آداب سخنوري (3) اگر مباحث گذشته ما را دنبال کرده باشيد بايد خدمت شما عرض کنم که در ادامه به بحث (اصل تناسب) در تبليغ پرداخته و  پيرامون آن سخن مي‌گوييم. اينکه اصل تناسب چيست به تفصيل در اين مقاله خواهد آمد. اما در يک جمله بايد گفت که مبلغ بايد متناسب با مخاطب و زمان و پيرامون خود سخنراني کرده و تمام جوانب آن را لحاظ کند. اکنون به صورت مبسوط و مفصل، توضيحات اين عنوان را مطالعه کنيد.   تبليغ و اصل تناسب از مهم ترين عوامل تأثيرگذار در مخاطب رعايت تناسب ها در تبليغ گفتاري و نوشتاري است. تناسب را، به روشني در همه ذرات نظام هستي مي بينيم و اگر به کشور وجودمان نظري هر چند گذرا داشته باشيم، خواهيم ديد که همه ي اعضاي ما به تناسب و فراخور نيازها و ضرورت هاي زندگيمان طراحي شده است. مبلّغ اگر به اصل تناسب توجّه کند و آن ها را در سنگر تبليغ رعايت نمايد، حسن استفاده را از سرمايه ها و نيروها کرده است و به اهداف خود دست مي يابد.   براي آن که به اهميّت اين موضوع بيشتر پي ببريم، باز مناسب است از شيوه تشبيهي استفاده کنيم. مبلّغ را چنان که قبلاً گفته ايم، يک «طبيب» روحاني بدانيم که بايد براي درمان بيماران خود داروهاي مناسب تهيه کند. پزشک اگر تناسب ها را در نظر نگيرد، نه تنها در کار طبابت خود موفق نخواهد بود که خسارت هاي جبران ناپذيري هم به بار خواهد آورد که شايد مهم ترين آن ها بي اعتمادي و تنفر مردم از اين پزشکان است. امام علي عليه السلام: کسي که به زمان خود (شرائط و پيرامون) علم و آگاهي دارد، شبهات بر او هجوم نمي آورد. مبلّغ بايد قالب و محتواي تبليغي خود را چه در گفتار و چه در نوشتار از جهات مختلف متناسب با مخاطبان خود انتخاب کند. که اين موارد عبارتند از: 1 ـ زمان : اين موضوع را مي توان از سه جهت مورد بررسي قرار داد: الف ـ مبلّغ بايد در هر زمان و دوراني به سر مي برد نسبت به آن آگاهي داشته باشد تا بتواند متناسب با شرايط زماني کار خود را انجام دهد. در سايه معرفت زماني است که به خوبي مي توان در وادي تبليغ گام برداشت و موفق شد.   قال علي عليه السلام : « العالم بزمانه لا تهجم عليه اللوابس »(1) کسي که به زمان خود (شرائط و پيرامون) علم و آگاهي دارد، شبهات بر او هجوم نمي آورد.   بنابراين پيام رسان بايد با توجّه به زمان و دوراني که در آن قرار گرفته «رسالت» سنگين تبليغ را به سامان برساند. او بايد ببيند در عصر حاضر چگونه و چه چيز را بايد مطرح کند. کدام مطلب ضروري است و قالب و محتوايي که در نظر گرفته متناسب با شرايط زماني اوست يا نه. مبلّغي که به اين مهم توجّه نکند، مانند فروشنده اي است که ندانسته، در زمستان لباس هاي مناسب تابستان را عرضه مي کند. ب ـ زماني که در اختيار دارد. مبلّغ بايد بينديشد که در فرصت به دست آمده، چگونه مي تواند پيام خود را به مخاطب برساند. اگر شنوندگان تنها 30 دقيقه از عمر با ارزش خود را در اختيار ما بگذارند و تعداد آن ها 1000 نفر باشد؛ يعني، 500 ساعت فکر، ذهن و دل در اختيار ماست به راستي اگر اين وقت را که غالبا داوطلبانه است، ديگران مي داشتند، چه مي کردند؟ پس بايد براي استفاده بهينه از اين فرصت، محتوا و قالبي مناسب در نظر بگيريم و مناسب با زماني که در اختيار ماست کار تبليغي خود را انجام دهيم. اين جاست که مبلّغ بايد تصور کند، اين تنها موقعيتي است که مي تواند با آن جمع سخن بگويد. بنابراين بايد بينديشد ضروري ترين، مفيدترين و مناسب ترين مطلب براي آنان چيست.   ج ـ زمان بمعناي مناسبتي که در آن قرار دارد. در فرهنگ ديني، روزها و ماه ها هر کدام با حادثه اي گره خورده است گذشته از اعياد و وفيات اهل بيت عليهم السلام و مردان و زنان بزرگ اسلام، به مناسبت هاي مختلف ملي و اجتماعي برمي خوريم که دين مبين اسلام به نوعي به آن ها توجّه کرده است. بنابراين مبلّغ بايد در تبليغ گفتاري و نوشتاري مناسبت هاي مذهبي، ملي، اجتماعي و حتّي جهاني را محملي براي کار خود قرار دهد و با پيوند بحث به اين حوادث در حقيقت محتواي خود را به روز و کاربردي تر کند. طبيعي است وقتي در روز جهاني کودک، مبلّغ متناسب با اين روز نظر اسلام را درباره ي کودک بيان کند تبليغ او کارآمدتر و مؤثرتر خواهد بود.   منبع: 1. ميزان الحکمة، ج 4، ص 234. برگرفته از پايگاه حوزه ف. خسروي تهيه و فرآوري: محمد حسين امين