و حركت هاي مقطعي مي شود. شدت زلزله ها به عوامل مختلفي از جمله عمق زلزله و مقدار انرژي آزاد شده حاصل از آن بستگي دارد . زمانيكه در اقيانوس هند زلزله قدرتمند 9/8 ريشتري اتفاق افتاد ،‌ صفحات زيرين اقيانوس به شدت به حركت درآمدند و انرژي زلزله را به آب دريا منتقل كردند . اين لرزش ها منبع ارتعاشات و ايجاد امواج در اقيانوس شد ، امواج به سمت ساحل حركت كردند و هرچه جلوتر مي رفتند به دليل كم شدن عمق و برخورد جبهه موج به كف اقيانوس ارتفاع بيشتري مي گرفتند تا جايي كه ارتفاع آنها به 10 متر رسيد كه به اين امواج سونامي مي گويند . سونامي هاي ايجاد شده در اقيانوس هند حداكثر 10 تا 15 متر ارتفاع داشتند و اغلب مواقع به سختي به اندازه يك ساختمان چهار طبقه مي رسيدند . يكي از دلايل خرابي هاي زياد در سواحل جنوب شرقي آسيا همين سونامي ها بودند ولي بررسي هاي علمي و تاريخي نشان مي دهند كه اين سونامي ها اوج خشم درياها يعني مگا سونامي نيستند . به طور كلي اين زمين لرزه 9/8 ريشتري در بند _ آسه هندوستان به شدت ( VIII ) در مدن و سوماترا به شدت ( V ) و در بخش هايي از بنگلادش ، هندوستان ، مالزي ، مالديو ، ميانمار ، سنگاپور‌ ، سريلانكا و تايلند به شدت ( II – IY ) احساس شد . نيروهاي عظيمي كه صدها سال در اعماق زمين شكل گرفته بود در 26 دسامبر 2004 ناگهان آزاد شد و زمين را به شدت تكان داد و مجموعه اي از امواج مرگبار كه سراسر اقيانوس پهناور هند را با سرعتي برابر سرعت يك هواپيما فرا گرفت به راه انداخت . به طوري كه تلفات انساني اين زلزله را تا 170 هزار نفر تخمين زده اند و ميلياردها دلار خسارات مالي پيش بيني شده است . يك سوم از افرادي كه در سونامي اقيانوس هند كشته شدند بچه ها بودند كه به دليل ضعف جسماني نتوانستند در مقابل نيروي آب مقاومت كنند بسياري از مردم د راثر كوبيده شدن به بدنه ساختمان ها جان باختند . شاهدان مي گفتند هنگامي كه سونامي به سوي ساحل مي آمد صدايي به اندازه صداي سه قطار يا غرش يك جت داشت . در بعضي جاها سونامي مانند يك سيلاب كف آلود پيش مي آمد . در چندين جا سونامي به شل پس رفتگي اقيانوس خود را نشان داد . دانش جغرافي نجات بخش است . آنچه بيش از هر چيز در سونامي مي تواند باعث خسارت گردد ناداني است . كساني كه از دانش لازم در زمينه جغرافيا برخوردار بودند ، در پديده اخير ، معناي پس رفتگي دريا را مي دانستند . آنهايي كه اين معنا را دريافتند به سرعت با آگاه كردن ساختن خانواده و دوستان به سوي مناطق بلند فرار كردند و تلاش زيادي به عمل آوردند تا به افرادي كه در حاشيه آب زندگي مي كردند هشدار دهند . كارشناسان مي گويند ، پس رفتگي اقيانوس در واقع به مردم هشدار مي دهد كه براي فرار به مناطق بلند 5 دقيقه فرصت دارند . اين زمان فرصت كافي را براي فرار بسياري از قربانيان فراهم كرد . البته در صورتي كه مي دانستند چه كار كنند . پس رفتگي آب دريا هشدار 5 دقيقه اي براي رهايي از امواج سونامي يك روزنامه انگليسي گزارش داد كه يك دانش آموز انگليسي كه تعطيلات خود را در تايلند مي گذراند هنگام وقوع حادثه ، درس جغرافي را كه درباره سونامي خوانده بود ،‌به ياد آورد و دريافت كه پس رفتن اقيانوس به چه معناست . او خانواده اش را از خطر آگاه ساخت و جان همه را نجات داد . يك روستايي كه برنامه اي تلويزيوني درباره سونامي ديده بود با مشاهده پس رفتن اقيانوس ،‌ جمعيت 1500 نفره روستاي خود را از خطر آگاه ساخته و باعث زنده ماندن اهالي روستا شد . علت فاجعه انساني اخير 26 دسامبر 2004 در سريلانكا ،‌ هند ،‌ اندونزي و مالزي اين بود كه اين كشورها مراكز اخطار براي سونامي ندارند در حاليكه آمريكا و ژاپن مراكزي داشته و در عرض چند دقيقه مسير امواج را تعيين مي كنند ، زيرا سواحل ژاپن ، آلاسكا و سواحل كاليفرنيا به شدت در معرض خطر سونامي قرار دارند . علاوه بر آمريكا و ژاپن به گفته يك كارشناس لرزه نگاري سوئيس نيز ويراني ناشي از زمين لرزه مرگباري كه جنوب شرق آسيا را تكان داد اجتناب پذير بود اما در صورت كاربرد دستگاههاي هشدار دهنده و آموزش ميزان تلفات به مراتب كمتر مي شد . به گفته او چند ساعت پيش از آن كه موج هاي غول آساي ناشي از زلزله د ركف اقيانوس نواحي ساحلي منطقه را درنوردد دستگاههاي لرزه نگاري سوئيس زلزله ها را ثبت كرده بود . امواج سونامي به مراتب آهسته تر از امواج زلزله حركت مي كنند و به همين دليل مي تون پيش بيني كرد كه آيا يك زمين لرزه باعث به راه افتادن سونامي مي شود يا خير ؟ بر اين اساس اگر دستگاههاي هشدار دهنده سونامي در سريلانكا نصب شده بود اين امكان وجود داشت كه دو ساعت پيش از برخورد امواج ويرانگر به مناطق ساحلي ، مسئولان مردم را از حادثه قريب الوقوع آگاه كنند . زلزله زير دريايي 26 دسامبر 2004 در اندونزي قوي ترين زلزله از سال 1964 ميلادي تا كنون بوده و شديد ترين و مخرب ترين پيامد اين زلزله سونامي بوده است . اين زلزله نتيجه لغزش بخشي از پوسته زمين ، موسوم به صفحه در زير قسمت ديگري به نام صفحه برمه بوده است به عقيده مركز مطالعات زمين شناسي آمريكا ،‌ ميزان گسست اين صفحه يك هزار كيلومتر بوده و باعث جابجايي افقي كف دريا روي اين گسل به ميزان 10 متر و جابجايي عمودي آن به ميزان چندين متر شده است . اين زلزله در گسل گسترده اي در عمق 10 كيلومتري زمين رخ داده است . يك سونامي ،‌ مجموعه اي از امواج است و ممكن است اولين موج ،‌ خطرناكترين آن نباشد . امواج سونامي ممكن است به فاصله 5 دقيقه از هم تا يك ساعتي از هم بيايند . اين چرخه به شكل پيشرفت و پس رفت آب اقيانوس تكرار مي شود . بسياري از مردم نسبت به اين نكته ناآگاه بودند و هنگامي كه اولين موج عقب نشست بسياري از مردم به طرف ساحل رفتند . سونامي اقيانوس هند ،‌ هزاران كيلومتر از نوار ساحلي چندين كشور را نابود ساخت و جزايري را براي هميشه به زير آب برد . كشور جزيره اي مالديو فقط چند متر بالاتر از سطح درياست اما به وسيله