شبکه پایگاه های قرآنی
Quran.tebyan.net
  • تعداد بازديد :
  • 815
  • شنبه 1392/6/23
  • تاريخ :

دمی بیآرام!

راههای رسیدن به آرامش روانی از نگاه قرآن 1


قرآن كریم كه بزرگترین معجزه پیامبراكرم(ص) است و تمام آنچه را كه بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، كاملترین نسخه برای آرامش روح است. از این رو برآنیم تا با نگاهی اجمالی دیدگاه قرآن را در مورد آرامش روحی وروانی و راههای رسیدن به آن را مورد بررسی قرار دهیم.

دعا

دستیابی به آرامش واقعی یكی از خواسته های همیشگی بشر بوده است و دراین راستا انسان در طول تاریخ تلاشها و رنج های بسیاری را به جان دل پذیرفته است. بی شك بخش وسیعی از تلاشهای علمی بشر و كشف رازهای ناگشوده جهان طبیعت به منظور دسترسی به امكاناتی بوده است كه آرامش و آسایش را برای انسان به ارمغان آورد ازسوی دیگر مطالعات آكادمیك و تحقیقات روانشناسی پیرامون آرامش و اضطراب و عوامل و موانع هریك بخش قابل توجهی از پژوهش های علوم انسانی را به خود اختصاص داده است.

درسالهای اخیر كوشش های زیادی در زمینه روان درمانی افرادی كه دچار بیماری های روانی و اضطراب های شخصیتی و عدم تعادل آن هستند، انجام شده است و در این زمینه روش های مختلفی برای روان درمانی پدید آمده است كه هیچ كدام موفقیت مورد انتظار را در ازمیان بردن یا پیشگیری ازبیماری های روانی كسب نكرده است. برخی از تحقیقات نشان می دهد كه میانگین درمان از 70 درصد تجاوز نمی كند.

وانگهی حال عده ای از بیماران پس از روان درمانی گاه بدتر هم شده و یا بیماری پس ازمدتی بازگشته است.

از این رو روانشناسان به دنبال یافتن علت این امر برآمدند و ازطریق آمارگیری به این نتیجه رسیدند كه مهمتریم عامل در درمان بیماریهای روانی "دین " است و درصد بهبودی بیمارانی كه معتقد به دین هستند بسیار بیشتر از دیگران است. لذا آنان بر این باورند كه "ایمان بدون شك موثرترین درمان بیماری های روانی بویژه اضطراب و افسردگی است.

 

" ویلیام جیمز" فیلسوف و روان شناس آمریكایی می گوید: "ایمان نیرویی است كه باید برای كمك به انسان در زندگی وجود داشته باشد. فقدان ایمان زنگ خطری است كه ناتوانی انسان را در برابر سختی های زندگی اعلام می دارد. ".

كارل یانگ روان كاو می گوید: "درطول سی سال گذشته افراد زیادی از ملیت های مختلف جهان متمدن با من مشورت كردند و من صدها تن از بیماران را معالجه و درمان كرده ام اما از میان بیمارانی كه در نیمه دوم عمر خود به سرمی برند (یعنی از سی و پنج سالگی به بعد) حتی یك بیمار را نیز ندیدم كه اساساً مشكلش نیاز به گرایش دینی در زندگی نباشد. به جرأت می توانم بگویم كه تك تك آنان به این دلیل قربانی بیماری روانی شده اند كه آن چیزی را كه ادیان موجود در هر زمان به پیروان خود می دهند نداشتند و تك تك آنان فقط وقتی به دین و دیدگاههای دینی بازگشته بودند به طور كامل درمان شدند. "

بنابراین حتی جوامع غربی هم متوجه شده اند كه برای درمان بیماری های روحی باید به دین پناه برد و چون دین اسلام خاتم ادیان و اكمل ادیان است پس منشأ اصلی آرامش را باید در آن جست. قرآن كریم كه بزرگترین معجزه پیامبراكرم(ص) است و تمام آنچه را كه بشر برای هدایت نیاز داشته ودر آن آمده است، كاملترین نسخه برای آرامش روح است.

