نکاتی برای ختم سوره انعام
از قدیم الایام ختم سوره ی انعام در جلسات معمول بوده و در بین آیات معین، دعاهایی نیز خوانده می شد ولی اخیراً بعضی از اهل علم این كار را خوب نمی دانند و می گویند در بین سوره، نخواندن دعا بهتر است، لطفاً دلیل این افراد و همچنین دلیل و چگونگی قرائت ختم انعام را توضیح دهید؟
پاسخ :
یكی از معجزات بزرگ و جاودان پیامبر عظیم الشان اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ قرآن مجید است.
این كتاب آسمانی دارای كلمات و جملاتی است كه هیچ بشری تا به حال نتوانسته مانند آن بیاورد در واقع محور زندگی فردی و اجتماعی همه ی انسان ها ، قرآن شریف است .
اما در مورد سوال: آنهایی كه گفتند: در بین سوره دعا نخواندن بهتر است، در پاسخ می توان گفت كه اگر سند این ختم، صحیح باشد خواندن دعا در بین سوره ها مانعی ندارد.
در روایات آمده كه امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: « من قراء سورة الرحمن فقال عند كل «فبای الاء ربكما تكذبان» لا بشیء من الائك رب اكذب فان قراها لیلا ثم مات مات شهیدا و ان قراها نهارا ثم مات مات شهیدا ؛ كسی كه سورة الرحمن را بخواند و هر بار كه آیة «فَبِأَیِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ » را خواند، این جمله را بگوید: «لا بشیء من آلائك رب اكذب». اگر این سوره را در شب بخواند و در آن شب بمیرد، شهید مرده و اگر در روز بخواند و در آن روز بمیرد، شهید مرده است.[1] از این روایت استفاده می شود كه بین سوره دعا خواندن اشكالی ندارد.
اما در مورد سند این ختم، باید گفت: با تفحص و تجسس زیادی كه به عمل آمد، سند قاطعی در كتب معتبر برای آن پیدا نشد ولی همان طوری كه در سوال اشاره شد، این ختم از قدیم الایام مطرح بوده و هست و هر كس با نیت خالص انجام دهد، نتیجه می گیرد و اشکال شرعی ندارد.
چگونگی ختم انعام برای حاجات مهم
در کتاب های متعدد نوشته شده و آن به این شكل است كه پس از نماز ظهر دو ركعت نماز حاجت بگذارد و بعد از آن 41 بار بگوید: اللهم صلی علی محمد و آل محمد، سپس 41 یا 11 مرتبه بگوید: استغفرالله ربی و اتوب الیه، بعد از آن 41 یا 11 مرتبه بگوید: افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد، سپس 41 یا 11 مرتبه بگوید: حسبنا الله و نعم الوكیل نعم المولی و نعم النصیر، آن گاه 41 یا 11 مرتبه سورة حمد و 3 مرتبه سورة توحید (قل هو الله) بخواند، سپس این دعا را بخواند: «اللهم انی اسئلك بحق سورة الانعام و بحق محمد علیه افضل الصلاة و السلام و بحق اسمائك العظام ان تنظر الینا نظر رحمة و غفران و ان تحفظنا من شر كل ذی شر و من شر كل دابة ربی انت آخذ بناصیتها ان ربی علی صراط مستقیم اللهم بحق حقك و بحق النبی و عترته» بعد از آن سوره را بخواند، و در آیة 16 بعد از كلمة «الفوز المبین» 41 بار بگوید افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد، و در آیة 36 در نزد كلمة «یسمعون» 41 بار بگوید: افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد،و در آیة 54 بعد از كلمة «نفسة الرحمة» بگوید: صلوات الله و ملائكته و سكان سماواته و حملة عرشه و جمیع خلقه علی سیدنا و نبینا محمد و آل اجمعین، در آیة 59 بعد از كلمة «كتاب مبین» این دعا را بخواند: اللهم انی اسئلك باسمك المكنون تا آخر آن چه كه در ختم ها دارد.
تذكر این نكته لازم و ضروری است كه نباید تنها به خواندن الفاظ آن قناعت كرد، و جلسات عریض و طویلی برای ختم انعام و حل مشكلات شخصی و خصوصی خود، با تشریفات ویژه ای تشكیل داد كه به نام جلسات ختم انعام نامیده می شود، مسلماً اگر در این جلسات به محتوای سوره دقت شود، نه تنها مشكلات شخصی، مشكلات عمومی مسلمانان نیز حل خواهد شد
و
در آیة 73 بعد از كلمة «كن فیكون» بگوید: الهی بحقّ سرّ تا آخر، و در آیة 87 بعد از كلمة «صراط مستقیم» 41 بار بگوید: افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد، و سپس با تضرع و ابتهال بخواند: ربنا آتنا فی الدنیا تا آخر. و در آیة 90 بعد از «ذكری للعالمین» 41 بار بگوید: اللهم ایاك نعبد و ایاك نستعین و بعد از آن این دعا را بخواند: اللهم صل علی محمد و آل محمد و صل علی تا آخر. و در آیة 110 بعد از كلمة «یعمهون» بخواند: اللهم یا ذالعرش الكریم تا آخر. و در آیة124 بعد از كلمة «رسل الله» و قبل از كلمة «الله اعلم» میان دو اسم با توجه و خضوع و خشوع این دعاها را بخواند كه ان شاء الله مستجاب است : 41 بار ربنا آمنا بما انزلت و اتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدین،41 مرتبه افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد،41 بار ربنا انك جامع الناس لیوم لا ریب فیه ان الله لا یخلف المیعاد.
