راز فروش کتاب های دفاع مقدس

چه عواملی در پرفروش شدن کتاب های دفاع مقدس موثر است؟

کتاب کالایی فرهنگی است، اما همه این را هم می پذیریم، نه کتاب و نه هیچ یک از محصولات فرهنگی نتوانسته اند از اقتصاد بری جویند و بی توجه به شرایط بازار جایگاه خود را در گروه هدف (مخاطب) پیدا کنند. مسئولان فرهنگی هم در تصمیم گیری  های خود از این عناصر غافل نیستند و یکی از ملاک های سنجش موفقیت اثر را میزان فروش آن می دانند. سوای این دیدگاه، چه عواملی موجب می شوند مردم برای خرید محصول فرهنگی مانند کتاب پول بپردازند و اثری به عنوان کتاب پرفروش معرفی شود؟ نویسنده، ناشر، محتوا، جوایز ادبی یا موضوع؟ کدام یک عامل تعیین کننده اند؟ برخی فروش کتاب را محصول پروسه ای می دانند از تربیت نویسنده تا تربیت مخاطب که نگارش متن، چاپ، توزیع، معرفی و حلقه های پی درپی خوانده شدن یک کتاب را در دل دارد؛ یعنی همه عوامل نشر کتاب که هر کدام قطعه ای از یک سیستم هستند.

کدام کتاب ها پرفروش می شوند؟

اما محتوا، ویترین عرضه و شناخته شدن انتشارات را شاید بتوان عوامل اصلی فروش کتاب و به ویژه فروش آن دانست. نکته ای که در چند سال اخیر دیده می شود این است که مخاطبان بیشتر با آگاهی سراغ کتاب های یک ناشر می روند و معمولاً دنبال آثاری در راستای کتاب های قبلی آن ناشر هستند و این یعنی ناشر برای مخاطب ایجاد انتظار کرده  است. به عبارت دیگر ناشر روی مخاطب کار کرده  تا خود را بشناساند. مصداقی پیش برویم؛ مثلاً این که مخاطبی که کتاب«همپای صاعقه» را خوانده است، حالا سراغ کتاب «ضربت متقابل» را می گیرد. بعد از ذکر نکاتی که شاید درآمد مناسبی باشد برای آغاز بحث، بپردازیم به پرفروش ترین کتاب های دفاع مقدس و این که پیشینه این کتاب ها چیست و چرا پرفروش شده اند؟ و نیز عواملی همچون محتوا، ویترین عرضه و وظایف ناشر و نیز نقش نویسنده را درباره هر کدام از کتاب های پرفروش بررسی کنیم تا میزان مصداق تئوری های بالا را در عمل ارزیابی کنیم.

«دا» پرفروش ترین کتاب، چرا؟

بی شک همه حتی بدون نگاه به آمار پرفروش ترین کتاب های دفاع مقدس می توانیم حدس بزنیم که کدام کتاب در صدر این لیست قرار دارد.کتاب «دا» همان کتاب است. کتابی که در صدر پرفروش ترین های آمارهای مختلف قرار گرفته است. این کتاب که روایتگر خاطرات یک دختر 17 ساله از روزهای آغازین جنگ و روزهای مقاومت خرمشهر در برابر ارتش عراق است، در کمتر از یک سال به چاپ 65 رسید. این کتاب در همان مدت آن قدر سر و صدا کرده و سوژه گزارش و مصاحبه و نقد بوده است که به راحتی می شد پرفروش شدن آن را حدس زد.

 محتوای این کتاب در موضوع دفاع مقدس است، اما چه می شود که محتوای این کتاب تا این حد تأثیرگذار جلوه کرده و توجه همه را به خود جلب می کند. شاید بررسی گام به گام، کمی در جستجوی پاسخ این سوال کمک کند. کتاب «دا» اولین کتابی است که جنگ را از زاویه دید یک دختر 17 ساله روایت می کند و از همین روست که در روایت دفاع مقدس به نکات و موضوعاتی اشاره می کند که تا پیش از این مورد موضوعیت نداشته اند و همین نکته است که باعث می شود تا درباره این کتاب گفته شود «دا ناگفته هایی از جنگ را روایت می کند.» بیان جزئیات در کتاب «دا» و روایت لحظه به لحظه از دیگر مشخصات محتوایی آن است که این ویژگی در کنار تدوین بسیار خوب و داستان گونه، آن را به کتابی تبدیل کرده که بسیاری به اشتباه عنوان رمان را برای آن برمی گزینند.
در کنار این دو ویژگی محتوایی، خصوصیات بسیار دیگری نیز می توان نام برد که همگی بر نقش محتوایی این کتاب در پرفروش شدنش اشاره دارد. گذشته از محتوای کتاب، اطلاع رسانی و نیز فراهم کردن ویترین مناسب و قابل قبول برای گروه ها و افراد مختلف را می توان از عوامل دیگر موفقیت «دا» در جذب مخاطب دانست. تعریف برنامه خبری و اطلاع رسانی مناسب برای معرفی کتاب در همین راستا قابل توجه است. برگزاری جلسه خبری و سپس رونمایی کتاب و نیز انعکاس نظرات افراد مختلف تأثیرگذار درباره کتاب، بخش های مختلفی از همین برنامه خبری است که ویترین کتاب را تشکیل می دهد.

