تمام کودتاهای ترکیه
گروهی از نیروهای ارتش همراه با ادوات نظامی در استانبول و آنکارا وارد خیابان ها شده و اعلام کردند کنترل امور را در دست گرفته اند اما با گذشت ساعتی کودتا ناکام ماند. البته این اولین کودتا در کشور ترکیه نبود زیرا در گذشته نیز این کشور شاهد کودتای نظامیانش بوده است.
فرآوری: ع.امانی - بخش سیاست تبیان
ساعت یازده و سی دقیقه جمعه شب به وقت محلی (حوالی یک بامداد به وقت تهران) ارتش ترکیه اعلام کرد علیه دولت رجب طیب اردوغان کودتا کرده است. گروهی از نیروهای ارتش در دو شهر عمده ترکیه یعنی آنکارا، پایتخت و استانبول با تانک و زره پوش وارد خیابان ها شده و مناطق مختلف از جمله فرودگاه ها، پارلمان و ساختمان رادیو و تلویزیون دولتی را تحت کنترل خود در آوردند و درگیری های شدیدی در برخی مناطق روی داد.
نیروهای ارتش ترکیه هم چنین پل های اصلی استانبول را بستند و هواپیماها و هلیکوپترهای جنگی در ارتفاع کم بر فراز استانبول و آنکارا به پرواز درآمدند. گروهی از نیروهای ارتش همراه با ادوات نظامی در استانبول و آنکارا وارد خیابان ها شده و اعلام کردند کنترل امور را در دست گرفته اند اما با گذشت ساعتی کودتا ناکام ماند. البته این اولین کودتا در کشور ترکیه نبود زیرا در گذشته نیز این کشور شاهد کودتای نظامیانش بوده است.
کودتای سال 1960
ترکیه در سال های اخیر کودتاهای متعددی را علیه دولت های اسلام گرا تجربه کرده است اما در کودتای سال 2003، نظامیان این کشور ناموفق عمل کردند و دولت اسلام گرای اردوغان به پشتیبانی مردم توانست با آنها به مقابله بپردازد.
تاکنون 336 نفر در ارتباط با کودتای نظامی اخیر بازداشت شده اند.
اما در 27 ماه مه سال 1960 نیروهای مسلح ترکیه، دولت منتخب این کشور را برکنار کرده و کودتا کردند. کودتا به وسیله افسران عمدتا میان رتبه انجام شد. آن هم پس از آن که تنش بین حزب حاکم دموکرات و حزب جمهوری خلق که در جبهه مخالف قرار داشت، بالا گرفت. رهبر کودتا، ژنرال جمال گورسل بود. به دنبال این کودتای نظامی در کشور، بیش از 600 نفر از وزیران و مقامات دولتی محاکمه شدند. در پایان محاکمه ها، با وجود درخواست فرجام رهبرانی همچون جان اف کندی، رئیس جمهور وقت آمریکا، ملکه الیزابت دوم بریتانیا و شارل دوگل، رئیس جمهور آن زمان فرانسه، 15 نفر از متهمان به جرم جنایت علیه قانون اساسی با مجازات مرگ روبرو شدند. در 15 سپتامبر 1962، فاتن رشدی زورلو، وزیر خارجه وقت و حسن پل آتکان، وزیر دارایی وقت در جزیره ایمرالی که در جنوب این منطقه قرار دارد، به دار آویخته شدند. عدنان مندرس، نخست وزیر ترکیه نیز که برنده سه انتخابات شده بود و به مدت 10 سال رهبری دولت را به عهده داشت، با قرص خواب اقدام به یک خودکشی ناموفق کرد و دو روز بعد به دار آویخته شد. محمود جلال بایار، رئیس جمهور ترکیه نیز به دلیل سالخوردگی از اعدام جان به در برد. او در آن هنگام 78 سال داشت.
از نظر بسیاری از ترک ها، این کودتا مفید بود. بعد از 18 ماه انتخابات دیگری برگزارشد و قانون اساسی جدیدی به تصویب رسید، قانونی که به گفته بسیاری از ترک های لیبرال، بهترین قانون اساسی بود که این کشور تا آن زمان داشت. پس از 5 سال حکومت به غیرنظامیان بازگشت.