ديواره هاي بلند پوشيده از مرجان ها حفاظت مي شود . با وجود آن ، در برخي قسمت ها ، سونامي از روي ديواره هاي ساحلي هم به داخل جزيره پاشيد و چندين جزيره را به طور كامل زير آب برد . سيل سونامي ، پايتخت و بسياري از جاهاي گردشگري مالديو را در برگرفت اما در اين كشور افراد كمي جان باختند احتمالا ديواره هاي ساحلي باعث كم شدن قدرت سونامي شده است . آن پايين در زير اقيانوس ، جايي كه محمل وقوع زلزله بزرگ و سونامي عظيم بوده ،‌ صفحات تكتونيك زمين همچنان بيقرارند و به همديگر فشار مي آورند . فشارها همچنان ادامه مي يابند و باعث انباشت انرژي براي آزاد شدن در زمان ديگر مي شوند – زماني كه ممكن است ، صدها سال ديگر باشد . ماهواره ها و اندازه گيري سونامي اندونزي دانشمندان با استفاده از داده هاي ماهواره اي توانستند سونامي 26 دسامبر را اندازه گيري كنند . هرچند يك سونامي هنگام رسيدن به ساحل ارتفاع وحشتناكي دارد اما اين امواج در ميانه هاي اقيانوس به ندرت قابل توجه هستند . در اين مورد ،‌ دانشمندان دريافتند كه دو ساعت بعد از زلزله اي كه سبب پيدايش سونامي شد ،‌ ارتفاع موج كمتر از يك متر بوده است . يك ساعت و 15 دقيقه پس از وقوع زلزله ،‌ ارتفاع امواج حدود نيم متر بوده است . هشت ساعت بعد ،‌ ارتفاع سونامي به 7 تا 14 سانتي متر رسيد . برخلاف امواجي سطحي كه فقط مقدار كمي از آب را تحت تاثير قرار مي دهند سونامي تمامي آّب اقيانوس را از سطح تا عمق تحت تاثير قرار مي دهد . هنگامي كه امواج به ساحل مي رسند ارتفاعشان به شدت افزايش مي يابد . سونامي اندونزي و سالم ماندن مسجد آچه اندونزي: زمين لرزه درحاليكه منطقه فاجعه زده آچه و سونامي شهرهاي زيادي را از صفحه زمين پاك كرده است اما منابع خبري از برپا ماندن مساجد اين منطقه خبر مي دهند. خبرگزاري فرانسه اعلام كرده است: در روستاي كاجو كه صدها خانه بطور كلي ويران شده، مسجد روستا بطور معجزه آسايي سالم مانده است. آب دور تا دور روستا را فراگرفته اما حتي يك قطره آب در پلكان آن نفوذ نكرده است. شبكه هاي مختلف تلويزيون اندونزي نيز سخنان چند نفر از نجات يافتگان سونامي را پخش كرده اند كه نجات خود را مديون مسجدهايي مي دانند كه در آنها پناه گرفته بودند. دو خبرنگار خبرگزاري رسمي (انتاراي) اندونزي نيز از معجزه سالم ماندن ساختمان مسجد منطقه فاجعه ديده و ويران شده ملابو خبر دادند. در منطقه اي كه اين مسجد واقع است، همه ساختمانها حتي ساختمان ستاد ارتش و خوابگاههاي پليس، كاملا ويران شده و تنها مسجد برپا مانده است. خبرگزاري فرانسه از اين منطقه كه دسترسي زميني بدان مقدور نيست، عكسهايي منتشر كرده است كه نشان مي دهد مساجد تنها مانند تكه هاي سفيد رنگ در ميان انبوه گل و لاي و ويرانه ها سر برفراشته اند. در منطقه (پاسي لهوك) در بيست كيلومتر شرق شهر سيگلي در بخش پيدي، دو مسجد در ساحل دريا سالم مانده است، در حالي كه خانه هاي اطراف آن همگي ويران شده اند. اين دومسجد يكي قديمي و با چوب ساخته شده و ديگري كه جديد است، با بتون احداث شده است و هردو سالم مانده و حدود يكصد نفر از ساكنان روستا با پناه بردن به اين دو مسجد از مرگ نجات يافته اند. چگونه حيوانات از سونامي اندونزي فرار كردند؟ شواهد مبني بر اين است كه حيوانات وحشي از سونامي مهيب هند فرار كرده اند. متخصصان حيوانات اعلام كردند كه حيوانات براي پيش بيني حوادث داراي حس ششم هستند. ماموران حيات وحش سريلانكا اعلام كردند در حالي كه در اثر امواج سهمگين دريا كه از اقيانوس هند بسمت خشكي مي آمدند بيش از 24 هزار نفر كشته شدند اينطور بنظر مي رسيد كه حيات وحش منطقه كاملا نابود شده اما در كمال تعجب لاشه حتي يك حيوان را هم پيدا نكرده اند. دانشمندان فكر مي كنند كه ممكن است حيوانات داراي يك حس مادون سرعت سير صوت امواج Rayleigh زمين لرزه باشند. در واقع حواس پنجگانه در حيوانات شكل قويتري دارد. آنها مي توانند پديده ها را بهتر از ما رديابي كنند. راتناياكي، معاون سازمان حيات وحش سريلانكا گفته است: ما تاكنون يك فيل مرده و حتي يك خرگوش مرده را پيدا نكرده ايم. من گمان مي كنم كه حيوانات مي توانند اين قبيل حوادث را پيش بيني كنند. حيوانات داراي حس ششم هستند و بدينوسيله مي فهمند كه اتفاقي در حال وقوع است.اين در حالي بوده است كه امواج سهمگين دريا تا 2 مايلي پارك ملي يالا كه بزرگترين ژارك حفاظت از حيوانات وحشي است و در آن زيستگاه صدها فيل و پلنگ وحشي است پيشروي كرده است. ماتيو وان ليروپ متخصص رفتارهاي حيوانات گفته است: تا كنون شواهد روشني در مورد صداي پارس كردن سگها و يا كوچ ناگهاني پرندگان قبل از وقوع زمين لرزه و آتشفشان در دست است. اما هيچكدام از اين يافته ها به اثبات نرسيده است. به گفته كيلو واكر كه تاليفات زيادي در زمينه حيات وحش آفريقا را به انجام رسانيده است ديگر صاحبنظران اين امر هم به اين نتيجه رسيده اند كه حيات وحش، علي الخصوص، پرندگان مي توانند بسياري از پديده ها طبيعي را پيش بيني كنند. واضح است كه حيوانات از طريق حس بويايي و شنوايي و غيره مي توانند خطرات را شناسايي كرده و از آنها بگريزند اما وجود حس ششم در حيوانات به اسطوره ها و افسانه هاي گذشته بازميگردد ولي امروزه با تحقيق در مورد اين مسئله مي بينيم كه حيوانات واقعا قدرتي غير قابل انكار در پيش بيني از سوانح طبيعي دارند. اثرات سونامي بر اكوسيستم سواحل اقيانوس هند: موج بزرگ سونامي كه در 26 دسامبر سال جاري سواحل اقيانوس هند را ويران كرد، جدا از تلفات بي سابقه جاني و مالي، پيامدهاي گسترده اي بر محيط زيست اين مناطق بهمراه داشته است. در حال حاضر برآورد دقيقي از تلفات و همچنين تعيين دامنه خسارات وارده امكان پذير نيست، زيرا پژوهشهاي علمي كمي در اين زمينه انجام گرفته است. پژوهشگران NOAA (اداره كل بين المللي اقيانوس و هواشناسي) به اين نتيجه رسيده اند كه بطور كلي اثرات سونامي بر قسمتهاي پرعمق اقيانوس قابل توجه نيستند در حاليكه