قفسه داروهایتان را بازبینی کنید
آیا میدانستید که قفسههای دارویی مانند دیگر بخشهای خانه، هر از گاهی نیاز به بازبینی دارد؟
میتوان گفت که تقریباً در هر خانهای، مکانی برای داروها اختصاص داده شده و با توجه به اینکه ایرانیها بیش از مردم سایر کشورها، داروهای بدون نسخه خریداری میکنند، این قفسههای دارویی به تدریج تبدیل به یک محل ذخیره کوچک دارویی میشود. از سوی دیگر، معمولاً ایرانیها عادت ندارند دوره درمان را کامل کنند و همیشه داروها اضافه میماند. مردم نیز با بروز هر بیماری، دوباره به داروخانه مراجعه کرده و داروی جدیدی خریداری میکنند که این امر موجب میشود داروهای باقیمانده در قفسه دارویی، به تدریج روی هم تلمبار شود و تاریخ مصرف آنها منقضی گردد.
مصرف داروهای تاریخ انقضا گذشته، عوارض متعدد دارد و حتی به گفته برخی کارشناسان داروسازی، میتواند مرگ را به همراه داشته باشد. به عنوان نمونه، داروهای خانواده «تتراسایکلین» با تمام شدن تاریخ انقضا، تبدیل به یک فرآورده شیمیایی جانبی سمی میشود، یا قطرههای چشمی به باکتریها آلوده میشوند. برخی تحقیقات جدید دانشمندان نیز نشان میدهد، داروهایی که حتی از تاریخ مصرف آنها یک روز گذشته باشد، مواد آلوده و سرطانزایی را در هوا متصاعد میکنند.
محل درج تاریخ انقضای داروها
خانمهای خانهدار، حتماً هنگام نظافت منزل، با کیسههای داروی محتوی قرص، کپسول یا شربت نیمه مصرف شده مواجه خواهند شد. برای بازبینی قفسههای دارویی، باید به تاریخ انقضای داروها توجه داشت؛ تاریخ انقضای دارو معمولاً با علامت اختصاری «exp.date» روی جعبه دارو نوشته شده است. تاریخ انقضای پمادها و کرمهای موضعی روی جعبه مقوایی آنها یا روی انتهای تیوپ پماد، درج شده است که باید کنترل شود. قطرههای چشمی نیز که از زمان باز شدن در آن، یک ماه گذشته است، دیگر استریل نیستند و باید دور ریخته شوند.
زمان انقضای هر دارو به تناسب نوع دارو (قرص، شربت، پماد، آمپول) روی آن درج شده و این زمان برای داروهای مختلف، متفاوت است؛ اما بیشترین زمان برای انقضای داروها، پنج سال بعد از تولید است و اغلب پس از گذشت این زمان، تمام داروها منقضی میشوند. البته شرایط نگهداری استاندارد دارو نیز بسیار حائز اهمیت است و در صورت رعایت نکردن این نکات، حتی اگر تاریخ انقضای دارو تمام نشده باشد، بهتر است دور ریخته شود.
داروها با پایان تاریخ مصرف، به تدریج خواص خود را از دست میدهند و این اتفاق در داروهای مایع، زودتر اتفاق میافتد؛ اما در این بین، برخی داروها مانند تتراساکلینها هستند که با گذشت زمان انقضای آنها، مواد سمی از خود تولید میکنند و استفاده از آنها بسیار خطرناک است. داروهایی که به صورت ژل هستند، به دلیل وجود آب در آنها، زود فاسد میشوند. بهتر است آنها را سه ماه بعد از باز کردن، دور انداخت. اسپریهایی که از طریق مخاط بینی جذب میشوند نیز بعد از باز شدن، فقط تا یک هفته قابل استفاده هستند و بعد از آن، تأثیرگذاری آنها از بین میرود و بهتر است آنها را دور ریخت.
داروهای ترکیبی، مستعدترین نوع دارو برای جذب آلودگی
در بین انواع داروها، داروهای ترکیبی که در داروخانه ساخته میشوند، کمترین طول عمر را بین داروها دارند. این داروها را باید حداکثر در مدت سه تا چهار هفته مصرف کرد؛ اما بهتر است زمان ماندگاری آنها را از دکتر داروساز پرسید، چون ممکن است عمر بعضی از این داروها کمتر از این مقدار باشد. این داروها مواد نگهدارنده ندارند و به همین علت، به شدت آمادگی آلودگی میکروبی و قارچی دارند. اگر دارو طوری به بیمار تحویل داده شود که فرد مجبور باشد برای مصرف، انگشت را داخل آن بزند خیلی زودتر از تصور، دارو فاسد میشود، چون یک کلونی (مجموعه) جدید باکتری همراه دست وارد دارو میشود. کرمهای دستساز که برای پوست تجویز میشوند نیز معمولاً این چنین هستند.
کارشناسان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، برای سامان دادن به قفسههای دارویی، به مردم توصیه میکنند که داروهای تاریخ انقضا گذشته را از بستهبندی اصلی خارج کرده و آنها را داخل نایلون زباله بیندازند یا در چاه فاضلاب، معدوم کنند. برای معدوم کردن داروهای دور انداختنی، بهتر است این داروها را در پلاستیک پیچید و دور انداخت. شربتها و قطرهها را باید اول در فاضلاب خالی کرده و سپس شیشههای آنها را دور ریخت. البته دور ریختن داروها باید با احتیاط و در صورت لزوم با مشورت پزشک یا داروساز صورت گیرد، زیرا ممکن است در چرخه حمل و دفن زبالهها، آسیبهای احتمالی به محیط زیست، حیوانات و یا زبالهگردها وارد کند.
نگهداری داروها
برخی دیگر از داروها که تاریخ انقضای آنها نگذشته، به شرایط خاصی برای نگهداری نیاز دارند. کارشناسان بهداشتی توصیه میکنند به منظور جلوگیری از مصرف نادرست داروها، باید آنها را در ظروف اصلی خود نگهداشت. اینگونه داروها نباید از بستهبندی خارج شده و در مجاورت داروهای دیگر به صورت فله نگهداری شوند. داروها باید طبق شرایط ذکر شده روی برچسب آنها نگهداری شوند. خودداری از قرار دادن داروها در محیطهای مرطوب یا در معرض نور و دما، از توصیههای اصلی داروسازان است. تعداد کمی از داروها نیاز به نگهداری در یخچال دارند و برخی از داروها (مانند سوسپانسیونهای خوراکی، پس از اضافه کردن آب به آنها) نیز پس از آمادهسازی برای مصرف، باید در یخچال نگهداری شوند.
منبع: پایگاه اطلاعرسانی نظام پرستاری
باشگاه کاربران تبیان - ارسالی از: فاطیما احیا
برگرفته از گروه: سلامت و بهداشت جامعه
مطالب مرتبط:
این داروها برای چه دردیست؟! (1)