عوامل پر فروش شدن کتاب های دفاع مقدس

موضوع: اهمیت موضوع دفاع مقدس برای جامعه ما چنان زیاد است که هنوز بعد از گذشت نزدیک به سه دهه از پایان جنگ، با آن ارتباط قلبی و صمیمی برقرار کرده اند. از طرف دیگر این موضوع ظرفیت های زیادی برای نوشتن فراهم کرده است. به گونه ای که رهبر انقلاب بارها تأکید کرده اند هزاران کتاب می توان درباره دفاع مقدس نوشت. اهمیت موضوع دفاع مقدس باعث شده تا مردم با شخصیت بابانظر ارتباط برقرار کنند و با او بخندند و با او گریه کنند. این مهم، یکی از عوامل پرفروش شدن کتاب های دفاع مقدس است.

تقریظات رهبر انقلاب: رهبر معظم انقلاب تاکنون 55 قطعه یادداشت و تقریظ به صورت کتبی و شفاهی مرقوم فرموده اند که 40 عدد از آن ها به آثار دفاع مقدس اختصاص دارد؛ البته این میزان اعلام شده به جز حواشی است که ایشان بر کتاب های مختلف مرقوم فرموده اند. همواره کتاب هایی که رهبری انقلاب بر آن ها یادداشت نوشته اند و جامعه از نظر مثبت ایشان بر کتاب مطلع شده، در ردیف کتاب های پرفروش قرار گرفته است. چه این که ایشان جدای از جایگاه رهبری شان به عنوان یک کتابخوان و کتاب شناس حرفه ای شناخته می شوند. از این میان می توان به کتاب های پایی که جا ماند، لشکر خوبان، نورالدین پسر ایران و ... اشاره کرد.

گذشت زمان: ادبیات جنگ را به سه دسته تقسیم می کنند؛ همزمان با جنگ، بعد از جنگ، دور از جنگ. با این که هنوز کمتر از سه دهه از پایان جنگ تحمیلی گذشته اما ادبیات جنگ (دفاع مقدس) از عاطفی بودن ادبیات هم زمان با جنگ گذر کرده و به عقلانیت ادبیات جنگ در دوره دور از جنگ رسیده است. این عقلانیت باعث می شود تا نگاه های تازه و حرف های ناگفته از جنگ، مجال نوشته شدن پیدا کنند و این خود باعث ایجاد جذابیت و پرفروش شدن کتاب های دفاع مقدس می شود. این مهم درباره مجموعه کتاب های خرمشهر و کتاب های دسته یک و ضربت متقابل و بسیاری دیگر از کتاب های دفاع مقدس مصداق دارد.

اطلاع رسانی مناسب: بی تردید اطلاع رسانی کتاب های دفاع مقدس در سال های اخیر بسیار خوب و بهتر از سایر کتاب ها بوده است. برنامه ریزی و تلاش ناشران فعال در این حوزه در موضوع اطلاع رسانی و همراهی رسانه ملی باعث شده تا کتاب های دفاع مقدس از تبلیغ خوبی بهره مند شوند. این عامل به طور حتم در بالا رفتن فروش آثار دفاع مقدس موثر است.

بهره گیری از چهره ها: حضور چهره های هنری و سینمایی در معرفی کتاب های دفاع مقدس را می توان دلیل دیگری بر پرفروش شدن آن ها ذکر کرد. کتاب «دا» نمونه بارز این موضوع است. حضور پرویز پرستویی در فیلم معرفی کتاب «بابانظر» و مصاحبه های مکرر او در تجلیل از این کتاب، حضور و سخنرانی رضا کیانیان در مراسم رونمایی کتاب «شنام» و ... مصداقی دیگری در این رابطه است.

شکل و شمایل: شکل و شمایل مناسب کتاب های دفاع مقدس در سال های اخیر با پیشرفت کیفی بسیار خوبی همراه بوده است. بهره گیری از گرافیست های خلاق و خوش ذوق و نیز توجه قطع و فونت و طرح جلد مناسب، باعث شده تا کتاب های دفاع مقدس بیشتر به چشم بیایند. کتاب «سرباز سال های ابری» و «این هشت سال چگونه گذشت؟» و کتاب «دا» مثال های بسیار خوبی برای این موضوع هستند. به طور حتم بخشی از فروش کتاب های دفاع مقدس در سال های اخیر ارتباط مستقیم با شکل و شمایل خوب آن ها داشته است.
آنچه گفته شد بخشی از دلایلی است که در فروش کتاب های دفاع مقدس موثر بوده است که به طور خلاصه و تیترگونه ذکر شد و تفصیل و تحلیل این موضوع فرصتی مجزا و مجالی دیگر می طلبد.