همين امواج به محض اينكه به سواحل كم عمق تر اقيانوس مي رسند، ناگهان شدت يافته و بمراتب مخرب تر مي شوند. در اين سواحل صخره هاي مرجاني و حيواناتي مانند لاك پشتها آسيب ديده اند. متاسفانه بيشتر اين مناطق جاذبه جهانگردي دارند و حتي پيش از وقوع سونامي بدليل رفت و آمد دائم جهانگردان ونيز صيد ماهي خارج از چهارچوب قانوني آن، دچار آلودگي محيط زيستي شده بودند. بنظر مي رسد كه اين بخش از سواحل اقيانوس هند، از يك سو تحت تاثير پيامدهاي مستقيم و ازسوي ديگر تحت تاثير پيامدهاي غير مستقيم آن قرار گرفته اند. Rusty Brainard مسئول مركز علمي NOAA در (Pacific Island) گفته است: افزايش رسوبات ته نشين شده و نيز ميزان آلودگي ناشي از تجمع زباله ها< پيامدهاي غير مستقيم سونامي است. در برخي از اين مناطق، مي توان طي چند سال كناره هاي ساحلي را از آلودگي زدود، اما در كناره هاي ساحلي كه بشدت آسيب ديده اند، آينده منابع دريايي، بخصوص صيد ماهي و صنعت جهانگردي براي سالها زير سوال قرار گرفته است. و ممكن است قرنها طول بكشد تا اكو سيستم اين نواحي به حالت اوليه خود بازگردد. پيامدهاي مستقيم سونامي بر اكوسيستم سواحل: پيامهاي مستقيم اين امواج متلاطم و شدت فوق العاده آنها بر موجودات ساكن آبهاي كم عمق ساحلي شامل اكوسيستم صخره هاي مرجاني، علفهاي دريايي و غيره بستگي به شدت امواجي دارد كه اين موجودات در حالت عادي با آن در تماس هستند. امكان دارد طيف اين امواج بسيار گسترده باشد. در نواحي اي كه معمولا امواج شديد ناشي از جزر و مد و يا طوفانهاي استوايي فعاليت دارند شدت اين پيامدها كمتر است. در عين حال خليجهاي كم عمقي كه در وضعيت عادي از امواج طغيانگر در امان هستند، بيشترين آسيبها را متحمل شده اند. در ضمن گونه هاي خاصي از موجودات زنده بسيار آسيب پذيرند. براي مثال مرجانها، جلبكها و برخي از مهره داران دريايي از حساسيت بالايي برخوردارند و هرگز در يك محسيط متلاطم زنده نمي مانند در نتيجه بيش از ساير موجودات آبزي در معرض نابودي قرار دارند. انتظار مي رود كه دسته هايي از علفهاي دريايي و گياهان آبزي در اين سواحل بطور كامل ريشه كن شده باشند، هرچند كه برخي از آنها از قابليت استرداد برخوردارند. بطور خلاصه مي توان گفت كه اين واقعه شرايط زندگي موجودات آبزي را دگرگون كرده و توليد مثل بيشتر آنها را كاهش داده است. پناهگاههاي بسياري از ماهيها و ارگانيسمهايي كه در بين رسوبات و جلبكهاي دريايي زندگي مي كنند به شدت آسيب ديده و حتي طي سالهاي آينده به شرايط قبل از وقوع سونامي بازنخواهند گشت. دگرگوني چرخه غذايي اقيانوسي نيز از جمله پيامدهاي دراز مدت اين حاده طبيعي است. پيامدهاي غير مستقيم سونامي بر اكوسيستم سواحل: يكي از بزرگترين اثرات اين حادثه بر اكو.سيستم سواحل اقيانوسي تجمع رسوبات ناشي از جريانات شديد و امواج متلاطم و نيز بالا آمدن سطح آبها و افزايش لجنهاي ساحلي است. حركت ماسه ها بياري از موجودات زنده را مدفون كرده است. البته در مناطقي كه امواج پرارتفاعي وجود دارند، اين رسوبات پس از گذشت چند سال پاك خواهند شد. سرعت اين فرايند از يك سو به مقدار رسوبات و از سوي ديگر به شدت جريانات ايانوسي بستگي دارد. تجمع زباله هاي ناشي از ساختمان سازي، ماشين آلات و وسايل الكتريكي در اين سواحل بر شدت آلودگي افزوده و به سادگي مي تواند اعث نابودي مرجانها و ساير گياهان و موجودات آبزي گردد. در ضمن بسياري از اين موجودات بصورت فيلتري تغذيه مي كنند.(مواد غذايي موجد در آب را جذب و باقيمانده را دفع مي كنند) و اين مسئله به ميزان حساسيت آنها مي افزايد. بسياري از اين زباله ها آغشته به مواد شيميايي، نفتي، انواع رنگها و پاك كننده هاي گوناگون هستند كه باعث نابودي گياهان، ارگانيسمهاي دريايي، ماهيها و برخي از مهره داران مي گردد. آنچه باعث تاسف است اين واقعيت است كه ده ها و حتي قرنها طول خواهد كشيد تا اين سواحل پاكسازي شوند و در ضمن، از آنمجائيكهخ بيشتر اين پيمدها در دراز مدت آشكار خواهند شد، پژوهشگران در حال حاضر قادر به شناسايي كامل آنها نيستند. سيستم هشداردهنده سونامي در سراسر جنوب شرقي آسيا نصب مي شود: بر اساس اعلام سازمان ملل متحد، سيستم هشدار دهنده سونامي تا ماه دسامبر(اوايل ديماه) سال جاري در منطقه آسيا نصب خواهد شد. در اين بيانيه نصب سيستم هشدار دهنده سونامي در خارج از سواحل آبهاي تايلند، ميانمار، ويتنام و فيليپين و اجراي طرح نصب اين سيستم با همكاري مركز آسيائي آمادگي در مقابل بلاياي طبيعي عنوان شده است. در ادامه اين گزارش بالا بردن درجه حساسيت و دقت سيستم هشدار دهنده سونامي در دريافت سيگنالهاي هشدار دهنده واقعي و كاهش ريسك سيگنالهاي غير واقعي، از اهداف عمده اين طرح عنوان شده است. پايش مناطق سونامي زده اقيانوس هند: از تصاوير فضايي بمنظور براورد خسارت و هدايت فعاليتهاي امدادي در مناطق خسارت ديده ناشي از سونامي 26 دسامبر 2004 استفاده مي شود. ماهواره RadarSat-1 كانادا قبلا مبادرت به جمع آوري بيش از 70 تصوير آرشيو شده از مناطق آسيب ديده نموده بود. از اين تصاوير بعنوان اطلاعات مبنايي بمنظور مقايسه با تصاوير جديد استفاده مي شود. اين ماهواره بصوطت شبانه روزي پوششي Synoptic و تصاويري به ابعاد 500*500 كيلومتر تهيه مي كند و اين شامل مناطقي نيز مي شود كه هم اكنون بعلت بارانهاي موسمي، ابري هستند. از اين داده ها براي پايش و تهيه نقشه مناطق سيل زده و شناسايي آبهاي راكد پشه مالاريا استفاده مي شود. سازمانهاي محيط زيست مي توانند اين داده ها را براي ارزيابي خسارت وارده به باتلاقهاي حسرا (mangrove) و صخره هاي مرجاني كه سواحل را در برابر فرسايش امواج محافظت مي كنند، بكار ببرند. كمك سونامي به كشف يك شهر باستاني در هند: باستان شناسان احتمال مي دهند كه سونامي مرگبار اقيانوس هند، يك بندر باستاني را در جنوب هند آشكار كرده باشد. آنها مي گويند كه پس از وقوع سونامي، بقاياي سنگي يك شهر باستاني را