تقوا، اساس مسجد

والذین اتخذوا مسجدا ضرارا و كفرا و تفریقا بین المؤ منین و ارصادا لمن حارب الله و رسوله من قبل و لیحلفن ان اءردنا الا الحسنى و الله یشهد انهم لكاذبون # لا تقم فیه اءبدا لمسجد اءسس على التقوى من اءول یوم اءحق اءن تقوم فیه فیه رجال یحبون اءن یتطهروا و الله یحب المطهرین . (1)
منافقان كسانى هستند كه مسجدى ساختند به قصد زیان رساندن بر پیامبر و مؤ منان و تقویت كفر و ایجاد جدایى میان مؤ منان و كمین گاه براى كسانى كه با خدا و پیامبرش از پیش مبارزه كرده بودند. آنان سوگند یاد مى كنند كه نظرى جز نیكى نداشته ایم ، اما خداوند گواهى مى دهد كه آنان دروغ مى گویند، هرگز در آن به نماز نایستاد، آن مسجدى كه از روز نخست بر اساس تقوا بنا شده شایسته تر است كه در آن به نماز قیام كنى ؛ در این مسجد، مردانى هستند كه دوست دارند پاك و منزه باشند و خداوند پاكیزگان را دوست دارد.

این آیات در شاءن گروهى از منافقان است كه با توطئه هاى ابو عامر مسیحى و براى تحقق بخشیدن به اهداف شوم و نقشه هاى شیطانى خود، به ساختن مسجدى در مدینه اقدام كردند كه بعدا به نام مسجد ضرار معروف شد؛ ماجرا از این قرار است كه به هنگام ظهور قدرتمند اسلام در مدینه ، ابو عامر به شدت ناراحت شد، وى براى مبارزه با اسلام با منافقان اوس و خزرج همكارى صمیمانه اى آغاز كرد. پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله هنگامى كه از نقشه ها و اهداف وى آگاه شد، در صدد تعقیب وى بر آمد، ابو عامر از مدینه گریخت و به مكه آمد و از آنجا به طائف و سرانجام به شام رفت و در آنجا رهبرى منافقان مدینه را بر عهده گرفت ؛ او در نامه اى به منافقان مدینه نوشت كه لشكرى از سپاهیان رم به كمكشان خواهد آمد تا محمد صلى الله علیه و آله و یارانش را از مدینه خارج سازند.

همچنین از آنان خواست براى خود مسجدى نزدیك مسجد قبا بسازند و در موقع نماز، آنجا گرد آیند و زیر نقاب مسجد، برنامه هاى خود را عملى كنند.

هنگامى كه پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله عازم غزوه تبوك بود، گروهى از این منافقان به نزد آن حضرت آمدند و به بهانه اینكه افراد ناتوان و بیمار و پیرمردان از كار افتاده نمى توانند در شب هاى بارانى و سرد زمستانى به مسجد قبا بیایند، از پیامبر صلى الله علیه و آله خواستند تا اجازه دهد كه مسجدى در میان قبیله خود (بنى سالم ) بسازند؛ پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود:
اكنون آماده نبردم و اگر به خواست خداوند متعال بازگشتم ، پیش شما خواهم آمد و با شما در آن نماز خواهم گذارد.

منافقان در غیاب پیامبر صلى الله علیه و آله ساختمان مسجد را به پایان رساندند، پس از جنگ تبوك ، نزد حضرت صلى الله علیه و آله آمدند و گفتند: دوست داریم كه پیش ما بیایند و با ما در آن مسجد نماز گذارید؛ حضرت فرمود: لباس مرا بیاورید تا بپوشم و با آنان بروم .

در این هنگام آیات فوق نازل شد و پرده از نقشه پلید آنان برداشت ؛ بى درنگ پیامبر صلى الله علیه و آله گروهى از اصحاب را خواندند و به آنان دستور دادند كه مسجد را آتش بزنند و بقایاى آن را ویران كنند و به جاى آن براى مدتى محل زباله شد. (2)

همان گونه كه از این آیات بر مى آید، بنیانگذاران این مسجد در زیر نقاب این نام مقدس ، اهداف شومى را دنبال مى كردند. بر این اساس ، خداوند به پیامبرش دستور مى دهد كه در چنین مسجدى كه براى زیان رساندن به مسلمانان و گستردن كفر و الحاد در جامعه اسلامى بنا شده است هرگز قیام به عبادت نكند و به جاى آن شایسته است پیامبر صلى الله علیه و آله در مسجدى به نماز ایستد كه اساس تقوا و هدفى الهى بنیاد شده است . به اعتقاد مفسران و تاءیید روایات معصومان علیهم السلام ، مراد از این مسجد، همان مسجد قبا است كه در مقایسه با مسجد ضرار آمده است .(3)

هر چند بنابر روایات كه از رسول اكرم صلى الله علیه و آله نقل شده است (4) ، این احتمال نیز وجود دارد كه مراد، مسجد رسول اكرم صلى الله علیه و آله باشد؛ اما با توجه به تعبیر اول یوم در این آیه شریفه و با توجه به اینكه مسجد قبا نخستین مسجدى بود كه پس از هجرت نبوى ساخته شد، احتمال اول ، مناسبتر به نظر مى رسد. سپس قرآن به ویژگى دیگر این مسجد اشاره كرد، فرموده است :
(فیه رجال یحبون ان یتطهروا...).

در اینكه مراد از طهارت در این آیه ، پاكیزگى صورى و اجتناب از پلیدى هاى ظاهرى است یا پاك شدن از گناهان و طهارت معنوى ، در میان مفسران اختلاف است . (5) پاره اى از روایات طهارت ظاهرى را تاءیید مى كند (6) . البته این روایات دلیل بر منحصر بودن مفهوم آیه به این مصداق نیست ، یعنى ممكن است منظور از طهارت در اینجا هر گونه پاكیزگى از صورى و معنوى باشد.

در هر صورت ، از این بحث چنین بر مى آید: مسجد كه كانون ایمان و تقوا و محیط پاكى و قداست و مركز تبلور عبودیت و نیایش در برابر پروردگار جهان است ، بایسته است كه شالوده و اساس آن بر تقوا و پاكى بنا شده باشد و پاسداران و دست اندركاران آن افرادى مؤ من ، پرهیزكار و مصمم باشند و هر گاه بنایى براى اغراض ناپاك با نام مقدس مسجد به وجود آید، باید در هدم و از بین بردن آن كوشید، چنانكه رسول خدا صلى الله علیه و آله دستور ویران كردن و به آتش كشیدن مسجد ضرار را صادر فرمودند.

برگرفته از: کتاب جایگاه مساجد در فرهنگ اسلامى

پی نوشت

1-سوره توبه / 107 - 108.
2-واحدى نیشابورى ، على : اسباب النزول ، ترجمه محمد جعفر اسلامى ، انتشارات بنیاد علوم اسلامى ، تهران ، صص 175 و 176.
3-المیزان ، ج 9، ص 622.
4-تفسیر الضوح رازى ، ج 5، ص 253.
5-مجمع البیان ، ج 5، ص 73.
6-المیزان ، ج 9، ص 622.
.

 

يکشنبه 28/2/1393 - 10:50
پسندیدم 0
UserName