 از این رو برآنیم تا با نگاهی اجمالی دیدگاه قرآن را در مورد آرامش روحی وروانی و راههای رسیدن به آن را مورد بررسی قرار دهیم.

ایمان

راههای رسیدن به آرامش روانی ازنگاه قرآن

 

1- ایمان:

ایمان عبارت است از باور وتصدیق قلب به خدا ورسولش،آنچنان باور وتصدیقی كه هیچگونه شك و تردیدی بر آن وارد نشود. تصدیق مطمئن وثابت ویقینی كه دچار لرزش وپریشانی نشود وخیالات ووسوسه ها در آن تأثیر نگذارد و قلب واحساس در رابطه با آن گرفتار تردید نباشد.

در قرآن در سوره مباركه فتح می خوانیم: "هوالذی انزل السكینه فی قلوب المۆمنین لیزدادوا ایماناً مع ایمانهم... "

"اوكسی است كه آرامش را در دلهای مۆمنان نازل كرد تا ایمانی به ایمان شان بیافزایند... ".

اولین برداشتی كه صورت می گیرد این است كه بدون ایمان، آرامش روحی وروانی وجود ندارد. یا حداقل اینگونه می توان گفت كه یكی از عوامل ایجاد آرامش دارابودن ایمان به خدا می باشد.

یقیناً داشتن آرامش در زندگی نخستین چشمه خوشبختی است وكسی كه از این نعمت محروم باشد از نعمت خوشبختی نیز محروم است وهیچگاه طعم خوشبختی را نخواهد چشید. انسان بی ایمان در دنیا با اندیشه وافكار موهوم وبا نگرانی های فراوان دست به گریبان است. ولذا دائما در درون خود دچار پیكاری بزرگ است وهمیشه هم در انتخاب مسیر زندگی ودر تصمیم گیریهایش دچار سر در گمی است. ولی بر خلاف آن انسان با ایمان از همة اینها آسوده است وهمة افكار واهداف واندیشه هارا تحت لوای یك هدف گرد آورده است وفقط به خاطر آن تلاش می كندوبه سوی آن می شتابد وآن عبارتست از خشنودی خدای متعال. دیگر كاری به این ندارد كه مردم از او خشنود باشند یا بر او خشم گیرند. ولذا هیچ وقت سردر گم نیست وهمیشه در یك آرامش روحی به سر می برد.

ذكر

 

2- ذكر:

معنای جامع ذكر همان یادآوری به قلب و زبان است كه گاهی در برابر غفلت وگاهی در برابر نسیان به كار می رود.

غفلت به معنی توجّه نداشتن به علم ونسیان به معنای زایل شدن معنی از ذهن است.

بعد از روشن شدن معنای ذكر خوب است به رابطه این واژه با عوامل آرامش بپردازیم.

قرآن یكی از عوامل آرامش را ''ذكر''(یاد خدا)معرفی كرده است. چنانچه می فرماید:

"الّذین آمنوا وتطمئنّ قلوبهم بذكر الله الا بذكر الله تطمئنّ القلوب " "آنها (كسانی كه به خدا برمی گردند)كسانی هستند كه ایمان آورده اند، ودلهایشان به یاد خدا مطمئن (وآرام) است،آگاه باشید،تنها با یاد خدا دلها آرامش می یابد "

 بركات یاد خدا:

1- یادنعمتهای خدا عامل شكر است.

2- یادقدرت او سبب توكّل بر اوست.

3- یاد الطاف او مایة محبّت است.

4- یاد قهر و خشم او عامل خوف (ترس)از اوست.

5- یاد عظمت وبزرگی او سبب خشیّت در مقابل اوست.

6- یاد علم اوبه پنهان و آشكار مایة حیا و پاكدامنی ماست.

7- یاد عفو وكرم او مایة امید وتوبه است.

8- یاد عدل او عامل تقوی وپرهیزگاری است.