در حوالي معبد معروف هاهايالي پورام در ايالت تاميلنادو كشف كرده اند. باستان شناسان معتقدند اين سازه ها احتمالا بقاياي يك بندر قديمي و پر رونق است كه معبد 1200 ساله هاهايالي پورام را در خود جاي داده بود. سه قطعه از اين بقايا از جمله يك مجسمه شير گرانيتي پس از عقب نشستن خط ساحلي در جريان زلزله دريايي سال پيش كشف شده است. باستان شناسان مي گويند قدمت اين قطعه سنگها به قرن هفتم بازميگردد و تقريبا 180 سانتيمتر ارتفاع دارند. روي اين سنگها حكاكيهاي ظريفي ديده مي شود كه مشابه آثار موجود در معبد هاهايالي پورام است. زلزله 26 دسامبر 2004 در اقيانوس هند و احتمال تغييرات انجام گرفته روي كره زمين: بر طبق مطالعات انجام گرفته چنين چيزي نمي تواند واقعيت داشته باشد كه اين زلزله اعث ايجاد تغيير نقشه جغرافيايي شده است زيرا در اثر زلزله هاي هشت ريشتري كه در درياي ژاپن اتفاق مي افتد كف اقيانوس به زير ژاپن مي رود و ژاپن دائما بالا مي آيد. برخي از زمين شناسان نيز ادعا كرده اند كه پس از اين زلزله، جزاير منطقه از سطح آبهاي آزاد ارتفاع بيشتري بدست آورده اند. نقشه برداران در هند نيز با اندازه گيري مجمدد نقاط كنترل زميني در مجمع الجزاير آندامان و نيكوبار كه حدود 550 جزيره كوچك بين برمه و اندونزي است به اين نكته مهم رسيده اند. در كشور خود ما هم البرز بطور دائم هر سال چند سانتيمتر بالا مي آيد و رشد مي كند اما اين درست نيست كه بگوييم نقشه جغرافيايي تغيير مي كند. در مورد موضوع حركت دوراني زمين ميتوان گفت كه نيروي جاذبه ماه و خورشيد باعث جابجائي جرم داخل زمين مي شود و اين دو نيرو مي توانند محور دوراني زمين را تغيير دهند اما زلزله يك پديده ناگهاني است و در اثر اين پديده تمام پوسته و جرم كره زمين دچار نوسان مي شود و اين جابجايي باعث مي شود دوران طبيعي زمين مختل شود ولي ميتوان گفت كه اين مختل شدن حداكثر در حدود دهم ثانيه است و پس از چهار الي پنج روز هم اثر آن از بين مي رود و به هيچ وجه دائمي نيست. در مورد تغييرات محيطي اين منطقه مي توان گفت كه زمين هميشه در حال تغيير است و صفحات زمين نسبت به يكديگر حركت مي كنند. بعنوان مثال آثار استوا هم اكنون در قطب پيدا شده اند و اين موضوع ثابت مي كند كه صفحات و پوسته زمين هميشه در حال حركت بوده و باعث تغييرات محيطي مي شود ولي اين تغييرات در طول ميليونها سال رخ مي دهد نه در چند روز يا بر اثر يك زلزله. اين موضوع كه با بوجود آمدن پديده سونامي در اقيانوس هند كره زمين بر روي محور خود لرزيده و كج شده است نمي تواند صحت داشته باشد. با توجه به ينكه محور زمين، وقتيكه زمين به دور خورشيد مي چرخد تقريبا راستاي ثابني دارد و بر نيروي جاذبه ماه و خورشيد اين راستا تغيير مي كند اما بايد توجه كرد كه اين تغييرات محسوس نيست. نوتاسيون يعني تاثير كره ماه بر محور زمين و پرسيون يعني تاثي خورشيد بر محور زمين و مسلما تاثيري كه خورشي و ماه بر محور زمين مي گذارند خيلي بيشتر از زلزله و چنين پديده هايي است. در مورد احتمال تغيير طول روز بر اساس محاسبات انجام گرفته مي توان گفت كه كاهش طول روز بدليل وقوع اين زلزله كه باعث افايش سرعت چرخش زمين شده 68/2 ميكرو ثانيه است. ريچارد گراست ژئوفيزيك دان ناسا ميزان افزايش سرعت چرخش را 3 ميليونيوم ثانيه برآورد كرده است. پس تغيير طول روز به مقدار بسيار اندكي تغيير نموده است و مي تواند قابل صرف نظر كردن باشد. در مورد ميزان جابجايي قطب باتوجه به محاسباتي كه دانشمندان ناسا انجام داده اند در اثر زلزله اندونزي قطب به اندازه 5/2 سانتيمتر به سمت شرق جابجا شده است و اين جابجايي به سمت شرق در ساير زلزله ها نيز مشاهده شده است. سونامي اقيانوس هند و تاثير آن بر خليج فارس، دوبي، چابهار و بندر كنگان: سونامي اقيانوس هند مناطقي در فاصله هزاران كيلومتري از محل وقوع زلزه را نيز تحت تاثير امواج ناشي از زلزله قرار داده است. داده هاي جزرومدي ثبت شده در ايستگاههاي جزر و مدي مستقر در خليج فارس در فاصله زماني 25 تا 27 دسامبر كه در فاصله تقريبي 5000 كيلومتري قرار گرفته اند، مبين تغييرات ارتفاعي غير معمول وناهنجاريهاي رفتاري هستند. بررسي مقادير جزر ومدي ثبت شده در پايگاههاي جزر و مدي مستقر در دوبي (؟؟؟؟؟؟؟) به خوبي اين اثرات را نشان مي دهد. بررسي و مقايسه نمودارهاي ترسيم شده با استفاده از مقادير واقعي (مشاهدات) و پيش بيني در همان مدت زمان مبين آن است كه در ساعت 19 به وقت محلي در تاريخ 25 دسامبر مقادير پيش بيني و مشاهده شده تقريبا منطبق بر يكديگر هستند ولي ارتفاع آب از اين زمان به بعد شروع به بالا آمدن سريع و غير معمول نموده و در ساعت 11:30 روز 26 دسامبر به حداكثر اختلاف با مقدار پيش بيني شده رسيده و مجددا در ساعت 16 روز 27 دسامبر بر يكديگر منطبق گشته اند. با توجه به سرعت انتشار امواج ناشي از زلزله كه حدود km/h 800 تخمين زده شده است. انتظار مي رود كه تقريبا 8 ساعت زمان براي رسيدن امواج ناشي از سونامي به دوبي مورد نياز باشد در نتيجه امواج بايد در ساعت 12:58 دقيقه به وقت محلي به دوبي برسند اما نمودارهاي ترسيم شده مبين آن است كه منطقه دوبي زودتر تحت تاثير قرار گرفته است. حال اين سوال پيش مي آيد كه اين اختلاف در ارتفاع و ناهنجاريها ممكن است ناشي از وقوع پديده هاي ديگري نظير وزش بادهاي شديد و اثرات مرتبط با آن مانند پديده Surge باشد. بررسي وضعيت آب و هوايي منطقه در زمان ذكر شده، نشان دهنده وزش باد با سرعت m/s 10 بوده كه ممكن است ايجاد بي نظميهايي در ارتفاع سطح آب و رفتار جذر و مدبنمايد. البته وزش بادهايي با اين سرعت در منطقه امري غير عادي نبوده و بررسي مقادير جذر و مدي مربوطه نشانگر ايجاد اختلاف زياد در زمان وزش باد نيست. بررسيمقادير جذر و مديثبت شده در ايستگاه جذر و مدي چابهار در تاريخ هاي 26و 27 دسامبر،نشانگر وجود بي نظميهاي غير معمول در رفتار جذر و مد است كه از ساعت 21:30روز 26 دسامبر شروع و در ساعت 6:30روز 27دسامبر خاتمه يافته است. بررسي و مقايسه نمودارهاي جذر و مدي ترسيم شده با استفاده از مشاهدات و پيش بيني ،مبين آن است كه تا ساعت 21:30روز 26 دسامبر به صورت هماهنگ با يكديگر عمل نموده ولي از اين ساعت به بعد ناهنجاريهايي در مقادير مشاهداتي جذر و مد روي داده است كه شايد ناشي از اثرات سونامي باشد. بررسي تغييرات ارتفاع سطح آب دريا در ايستگاه جذر و مد سنجي كنگان (.....)