اما کودتای سال 2003 علیه دولت اسلام گرای رجب طیب اردوغان به نتیجه نرسید. در طرح كودتای موسوم به پتك، طراحان كودتا در این سال قصد داشتند با ایجاد اغتشاش در شهرهای بزرگ و حتی حمله به مساجد معروف در شهر استانبول اقدام به كودتا علیه دولت رجب طیب اردوغان و حزب حاكم عدالت و توسعه نمایند. این در شرایطی است که بهبود وضعیت اقتصادی و سیاسی ترکیه در دوران حاکمیت اسلامگرایان در کنار گستردگی پایگاه اجتماعی آنها در میان مردم این کشور عامل مقابله با هرگونه کودتا علیه حاکمیت حزب "عدالت و توسعه" و پایانی بر دوران کودتای سکولارها در این کشور ارزابی می شود. در شرایطی که حاکمیت اسلامگرایان در ترکیه همچنان توسط نظامیان سکولار به چالش کشیده می شود، تنش بین هواداران نظامی سکولاریسم و اسلامگرایان منتخب مردم رو به تشدید است. در این راستا در ادامه رسیدگی به پرونده کودتای سال 2003 نظامیان علیه دولت ترکیه، پلیس این کشور اخیرا از بازداشت 17 نظامی دیگر خبر داد.
این تظاهرات که توسط جامعه مدنی ترکیه سازماندهی شده بود و به مدت سه روز ادامه یافت با هدف ابراز مخالفت با طرح ارتش ترکیه برای کودتا علیه دولت اسلام گرای اردوغان انجام شد.
نظر بسیاری از ترک ها، این کودتا مفید بود. بعد از 18 ماه انتخابات دیگری برگزارشد و قانون اساسی جدیدی به تصویب رسید، قانونی که به گفته بسیاری از ترک های لیبرال، بهترین قانون اساسی بود که این کشور تا آن زمان داشت. پس از 5 سال حکومت به غیرنظامیان بازگشت. با بازداشت این افراد شمار نظامیان بازدشت شده در در ترکیه به بیش از 60 نفر می رسد. اتهام این افراد بر پایه نوارهای صوتی است که از آنها به دست آمده است. رسیدگی به این پرونده سبب افزایش اختلاف میان اسلامگرایان که دولت را در اختیار دارند و سکولارها که ارتش را اداره می کنند شده به گونه ای که "رجب طیب اردوغان" نخست وزیر به همراه "عبدالله گل" رئیس جمهوری ترکیه نشست مشترکی را با رئیس ستاد مشترک ارتش این کشور برگزار کردند و درباره رسیدگی به پرونده کودتا از طریق قانون اساسی به توافق دست یافتند.
آنچه در این میان حائز اهمیت می باشد، این است که دولت اسلامگرای ترکیه با دولت های اسلامگرای سابق که هدف کودتا قرار گرفت تفاوت های زیادی دارد. دولت کنونی اسلامگرای ترکیه توانسته برای مردم این کشور رفاه اقتصادی آورده و بهبود وضعیت عمومی مردم را فراهم آورد. گسترش نفوذ سیاسی و قدرت دیپلماسی ترکیه در دوران اسلامگراها و حتی نزدیک تر شدن آنکارا به بروکسل از دیگر مسائلی است که انجام کودتا علیه دولت رجب طیب اردوغان را دشوار کرده است.
مهم تر از شرایط اقتصادی و سیاسی که اسلامگرایان در بهبود آن نقش جدی داشته اند، مسائل اجتماعی در قدرتمندی حزب اسلامگرای عدالت و توسعه در ترکیه حائز اهمیت هستند. مردم ترکیه با بافت جمعیتی مسلمان همواره خواهان احترام به ارزش های دینی بوده اند، موضوعی که با حاکمیت سکولارها تحقق نمی یابد. اعمال قوانین ضددینی در مراکز اجتماعی ترکیه را می توان پاشنه آشیل سکولارها در ترکیه دانست که به نفرت عمومی از آنها دامن زده است. فرمانده ستاد مشترک ارتش ترکیه با اشاره به کودتاهای انجام شده توسط ارتش ترکیه علیه دولت های اسلامگرای نجم الدین اربکان و دیگر احزاب اسلامگرا دوران کودتا را در این کشور پایان یافته می داند.
