اما از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، علاوه بر عمل مجرمانه، «شخصیت بزهکار» نیز مورد توجه دانشمندان حقوق کیفری و قضات قرار گرفت. برای نخستین بار شخصی که ارتکاب جرم به وی نسبت داده شده بود مورد توجه قرار گرفت و این سؤال در دنیای حقوق مطرح شد که آیا صرف توجه به رفتاری که فرد مرتکب شده، بدون در نظر گرفتن شرایطی که وی را به سوی جرم سوق داده است، کارایی لازم را دارد؟ آیا صرف توجه به عمل مجرمانه و مجازات او متناسب با این عمل، موجب میشود که او به زشتی و قبح عمل خود پی ببرد و با تکرار جرم دوباره جامعه را در خطر نیندازد؟ با مطرح شدن این گونه مسائل، راهحلهای نوینی وارد قوانین کیفری شدند تا علاوه بر توجه به شخصیت فرد، به شکل مناسبتری امنیت جامعه را تأمین کنند. ازجملهی این راهحلها ورود نهادی به نام «اقدامات تامینی و تربیتی» به عرصهی حقوق و قوانین بود. نهادی که تلاش میکند با توجه بیشتر به بزهکار، به اصلاح وی بپردازد و تنها به طرد و مجازات او اکتفا نکند و علاوه بر حفظ جامعه، مجرم را دوباره به اجتماع بازگرداند. مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در قانون در مورد اقدامات تامینی و تربیتی، مهمترین اقدامی که در مورد اطفال و نوجوانان بزهکار به کار برده میشود نگهداری آنان در «کانون اصلاح و تربیت» است. در تعریف اقدامات تامینی و تربیتی میتوان گفت: بر اثر وقوع جرم و متناسب با شخصیت مجرم و عللی که موجب ارتکاب جرم توسط وی شده است، تدابیر و اقداماتی به کار برده میشود تا او بهبود پیدا کند و علاوه بر پیبردن به قبح عمل خود، بتواند دوباره با اجتماع سازگار شود و به جامعه بازگردد. بهطور مثال وقتی نوجوانی مرتکب جرم سرقت میشود، اگر تنها به دنبال مجازات وی باشیم، او را به زندان میاندازیم تا با سزای عمل دزدی که در گذشته مرتکب شده است روبهرو شود، بدون آنکه بدانیم با مجازاتی که برای او تدارک دیدهایم به مسیر درست باز میگردد یا نه. اما هنگامی که با رویکرد اقدامات تامینی و تربیتی پیش برویم، تنها به مجازات اکتفا نمیکنیم؛ بلکه تلاش میکنیم با نظارت بر رفتار نوجوان بزهکار و قرار دادن او در محیطی متفاوت از محیط آسیبزای زندان (بهطور مثال کانون اصلاح و تربیت)، علاوه بر نشان دادن قبح و زشتی عملی که مرتکب شده است، او را به جامعهای که از آن فاصله گرفته است بازگردانیم. با این تدابیر، هدف نهایی اقدامات تامینی و تربیتی، یعنی حفظ جامعه از خطراتی که آن را تهدید میکند نیز تأمین میشود. اقدامات تامینی و تربیتی شامل حال چه کسانی میشود بهطور کلی اقدامات تامینی و تربیتی مبتنی بر وجود «حالت خطرناک» در فرد است. بدین معنی که ما با کشف این واقعیت که فردی برای جامعه خطرناک است این اقدامات را در مورد وی اعمال میکنیم. بهطور مثال، قانونگذار میتواند فرد معتادی را که به مواد مخدر یا روانگردان اعتیاد دارد و رفتار او تحت تأثیر مواد مخدر است، شخصی دارای حالات خطرناک بداند که باید در محیطی مناسب و به دور از جامعه، مانند کمپهای ترک اعتیاد، به اصلاح او پرداخت؛ زیرا رها کردن او ممکن است موجب مهیا شدن شرایط لازم برای ارتکاب جرم شود و به جامعه و اعضای آن آسیب بزند. مثال دیگر، شخصی است که چندین بار مرتکب جرائم مختلف شده و به عبارتی سابقهدار است. مجرمین سابقهدار غالبا توسط مردم به عنوان افرادی خطرناک دیده میشوند که قانونگذار تلاش میکند برای جلوگیری از آسیبهایی که ممکن است این افراد به جامعه وارد کنند تدابیری بهغیر از صرف مجازات بر آنها اعمال کند. همانطور که میدانیم مجازات شامل حال افرادی میشود که دارای ویژگیهایی از جمله عقل، بلوغ، اختیار و … هستند. بنابراین مجازات شامل حال خردسالان و مجانین نمیشود، اما اِعمال اقدامات تامینی و تربیتی نیازی به دارا بودن این ویژگیها ندارد و میتوان بر اطفال و نوجوانان و مجانین نیز این اقدامات را اعمال کرد؛ زیرا آنچه در اقدامات تامینی و تربیتی اهمیت دارد، حفاظت از جامعه است. پس حتی مجنون و دیوانهای که از خود اختیاری ندارد و از نظر مردم و جامعه در قبال رفتار خود مسئول نیست، نیز باید به دلیل خطراتی که توسط او ممکن است جامعه را تهدید کند تحت حفاظت قرار گیرد. نکته ای که در خصوص اقدامات تامینی و تربیتی باید مورد توجه قرار داد آن است که این اقدامات لزوما باید توسط قانون تصریح شده و شرایط اعمال آن بهدقت در قوانین مورد اشاره قرار گرفته باشند. پس نمیتوان به بهانهی حفظ جامعه و کشف حالات خطرناک به حقوق و آزادیهای مشروع شهروندان تعرض کرد. سابقهی اقدامات تامینی و تربیتی در حقوق ایران در سال ۱۳۳۹ لایحهی قانونی اقدامات تامینی به تصویب رسید که میتوان این قانون را مبدأ ورود این نهاد نوین در نظام حقوقی ایران دانست. اما عمر این قانون با تصویب قانون مجازات اسلامی سال ۹۲ به پایان رسید و در مادهی ۷۲۸ قانون سال ۱۳۳۹ نسخ صریح گردید. در قانون مجازات اسلامی ۹۲ در مواد ۸۸ تا ۹۵ راجع به اطفال و نوجوانانِ بزهکار و در مادهی ۱۵۰ راجع به مجانین، در مورد اقدامات تامینی و تربیتی تصریح شده است. مهمترین اقدامی که در مورد اطفال و نوجوانان بزهکار به کار برده میشود نگهداری آنان در «کانون اصلاح و تربیت» است. تعریف کانون اصلاح و تربیت در مادهی ۵۲۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ مورد اشاره قرار گرفته است: «کانونهای اصلاح و تربیت اماکنی هستند که برای نگهداری و تربیت اطفال و نوجوانانِ موضوع این قانون توسط سازمان زندانها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور در مراکز استانها و به تناسب نیاز و ضرورت با تشخیص رئیس قوهی قضاییه در سایر مناطق کشور ایجاد شدهاند و یا ایجاد میشوند.» منبع: وبسایت چطور