مبين وجود ناهنجاريهي و بي نظمي در اندازه و رفتار جذر و مد در زمان ذكر شده است. اين بي نظمي ها از ساعت 21 روز 25دسامبر شروع شده و در ساعت 18 روز 26 دسامبر پايان يافته است.همچنين بررسي مقدار ارتفاعي سطح آب مشاهده شده و مقايسه آن با مقدار پيش بيني شده، (حداكثر اختلاف ما بين مقدار پيش بيني شده ارتفاع سطح آب و مقدار حقيقي(مشاهده شده)بيش از 15 سانتيمتر نخواهد بود.) مبين وجود اختلاف ارتفاعي حدود 30 سلنتيمتر مابين اين دو اندازه گيري است كه از ساعت حدودا 2 به وقت رسمي(00)به وقت گرينويچ)در روز 27 دسامبر شروع و در ساعت 18روز28 دسامبر خاتمه پذيرفته است. خليج فارس با تاخير زماني حدود 9 ساعت تحت تاثير امواج ناشي از سونامي قرار گرفته است. بررسي احتمال سونامي در خزر و خليج فارس: بر طبق مطالعات انجام شده در درياي خزر امكان وقوع سونامي وجود دارد چون گسلي كه از عشق آباد و تركمنستان(از شرق به غرب درياي خزر)از درياي خزر عبور مي كند ميتوانند زلزله هايي تا حدود 7 ريشتري را هم به وجود آورند.پس اين گسل ها ميتوانند پديده سونامي را به وجود آورند. به همين علت مي توان گفت احتمال وقوع سونامي در درياي خزر به اندازه وقوع زلزله در تهران است با اين تفاوت كه در خشكيهاي ايران زلزله نمي تواند از حدود 7 ريشتر بيشتر باشند اما در درياها از جمله درياي خزر زلزله هايي با قدرت بيشتر از 7 ريشتر هم مي تواند اتفاق بيفتد. بزرگترين زلزلهاي كه در طول تاريخ اتفاق افتاده در 1960م در شيلي در كف آبها در فصل مشترك كف دريا و خشكي ها و زلزله بزرگ بعدي هم در كانادا در فصل مشترك خشكي و دريا اتفاق افتاده است و زلزله هاي بزرگ ژاپن هم معمولا در همين نواحي اتفاق افتاده اند و زلزله غرب سوماترا هم در كف اقيانوس رخ داده است كه توانست سونامي را به وجود آورد. در درياي عمان يعني از تنگه هرمز تا مرز بين ايران و پاكستان هم امكان سونامي وجود دارد زيرا در اين منطقه فواصل بين چينه ها كم بوده و شكستگيهاي فراواني در كف اقيانوس هند وجود دارد و هم خود منطقه فصل مشترك كف دريا با خشكي است. در مورد خليج فارس با قطعيت نمي توان گفت كه آيا ما در آينده در آن زلزله هاي سئنامي را خواهيم داشت چون با توجه به مطالعلت انجام شده عميق ترين بخش هاي آن 90 نتر است و اين منطقه داراي گسل هاي فعالي نيست و گسل هايي كه در اين منطقه وجود دارند نميتوانند زلزلههاييبا قدرت 7 ريشتر را ايجاد كنند اما بايد به اين نكته نيز توجه كرد كه در اطراف خليج فارس سنگ هاي (////)پيري وجود دارد علاوه بر آن داراي گنبد هاي نمكي كه خود آنها عامل ايجاد گسل هاي شعاعي هستند و نكته ديگر اين است كه اگر در خليج فارس پديده سونامي را داشته باشيم ما با دو نظريه مواجه ميشويم در مورد نظريه اول مي توان گفت خليج فارس چون خليج ........است و نسبت به اقيانوس همجوار خود حالت يك باريكه آب دارد پس ميتوان نتيجه گرفت كه ارتفاع امواج سونامي نسبت به امواج ايجاد شده در اقيانوس ها بيشتر و بلندتر است به طور مثال اگر يك استخر را در نظر بگيريد و از مركز استخر امواجي ايجاد كنيد در گوشه هاي اين استخر كه حالت چهار گوش دارند ارتفاع آب نسبت به مركز و حاشيه استخر بيشتر مي شود اين به دليل سطح تماس آب با اطراف استخر است.خليج فارس هم از اين موضوع مستثني نيست در نتيجه اگر امواج حاصل از سونامي به سمت سواحل خليج فارس نزديك شوند داراي ارتفاع بيشتري نسبت به مكان هاي ديگر خواهند داشت. در مورد نظريه دوم ميتوان بيان كرد كه اقيانوس ها داراي فلات قاره پرشيب هستند و اگر ما حدود 3 متر به طرف اقيانوس حركت كنيم حدودا يك متر به داخل آب خواهيم رفت ملي در خليج فارس كه عميق ترين قسمتهاي آن 90متر است و داراي سواحل كم شيب تري هستند اگر ما حدود 3 متر به جلو حركت كنيم تقريبا نيم متر به داخل آب خواهيم رفت ،كه اين موضوع تفاوت سطح شيب ساحل خليج فارس با اقيانوس ها را نشان مي دهد. با توجه به تعريف موج مبني بر اينكه وقتي سطح موج به سطح يا كف ساحل برخورد مي كند از سطح آب ارتفاع مي گيرد مي توان نتيجه گرفت كه اگر سطح تماس موج با ساحل بيشتر باشد ارتفاع موج بيشتر خواهد شد پس ارتفاع موج در سواحل خليج فارس نسبت به اقيانوس ها بيشتر خواهد بود. در ادامه مي توان اين موضوع را اضافه كردكه اگر در درياچه يك سد سونامي يا پديده شديد تر مگا سونامي را داشته باشيم ارتفاع امواج بر اساس دو نظريه فوق يعني داشتن سواحل كم شيب تر ،مكان كوچكتر و سطح تماس بيش تر تا ديواره هاي اطراف سد خيلي بيشتر ازامواج سونامي در مناطق ديگر خواهد شد به طور مثال مي توان لغزش در درياچه سد و ايونت ايتاليا را نام برد كه ارتفاع امواج حاصل در آن 150متر بود كه تقريبا 10برابر ارتفاع امواج سونامي در اقيانوس ها است پس عليرغم فكر عامه مردم ارتفاع امواج ناشي از سونامي يا مگا سونامي در محيط هاي بسته و كوچك تر بيشتر از محيط هاي باز خواهد بود. سونامي هاي پيشين در اطراف ايران: در سراسر دوره مورد بررسي نمونه هاي بسيار اندكي از رويدادسونامي در ايران وجود دارد،به نظر مي رسد كه قديميترين مورد در مورد زمين لرزه 1008م (..........)