آیا سحر ، همان کرامت یا معجزه است ؟! سحر و جادو از منظر علماى دینى سحردرلغت ، به هشت معنا آمده كه مهم ترین آن ها عبارت است از : خدعه و نیرنگ و شعبده و تردستى و به تعبیر قاموس اللغة ، « سحر» یعنى خدعه كردن . « كلُّ ما لطفَ و دَقَّ ; آنچه عواملش نامرئى و مرموز باشد » . مفردات راغب به سه معنا اشاره كرده است : الف ؛ خدعه و خیالاتِ بدون حقیقت و واقعیت ; همانند شعبده و تردستى . ب؛ جلب شیطان ها از راه هاى خاص و كمك گرفتن از آنان . ج ؛ معناى دیگرى است كه بعضى پنداشته اند این كه ممكن است با وسایلى ماهیت و شكل اشخاص و موجودات را تغییر داد ; مثلاً ، انسان را به وسیله آن به صورت حیوانى درآورند ولى این نوع خیال و پندارى بیش نیست و واقعیت ندارد. 1 علاّمه مجلسى(رحمة الله) مى فرماید : سحرعملى پنهانى است ; چون عامل مؤثر در آن معلوم نیست و عملكردش به این صورت است كه اشیا و افراد رادر جلوى چشم دیگران تغییر مى دهد ، ولى حقیقت آن را نمى تواند تغییر دهد و موجب حبّ و بغض و مرض و امثال آن مى شود . معجزه چیست؟ اعجاز در لغت ، به سه معنا ذكر شده است كه عبارتند از: فوت و از دست دادن ; ناتوان یافتن و ناتوان نمودن . در تعریف معجزه می توان چند ویژگی را ذکر کرد : - هیچ عامل قوى ترى نمى تواند بر آن چیره شود و مغلوب نیروى قوى تر ـ چه مادى یا ماوراى مادى ـ واقع نمى شود . - - قابل تعلیم و تعلم نیست . . - كارى خارق عادت است و از توانایى بشر خارج مى باشد . - سند حقانیت مدعى نبوت یا امامت است - همراه با «تحدى» است ; یعنى با دعوت به معارضه و مقابله به مثل همراه است. 2 آیا همه كارهایى كه به ظاهر خارق العاده مى نماید ، مى توان معجزه نامید؟ كارهایى كه عنوان خارق العاده به خود مى گیرند ، اقسام مختلفى دارند كه تنها یك قسم آن معجزه است ، بلكه كار خارق العاده اى كه قابل تعلیم و تعلم نبوده ، افراد بشر از آوردن آن عاجز باشند و با ادعاى نبوت یا امامت همراه باشد ، معجزه نام دارد . سحر در اسلام حرام است ،8 اما این كه آیا به طور مطلق حرام است یا بعضى جاها استثنا شده ، ظاهراً آن گونه سحر كه براى مقاصد درست به كار گرفته مى شود ؛ مثل پیدا كردن گم شده یا بقاى عمارت یا فتح سرزمین كفر جایز است ، به خصوص باطل كردن سحر با سحر جایز مى باشد تفاوت معجزه و كرامت معجزه و كرامت چه تفاوتى دارند؟ كارى كه پیامبران با عنوان معجزه انجام مى دهند ، اولیاى الهى با عنوان كرامت انجام مى دهند . اعجاز براى اثبات نبوت و امامت صورت مى گیرد ، ولى كرامت براى اثبات نبوت و امامت نیست . اعجاز تنها از پیامبر و امام معصوم صادر مى شود ، ولى كرامت ، ممكن است از غیر پیامبر و امام معصوم هم صادر شود و منع عقلى هم ندارد . اولیاى الهى به شرط آن كه شاگردى انبیا را نموده باشند و بر سر سفره آنان بنشینند و راهشان را بپویند ، مى توانند به اذن خدا كار خارق العاده داشته باشند. 3 از نظر قرآن معجزه با سحر چه تفاوتى دارد؟ معجزه با سحر فرق هاى بسیارى دارد كه به برخى از آنها ، با توجه به آیات قرآن ، اشاره مى كنیم : . 1- معجزه حق است ، ولى سحر باطل " فَلَمَّا جَآءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِندِنَا قَالُوا إِنَّ هَـذَا لَسِحْرٌ مُّبِین * قَالَ مُوسَى أَتَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جَآءَكُمْ أَسِحْرٌ هَـذَا ." 4 . 2- سحر پیروزى نمى آورد و سبب رستگارى نمى شود ، بر خلاف معجزه " وَلاَ یُفْلِحُ السَّـحِرُونَ " 5 . 3- سحر، عمل مفسدان است ، ولى معجزه عمل انبیاى الهى . 4- سحردیر یا زود باطل مى شود ، ولى معجزه باطل شدنى نیست " مَا جِئْتُم بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَیُبْطِـلُهُ إِنَّ اللَّهَ لاَ یُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِینَ . 6 . 5- معجزه مربوط به عالم غیب است " وَیَقُولُونَ لَوْلاَ أُنزِلَ عَلَیْهِ ءَایَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلَّه ." 7 حكم سحر در اسلام سحر در اسلام حرام است ، 8 اما این كه آیا به طور مطلق حرام است یا بعضى جاها استثنا شده ، ظاهراً آن گونه سحر كه براى مقاصد درست به كار گرفته مى شود ؛ مثل پیدا كردن گم شده یا بقاى عمارت یا فتح سرزمین كفر جایز است ، به خصوص باطل كردن سحر با سحر جایز مى باشد . 9 زهرا اجلال، فراوری – گروه دین و اندیشه تبیان 1- ناصر مكارم شیرازى و دیگران / تفسیر نمونه / ج 1 / ص 378 2- جعفر سبحانى / الالهیات فى الكتاب و السنة / ج 2 / ص 64 3- جوادى آملى / ج 1 / ص 98 ـ 99 ; محمد باقر سعیدى روشن / معجزه شناسى / ص 24 4- یونس / آیه 76ـ77 5- یونس / آیه 77 6- یونس / آیه 81 7- یونس / آیه 20 8ـ سید محمد كلانتر / پیشین / ص 94 و 95 9- همان / ص 95 و 96