در ادامه بازداشت ها نظامیان نه تن دیگر از متهمان پرونده طرح كودتای موسوم به پتك از جمله شش سرهنگ و یك غیرنظامی پس از بازجویی توسط دادستان ویژه این پرونده با درخواست قرار بازداشت و زندانی شدن تا روز محاكمه به دادگاه معرفی شدند. دادگاه كشیك شماره 13 استانبول پس از بررسی اسناد و مدارك و صورتجلسه بازجویی شش سرهنگ و یك غیرنظامی را با قرار بازداشت روانه زندان كرد و دو افسر دیگر را آزاد نمود.
از سوی دیگر به دلیل پایگاه بالای مردمی دولت اردوغان چندی پیش مردم ترکیه تظاهرات گسترده ای را با هدف ابراز مخالفت با کودتای نظامیان برگزار کردند. این تظاهرات که توسط جامعه مدنی ترکیه سازماندهی شده بود و به مدت سه روز ادامه یافت با هدف ابراز مخالفت با طرح ارتش ترکیه برای کودتا علیه دولت اسلام گرای اردوغان انجام شد.
با گذشت ساعتی کودتا ناکام ماند. البته این اولین کودتا در کشور ترکیه نبود زیرا در گذشته نیز این کشور شاهد کودتای نظامیانش بوده است.
متهم اصلی این پرونده، ژنرال چتین دوغان است. وی متهم است که در سال 2003 میلادی، پس از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان نقشه ای را برای یک کودتای نظامی طراحی کرده است. دادستان ترکیه از این نقشه به عنوان طرح "پتک آهنین" نام برده است. بر اساس این طرح، قرار بود در تعدادی از مساجد ترکیه بمب گذاری و تنش ها با یونان تشدید شود تا با تضعیف دولت، زمینه برای دخالت مسلحانه ارتش فراهم شود. دادستان برای هر یک از متهمان این پرونده که برخی از آنها دوران بازنشستگی خود را می گذرانند، بین 15 تا 20 سال مجازات زندان تقاضا کرده است.
کودتای 2016
به گزارش شبکه سومریه نیوز، «بکیر بوزداغ» وزیر دادگستری ترکیه در سخنانی حامیان «فتح الله گولن» را متهم به دست داشتن در کودتای نظامی اخیر در این کشور کرد. وی در این خصوص گفت: بر اساس اطلاعاتی که در دست داریم، حامیان گولن در این کودتا مشارکت داشته اند. این در حالی است که «گولن» دست داشتن خود در کودتای نظامی ترکیه را رد کرده است.
وزیر دادگستری ترکیه همچنین اظهار داشت: تاکنون 336 نفر در ارتباط با کودتای نظامی اخیر بازداشت شده اند. گفتنی است، نخست وزیر ترکیه شب گذشته از کودتای نظامی در این کشور و شکست آن خبر داد. گفته می شود در نتیجه این کودتا تاکنون 90 نفر کشته شده اند.
با تمام این احوال آنچه مسلم است ترکیه در جریان سال های اخیر توانسته با حضور اسلام گرایان در عرصه قدرت هم از لحاظ اقتصادی و هم از لحاظ سیاسی قدرت ویژه ای را در منطقه به خود اختصاص دهد و همین روند موجبات رضایت مردم را نیز فراهم اورده است. این روند دولت اسلام گرای ترکیه را در مقابله با جریانات کودتاچی ارتش موفق تر ساخته است، ضمن اینکه خواست مردم نیز بر این مساله استوار بود و همین موضوع باعث شکست کودتای شب گذشته شد..
منبع : خبرگزاری ایسنا / خبرگزاری مهر