در خليج فارس بوده است كه البته زياد قطعي به نظر نمي رسد و ممكن است سبب آن سونامي طوفان بوده باشد. طبق مطالعات انجام شده در آن سال بادهاي سخت به دره دجله و جنوب ايران آسيب رسانده و برخي منابع به غرق شدن كشتي ها اشاره مي كنند بي آنكه ذكري از زمين لرزه به ميان آورند. شايد اين ياد آوري سودمند باشد كه 30سال پيش از آن ،زمين لرزه ويرانگرتري سيراف را لرزاند و هر چند از موج لرزه اي دريا كه همراه آن رويداد پديد آمده باشد يادي نشده است،اما گفته شده كه در نتيجه آن لرزه ،بخش بزرگي از اسكله به زير دريا فرو رفت و بندرگاه را به صورت غيرقابل استفاده در آورد . گواه هايي كه براي رويداد سونامي به همراه زمين لرزه 1608م در مازندران در دست است قطعي تر است.اين لرزه امواجي را در درياي خزر پديد آورد كه نگراني هاي سختي بر انگيخت اما آسيب بسيار اندكي به بار آورد. اين زمين لرزه اي بزرگ ،قابل مقايسه با زمين لرزه 958م بود كه به نظر ميرسد بر تراز آب درياي خزر تاثير گذاشته باشد. امواج بزرگ دريا در خزر بي آنكه آسيب هاي شديدي به بار آورده باشد،با زمين لرزه هاي 1890م،در تاش و 4دسامبر 1910در مغان،نيز همراه بوده است.در مورد نخست اين امواج در سراسر درازناي كرانه جنوبي خزر،از آشوراده تا انزلي و در مورد دوم تنها در آستارا مشاهده شد. نوسانات بي هنجارتر از آب درياي خزر كه به زمين لرزه نسبت داده شده در 26آوريل 1868و 26آوريل1960،عمدتا در باكو و لنكران،مشاهده شد كه در آن تراز دريا در عرض يك ساعت به اندازه پنجاه تا بيش از يكصد سانتي متر نوسان داشت. تنها مورد سونامي كه به گونهاي پذيرفتني مستند است در 28نوامبر 1945در مكران،در پيوند با زمين لرزه بزرگ همان تاريخ ،روي داد. به دنبال دو موج كوچكتر ،سونامي اصلي حدود يك تا يك و نيم ساعت پس از لرزه ،كرانه مكران را به زير سيلاب فرو برد و در اوماره و پسني،بلندي آن در درونبوم به چهار تا پنج متر رسيد. موج سرتاسر كرانه درياي عمان را درنورديد و در دراز ناي بخش پاكستاني كرانه مكران و تا بمبئي تلفاتي به بار آورد،و تا كاروار و جزاير سيشلز،در فاصله بيش از 3000كيلومتري،اثرات قابل مشاهده اي پديد آورد. در فرا كرانه مكران سيم تلگراف ترا اقيانوسي بين هند و انگلستان در هشت جا ،احتمالا به سبب زمين لرزه هاي زير دريايي كه در اثر لرزه به راه افتاد ،قطع شد. با آنكه اين امواج در زمان فرو كشند آمد و احتمالا پس از كرانه اورماره تا دو متر بلندي داشت،آسيب هاييكه به بار آورد بسيار شديد بود. مگا سونامي اوج خشم درياها و اقيانوسها: در سال 1985،سه قايق كوچك تفريحي مشغول گذراندن تعطيلات در خليج ليتويا در اقيانوس آرامبودند.در يكي از قايقها پدر و پسري قرار داشتند كه بعد ها تنها شاهد زنده ماجرا لقب گرفتند. ناگهان صداي بسيار بلند و وحشتناكي به گوش مي رسد و چندي بعد صدا از بين رفته و سكوت دوباره بر قرار مي شود . بيد از چند دقيقه ديواري از آب به ارتفاع 150متر در مقابل مشاهدان ماجرا ظاهر شد كه با سرعت در حركت بود و زنده ماندن اين دو نفر بيشتر به معجزه مي نمود. ((دان هيلر)) دانشمند انگليسي اين موج ها را مگا سونامي ناميد.او بعد از سال ها تحقيقات و آزمايشهاي متعدد در يك آزمايشگاه سوئيسي مجهز به دستگاه شبيه ساز اين موج ها ،به علت تشكيل مگا سونامي پي برد.او معتقد بود كه فروريزي ناگهاني كوه (چند هزار تن سنگ)در آب خليج باعث تشكيل مگا سونامي 150متري شده بود ،اما قطعا اين موج چندان هم بزرگ نيست. بزرگترين مگا سونامي ثبت شده در تاريخ 500متر ارتفاع داشته كه عرض اقيانوس اطلس را در طي 5ساعت طي كرده است. اين موج بر اثر فرو ريختن حجم سنگي معادل ده برابر قله اورست در حدود 2ميليون سال قبل به وجود آمده بود. مگا سونامي ها در اقيانوس هند هم اتفاق افتاده اند،حدود چهار هزار سال پيش بر اثر فرو ريختن يكي از جزاير اين اقيانوس ،موجي ايجاد شد كه هفت ساعت بعد به استراليا رسيد. آمار ارائه شده وجود مگا سونامي ها را براي هر كس دور از ذهن جلوه مي دهد اما پژوهشهاي جديد دانشمندان را متوجه منطقه اي از جهان به نام جزيره لاپالما كرده است. براي دانشمندان زمين شناش شكي باقي نمانده است كه مگا سونامي بعدي از منطقه لاپالما خواهد بود. سايمون دي _زمين شناس انگليسي :مگا سونامي در اقيانوس اطلس: لاپالما يك جزيره در مجمع الجزيره قناري در قسمت شرقي اقيانوس اطلس است و مردم اين جزيره اكثرا به كار كشاورزي مشغول هستند. اين جزيره از دو كوه آتشفشانتشكيل شده است كه در دو طرف جزيره قرار دارند (بخش جنوبي و بخش شمالي)آتشفشان بخش شمالي غير فعال است اما زلزله سال 49م باعث فعال شدن مجدد آتشفشان جنوبي جزيره شدكه تا به امروز نيز ادامه دارد. سال 1990،يك زمين شناس انگليسي به نام ((سايمون دي))به جزيره لاپالما رفت تا در مورد ساختار زمين شناختي اين جزيره تحقيق كند . او اتفاق سال 49را محور تحقيقات خود قرار داد و پس از چندي به نتايج جالبي رسيد.او دريافت كه درست پس از فوران آتشفشان جنوبي،يك سلسله زلزله در جزيره رخ داده است كه باعث ايجاد يك شكاف عميق از شمال به جنوب جزيره شد و سبب جدايي بخش غربي جزيره شده است . سايمون دي به بررسي سنگهاي آتشفشاني دل كوه در اين منطقه پرداخت و چيزي را پيدا كرد كه كمتر توقع آن را داشت. وي در دل كوه آتشفشان فعال مقدار زيادي آب كشف كرد. بر اساس تحقيقات او ،ساختار كوه جنوبي به اين ترتيب است كه اين كوه از يك نوع سنگ بسيار محكم تشكيل شده است ،اما در ميان كوه صفحاتي عمودي به پهناي چند ده سانتي متر از يك نوع خاك نفوذ پذير وجود دارد كه پر از آب است. در واقع صفحاتي از آب به صورت عمودي كوه را به قطعات مختلف تقسيم كرده است و اين آب ناشي از باران هاي مختلف در دوره هاي زماني خاص است. با انتشار گزارش سايمون دي ،يك دانشمند فرانسوي به ساخت نمونه اين صفحات و آزمايشچگونگي رفتاراين صفحات در مقابل فشار آب پرداخت.نتيجه كار او اين بود كه در صورت تخمع آب زياد بين صفحات سنگي فشردگي اين صفحات بر روي هم از بين رفته و يك باره از هم جدا مي شوند.