پس از آن بگوید: اللهم یا نور النور تا آخر، و چون از تلاوت سوره فارغ شود این دعاها را بخواند: 11 بار لا اله الا انت سبحانك انی كنت من الظالمین استغفر الله ربی و اتوب الیه، و 11 مرتبه افوض امری الی الله ان الله بصیر بالعباد، و 3 بار ربنا آتنا من لدنك رحمة و هییء لنا من امرنا رشدا بعد از آن بخواند، اللهم صل علی محمد و آل محمد اللهم یا سریع الحساب تا آخر دعاء.
لازم به تذكر است كه اعداد مذكور 41 و 11 و 3 كه در این ختم بیان شدند، باید مراعات شوند. یعنی؛ اگر بیان شده كه 11 بار فلان ذكر گفته شود باید همان 11 مرتبه تكرار كند و الا نتیجه نمی گیرد.
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: كسی كه سورة الرحمن را بخواند و هر بار كه آیة «فَبِأَیِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ » را خواند، این جمله را بگوید: «لا بشیء من آلائك رب اكذب». اگر این سوره را در شب بخواند و در آن شب بمیرد، شهید مرده و اگر در روز بخواند و در آن روز بمیرد، شهید مرده است
روش دیگر برای خواندن این سوره و ختم آن
در بسیاری از كتاب ها آمده، و آن روش این است كه ابوبصیر نقل می كند كه از امام صادق ـ علیه السلام ـ شنیدم «بعد از بیان فضیلت سورة انعام» كه: كسی كه حاجتی دارد و می خواهد آن حاجت برآورده شود چهار ركعت نماز بخواند با سورة حمد و سورة انعام وقتی كه در نماز از قرائت فارغ شد بگوید: یا كریم یا كریم یا كریم یا عظیم یا عظیم یا عظیم یا اعظم من كل عظیم یا سمیع الدعاء یا من لا تغیره الایام و اللیالی صل علی محمد و آل محمد و ارحم ضعفی و فقری وفاقتی و مسكنتی فانك اعلم بها منی و انت اعلم بحاجتی یا من رحم الشیخ یعقوب حین رد علیه یوسف قرة عینه یا من رحم ایوب بعد حلول بلائه یا من رحم محمداً علیه السلام و من الیتم آواه و نصره علی جبابرة قریش و طواغیتها و امكنه منهم یا مغیث یا مغیث یا مغیث. چند بار یا مغیث را تكرار نماید، قسم به آن كه جانم در دست قدرت اوست، اگر خدا را بعد از این نماز با این دعا جمیع حوائج تو برآورده می شود ان شاء الله .[2]
تذكر این نكته لازم و ضروری است كه نباید تنها به خواندن الفاظ آن قناعت كرد، و جلسات عریض و طویلی برای ختم انعام و حل مشكلات شخصی و خصوصی خود، با تشریفات ویژه ای تشكیل داد كه به نام جلسات ختم انعام نامیده می شود، مسلماً اگر در این جلسات به محتوای سوره دقت شود، نه تنها مشكلات شخصی، مشكلات عمومی مسلمانان نیز حل خواهد شد، اما افسوس كه بسیاری از مردم به قرآن به عنوان یك سلسله اوراد كه دارای خواص مرموز و ناشناخته است می نگرند و جز به خواندن الفاظ آن نمی اندیشند، در حالی كه قرآن سراسر درس، مكتب، برنامه، بیداری، رسالت و آگاهی است و کتاب زنده ها و کتاب زندگی است.
پی نوشت ها :
[1]. حر عاملی، وسائل الشیعه، موسسه آل البیت (علیهم السلام)، چاپ دوم، 1414، ج 6، ص 72، ح7378.
[2]. ر.ک: المجتنی من دعاء المجتنی، سید بن طاووس، تحقیق، صفاء الدین البصری، ص 106، محمد بن مسعود عیاشی، تفسیر عیاشی، تحقیق، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مكتبه علمیه اسلامیه، ج 1، ص 353، شیخ طبرسی، تفسیر مجمع البیان، بیروت، موسسه اعلمی مطبوعاتی، چاپ اول، 1415، ج 4، ص 6، مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفاء، چاپ دوم، 1403، ج 88، ص 348، ح10، حر عاملی، وسائل الشیعه، موسسه آل البیت(علیهم السلام)، چاپ دوم، 1414، ج 8، ص 133، ح10240.
بخش قرآن تبیان
منبع: اندیشه قم