درمعراج السعاده درباره ذكر حقیقی آمده است كه: "ذكر حقیقی عبارتست از یاد نمودن خدا در دل وچون زبان هم به موافقت دل حركت كند نور علی نور است واما مجرد ذكر زبان اگر چه هر گاه به قصد قربت وثواب باشد فایده بسیار برآن مترتب است اما اثر انس ومحبّت ویاد خدا در دل حاصل نمی شود. " پس ذكرحقیقی ذكری است كه در دل به یاد خدا بودن را همراهی كردن واگرفقط بازبان خدا را یاد كنیم ولی دردل از یاداو غافل باشیم، این نوع ذكر، ذكر حقیقی وتأثیر گذار به حساب نمی آید ولذا قطعا ذكری كه لقلقه زبان باشد اثر آرامش بخشی هم نخواهد داشت.

به هر حال قرآن یكی از عوامل آرامش را ذكر معرفی می كند. وآن ذكری می تواند عامل آرامش باشد، كه ذكر حقیقی (ذكر قلبی)باشد. ذكر قلبی است كه روح همة عبادتهای عملیّة می باشد.

پس اگر انسان در اكثر اوقات به دل متوجّه خدای متعال باشد وبه زبان بر اذكاری كه از طریق شرع رسیده، مداومت كند انس به حق پیدا می كند و كسی كه با خداوند انس گرفته باشد به آرامش واقعی رسیده است. چرا كه خداوند بهترین وامنیّت بخش ترین موجود می باشد. وكسی نیست كه بتواند مقابله با قدرت الهی را داشته باشد. پس به حق باید گفت كه كسی به ّرامش واقعی خواهد رسیدكه با خدا مأنوس باشد. بهترین راه انس به خدا،یاد اوست. وبهترین نوع یاد خداوند هم (نماز)است. چرا كه فرمود: ''اقم الصلوه لذكری'' (نماز را برای یاد من به پا دار)

توكل

 

3- توكّل:

قرآن یكی دیگر از عوامل آرامش را "توكّل " و واگذاری همة امور به خدا معرفی می كند.

 به عنوان نمونه در سوره مباركه طلاق می خوانیم "و یرزقه من حیث لایحتسب و من یتوكل علی الله فهو حسبه انّ الله بالغ امره قد جعل الله لكل شی ء قدرا "

و او را از جایی كه گمان ندارد روزی می دهد، و هر كس بر خدا توكّل كند كفایت امرش را می كند، خدا فرمان خود را به انجام می رساند و خدا بر هر چیزی اندازه ای قرار داده است.

كسانی كه در زندگی احساس فقر و ناداری می كنند و یا دچار ناراحتی‌ها و نگرانی های دیگری شده اند، برای رفع همة این مشكلات بهتر است به قدرتی كه فوق قدرتهاست و فنا‌ناپذیر است اعتماد كنند. و خود را به او بسپارند. منظور از توكّل بر خدا این است كه انسان تلاشگر كار خود را به خدا واگذارد و حلّ مشكلات خویش را از او بخواهد. كسی كه دارای روح توكّل است هرگز یأس و نا امیدی را به خود راه نمی دهد و در مقابل مشكلات احساس ضعف و زبونی نمی كند. و در برابر حوادث سخت مقاوم است. و همین حالت موجب می شود كه او در درون خود احساس امنیّت و آرامش كند و لذا قدرت او برای رفع مشكلات چند برابر می شود و به راحتی سختیها ومشكلات را تحمّل می كند.

در حدیث معراج می خوانیم كه وقتی پیامبر (ص)در پیشگاه خداوند سۆال كرد كه: ''ایّ العمال افضل'' فرمود: " لیس شی ء عندی افضل من التوكل علیّ والرضا بما قسمت " یعنی: چیزی نزد من از توكل بر من وراضی بودن به تقسیم من، با فضیلت تر نیست
توكل

به هر حال این نتیجه گیری قطعی است كه كسی میتواندآرامش را در زندگی خود داشته باشد كه قدرتی كه همة قدرتها به قدرت او ختم می شود را پشتیبان خود بداند. واگر وكالت همة امور زندگی اش را به او بسپارد یقینا احساس آرامش به او دست خواهد داد و نگران نتیجه و عاقبت كار نیست چرا كه عاقبت همة امور به دست خداست.

شماره دوم این مقاله را هفته آینده با همین عنوان ملاحظه خواهید نمود... 

تلخیصی از مقاله حسن عسگری

شبكه تخصصی قرآن تبیان

UserName