او اين آزمايش را با دو قطعه آجر و سطح شيب دار انجام داد،اما باز هم ديد كه وجود آب عامل اساسي جدا شدن صفحات نيست بلكه افزايش غير طبيعي فشار آب باعث اين اتفاق است. در نهايت سايمون دي به جدا شدن كامل قسمت غربي جزيرهكه در آينده احتمال وقوع آن وجود دارد پي برد. بر اين اساس شبكه هاي آبي موجود در ساختار سنگي كوه جنوبي لاپالما بر اثر جريان داشتن مواد مذاب گرم شده و فشار آب بر روي صفحات سنگي افزايش مي يابد. در اين حالت يك نيروي خارجي مانند زلزله به يكباره قسمت غربي را از جزيره جدا و به قسمت ساحل سرازير مي كند.سايمون دي پس از اطمينان يافتن از اين نتيجه به سوئيس رفت تا آزمايش برآورد موج احتمالي را در آزمايشگاه مجهز سوئيسيانجام دهد. بر طبق آزمايشات سايمون دي :بر اثر فروريزي بخش غربي لاپالمامگا سونامي به وجود مي آيد كه 650متر ارتفاع (تقريبا دو برابر TNدر كانادا)طول موجي برابر30كيلومتر و سرعتي معادل 720كيلومتر بر ساعت دارد. اين موج عظيم عرض اقيانوس اطلس را در چند ساعت پيموده و تمام سواحل شرقي ايالات متحده را به كلي ويران مي كند و شهر نيو يورك به شهر ارواح زير آب تبديل خواهد شد.حدود 120هزار سال پيش بر اثر فرو ريختن يكي از جزاير قناري موجي پديد آمد كه اثار اين موج در باهاما هم ديده مي شود . اين موج توانايي جابجاكردنيك سنگ 10هزار تني از كف دريا تا فاصله دو كيلومتري را دارد. آنچه مشخص است به وقوع پيوستن اين موج عظيم در آينده است اما بر اثر كدام زلزله و در چه زماني مشخص نيست. خاطراتي از سونامي جزاير كوديل_1925م: در پاييز 1925 م. يك سونامي بزرگ در جزاير كوديل و قسمت جنوبي ساحل شرقي كامچاتكا مشاهده شد. مقر زلزله زير آبي نسبتا نزديك بود. امواج به سرعت به كوديل رسيد و در محلهايي در جزيره پارامشير (Paramshir) تا حداكثر 18 متر بالا آمد. در پارامشير در شب 4 و 5 نوامبر 1954، سكنه با زمين لرزه اي از خواب بيدار شدند. نجاريهاي روسي (ساخته شده از آجر) فرو ريخت. بشقابها و ظروف آشپزخانه از قفسه ها افتادند و مردم وحشت زده از خانه هايشان بيرون دويدند. بعد از اينكه لرزشها كه چند دقيقه طول كشيده بود، متوقف شد بيشتر مردم به خانه هايشان بازگشتند. فقط آنها كه تجربه قبلي سونامي داشتند عمدتا ماهيگيران، با آنكه دريا آرام بود از تپه ها بالا رفتند. 45 دقيقه بعد از زلزله، غرش بلندي از اقيانوس شنيده شد و چند ثانيه بعد موجي عظيم كه با سرعتي بسيار حركت ميكرد، در كورلسك شمالي kurilsk North نمودار شد. اين موج در بخش مركزي شهر، در محلي كه سيل به گودي نهري كوچك طغيان كرد، در حداكثر ارتفاع خود بود. در طي چند دقيقه موج به دريا برگشت، در حاليكه هر چيزي را كه ويران كرده و شكسته بود با خود مي برد. ته تنگه به مسافت چند صد متر در معرض ديد بود. آرامش برقرار شد. 15 يا 20 دقيقه بعد، دومين موج حتي بزرگتر به ارتفاع 10 متر به شهر اصابت كرد. بخصوص خرابيهاي بسيار به بار آورد و تمام ساختمانها را با خود برد. پس از آن فقط پي بتوني خانه ها بجا ماند. موج از ميان شهر گذشت و به سراشيبي تپه ها رسيد، بعد از آن به درون حوضه نزديك مركز شهر بازگشت. درآنجا گرداب عظيمي بوجود آورد كه در آن بقاياي مخروبه ها و قايقهاي كوچك با سرعت بسيار مي چرخيدند. موج پس رفته به عقب سد دريايي جلو بندرگاه كه چندين خانه روي آن بجا مانده بود اصابت كرد و پس از دور زدن تپه، بشدت وارد تنگه كوريل استرايت شد. روي سد بين جزيره و تپه، ؟؟؟؟ از تير عمارت، جعبه ها، صندوقها و خانه هايي كه موج با خود از شهر آورده بود، روي هم انباشته شده بودند. چند دقيقه بعد از موج دوم، سومين موج ضعيفتر از همه رسيد، كه اجساد و چيزهايي را كه ويران شده بود به ساحل افكند. «ال.اي.ديم چنكو L.A.Dymchenko» رئيس گروه بررسي و مطالعه، هنگام زلزله و پس از آن، در كارخانه كنسرو سازي ماهي در ساحل شرقي كامچاتكت، جنوب پتروپاولوسك Petro-Pavlovsk بود. او اين واقعه را بصورت زير شرح مي دهد: در شب 5 نوامبر با تكاني شديد از خواب بيدار شدم. در بيداري پي بردم كه اين تكان يك زمين لرزه بود و شروع به بيدار كردن رفقايم كردم. اين لرزش چيزي حدود 3 تا 5 دقيقه طول كشيد. موقيعي كه بلند شديم، لباس پوشيديم، و چراغ را روشن كرديم، زمين لرزه متوقف شده بود. همه به هيجان آمده بوديم. ما عازم ديدن شكافهايي شديم كه در اثر زلزله بوجود آمده بود. شكافهايي به پهناي 30 تا 40 سانتيمتر كه از چادر ما تا مغازه گوشت فروشي و بالاتر از آن امتداد يافته بود. اين مغازه تنها ساختماني بود كه پي هايش در نتيجه زلزله جابجا شده بود. شكاف در آن به پهناي بيش از يك متر بود. در سويي دورتر به سمت اسكله يك ساختمان چوبي بزرگ بطول 25 تا 30 متر بود كه زمين لرزه آنرا به دريا كشاند و روي دريا شناور كرد. ساختمان چوبي با بادي ملايم كه از غرب مي وزيد، حركت ميكرد. 10 يا 12 دقيقه از زمان زلزله گذشت كه ناگهان ديديم همان ساختمان چوبيكه روي دريا شناور بود با سرعت بسياري مستقيم به سمت ما و در جهت خلاف باد برميگردد. فقط بعد از آن بود كه فهميدم با نيروي يك سونامي رانده مي شد. من در فاصله 700 متري تپه ها بودم و دريا نزديك بود. حدود 70 متري من، قايقي روي ساحل ايستاده بود. به سمتش دويدم. آب تقريبا تا بالاي زانوي من بود كه به آن رسيدم. موفق شدم درست زماني كه روي موجه بلند شده و بسوي تپه ها برده مي شد، به داخل آن بپرم. بعد از آن موج بر قايق پيشي گرفت و مرا تقريبا در جايي كه قبلا يك درياچه بود، بجاي گذاشت. كمي بعد موج به عقب خروشيد. من و قايق و توده اي از انواع قطعات شناور را از تيرهاي عمارت، بامها، كف ساختمانها و كومه هاي علف خشك گرفته تا قوطيهاي ماهي، كيسه هاي آرد، تكه هاي لباس و غيره را در خود شست. اولين موج تقريبا كوچك بود. با ارتفاعي حدود 4 تا 5 متر و سرعت بسياري تقريبا تمام خانه هاي ساكنين را در هم شكست و بعد هنگام پسروي حدودا همه چيز را با خود برد. نيمي از قايق من پر از آب بود. با چنگ انداختن به يك قطعه تخته، در جهت مخالف روشنائي شمال، با باد شمال-غرب بطرف تپه ها پارو زدم. قايق بزرگ بود و من نمي توانستم در جهت مخالف باد حركت كنم. كمي بعد وقتي كه اولين موج فروكش كرد كشتي "اوچين فيش كامباين" روانه دريا شد. در فاصله چندان دوري از من نبود اما مرا نديد. شناور در قايق با پاره تخته اي در دست روي خيز آبي شديد فكر كردم كه اكنون فاجعه گذشته است و برآورد كردم كه چطور به تپه ها (در جهت شمال) كه روي آن سه آتش بزرگ توسط مردمي كه خودشان را نجات داده بودند، روشن شده بود، برسم. 10 يا 15 دقيقه بعد از اولين موج متوجه شدم كه قطعه يخ عظيم شناوري پوشيده از برف از دريا به سمت خليج مي آيد. اما آنچه را كه من بجاي قطعه يخ شناور گرفته بودم، پيدايي دومين موج بود. بسيار بلندتر و بسيار تندتر با توده اي از كف و قطات آبي كه به اطراف مي افشاند. موج با نيروي وحشت انگيزي به من خورد. قايقم را ربود و آنرا با بالاترين حد بلند كرد و واژگون ساخت. موج تا مدتي مرا برد. زماني طولاني بدون نفس كشيدن زير آب بودم. سرانجام آب از من گذشت. خودم را روي سطح آب يافتم و به يك كنده شناور چسبيدم. دومين سونامي كه مرا در بر گرفت شامل white horrses هاي عظيمي بود و اين white horrses ها و فضاهاي بين آنها با قطرات سفيد بسيار ريز پر شده بود. بهر حال با اين دومين موج وضع در خليج بسيار بد بود. با ديدن قايقم از آن بالا رفتم اما نمي توانستم از آن نقطه حركتش بدهم. داشتم يخ مي زدم اما جايي نبود كه بتوانم كمك بگيرم. وقتي كه آفتاب سر زد، من كشتي هايي را كه با اولين زمين لرزه روانه دريا شده بودند، ديدم كه بر مي گشتند. شروع به دادكشيدن كردم. اما آنان بدليل سر و صداي موتورهايشان صداي مرا نشنيدند. بعد پارويم را بالاي سرم بلند كردم و تكانش دادم تا اينكه يكي از كشتيها بسمت من برگشت. خاطراتي از سونامي شيلي – 1960 م. : زلزله شيلي در سال 1960 سونامي غول پيكري بوجود آورد. «چي تازيف G. Tazieff» كه زمان كوتاهي بعد از فاجعه از ساحل شيلي ديدن كرد نوشت: من نتوانستم حتي به تقريب پي ببرم كه چه تعداد انسان زندگيشان را از دست دادند. به نظر همه اينطور مي رسيد كه عده بسيار زيادي در اثر سونامي كشته نشدند به استثناء دهكده هايي كه در دهانه رود ماولين Maullin Rivc قرار داشتند كه تصور مي شد حدود 1000 نفر در آنجا غرق شده باشند، تعداد نسبتا كم قربانيان به اين خاطر بود كه زمان كوتاهي بعد از تكان شديد كه در ساعت 3 بعدازظهر رخ داد، مردم نواحي ساحلي متوجه شدند كه سطح دريا بسيار بيش از سطح بلندترين جزر و مد ها بود. بوميان وحشت زده از تجربيات تلخي كه از اين جريانات داشتند معناي آنرا دريافتند. همه براي گريز از خطر بسمت تپه ها دويدند، در حاليكه با وحشت فرياد مي زند : دريا دارد مي آيد. چندين موج عظيم روي ساحل نمودار شد. اولين طغيان جزر و مد آنگونه كه بوميان "نوع آرام" مي ناميدندش كوچك بود. دريا 4 تا 5 متر بيش از حالت عادي بالا آمد و حدود 5 دقيقه ثابت ماند. بعد از آن شروع به فرونشيني كرد. بسيار زود از رمق افتاد با سروصداي عجيبي شبيه به مكش آب، نوعي طنيني فلزي كه با خروش ريزش آبشار در آنيخته بود. دومين موج بيست دقيقه بعد رسيد. با سرعتي بسيار (50 تا 200 كيلومتر در ساعت) و با صادايي گوشخراش و در حاليكه ارتفاعش به 18 متر رسيده بود، نزديك شد. شبيه به دسته غولي كه ورقهاي بزرگ كاغذ را مچاله كند، با يك خروش تمام خانه ها را يكي بعد از ديگري با خود برد. سطح دريا بمدت 15 تا 20 دقيقه بالا ماند. بعد با همان صداي نفرت انگيز مكش، فروكش كرد. سومين موج بيش از يك ساعت بعد ديده شد. اين موج 10 تا 11 متر بلندتر از اولي بود و با سرعتي حدود 100 كيلومتر در ساعت حركت ميكرد. به بقاياي مخروبه خانه هايي كه در اثر دومين موج روي هم انباشته شده بودند، برخورد. دريا دوباره بمدت يك ربع ساعت ميان بالا آمدن و فرونشستن مردد مانده و بعد از آن با همان صداي مهيب فلزي شروع به فرونشيني نمود. امواج غول پيكري كه روي سواحل شيلي بوجود آمدند با سرعت 700 كيلومتر در ساعت در سراسر اقيانوس آرام منتشر شدند. تكان اصلي زلزله در 11/19 به وقت گرينويچ رخ داد و در حدود 30/10 به وقت گرينويچ امواج به جزاير هاوايي رسيد. شهر هيلو Hilo نيمه ويران شد. 61 نفر غرق و 300 نفر مجروح شدند. 6 ساعت بعد سونامي به بلندي 6 متر در ادامه راهش ساحل جزاير ژاپني هنشو (Honshu) و هوك كايدو (Hok kaido) را فرا گرفت كه 500 خانه ويران و حدود 200 نفر غرق و 50000 نفر بي خانمان شدند. بايد بخاطر داشت كه اعلام خطرهاي سونامي در جزاير هاوايي، نزديك شدن موج را بموقع هشدار داد. بي مسئوليتي ساكنين، اغلب كسانيكه توجه خاصي به علامات و نشانه ها نكردند، اثر خودش را داشت. آنها روي اين واقعيت اجتناب كردند كه قبل از فاجعه شيلي هر سال اعلام خطر شده بود اما از سونامي اثري نبود. منابع: فهرست كتب: 1- مباني جغرافيايي زلزله و آتشفشان تاليف: فيو ناولت مترجمان: دكتر احمد پور احمد – مريم نعمتي ثاني 2- زمين شناسي زيست محيطي تاليف: دكتر فريدون غضبان دانشگاه تهران-سال81 3- تاريخ زمين لرزه هاي ايران تاليف: ن.ن. اميرستروچارلز پ.ملويل ترجمه: ابوالحسن رده 4- مخاطرات محيطي تاليف: كيت اسميت ترجمه دكتر ابراهيم مقيمي-دكتر شادپور گودري نژاد 5- زمين و بلاياي ناگهاني: تاليف: دكتر ايگور رزينف فهرست نشريات : 1- نشريه مردم سالاري 15/11/83 عنوان: چند قدم از سونامي مترجم: شهرام صدوقي 2- مجله سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور گردآوري و تنظيم: حميدرضا جوادي برگردان: مهندس امير نواب مطلق-مهندس نگار حقي پور-بهمن ماه 83 3- مجله نقشه برداري – شماره 69 و شماره 70 سال 84 نويسنده: مهندس محمدحسين مشيري 4- نشريه خراسان – گفتگو با دكتر بهرام عكاشه تهيه: عليرضا انورخواه فهرست سايتهاي اينترنتي : 1) www.iiees.ac.ir 2) http://seismotectonic.gsi.ir 3) www.ngdir.ir پايگاه ملي داده هاي علوم زمين كشور مطالب ترجمه شده: 1- سونامي ويرانگر-بازخواني نظريه هاي زمين شناسي مترجم: گودرز ميرزايي 2- سونامي يعني موج دريا – ناتان هالابرين – روبرت والداس مترجم: سليمان فرهاديان
دسته ها :
سه شنبه بیست و هفتم 4 1385
X