خانه شما هم «یار مهربان» دارد؟
توسط : ahmadchalepey
جام جم آنلاین: شب كه می‌شود، مادر كتاب مورد علاقه‌اش را از داخل كتابخانه برمی‌دارد و مشغول خواندن می‌شود. پسر بزرگ‌تر هم كتاب‌های درسی‌اش را جمع می‌كند و با یكی از كتاب‌های داستانی به رختخواب می‌رود؛ این برنامه هر شب آنهاست.

همیشه باید قبل از خواب، چند صفحه‌ای كتاب خوانده شود؛ البته در اجرای این برنامه هیچ اجباری هم در كار نیست و همه با علاقه آن را انجام می‌دهند. به همین دلیل كاملا طبیعی است كه فرزند كوچك‌تر هم هر شب یكی از كتاب‌های داستانش را بردارد و با آن به رختخواب برود؛ پسر كوچكی كه هنوز به مدرسه نمی‌رود و خواندن هم نمی‌داند ولی از پدر و مادر و برادرش یاد گرفته است كه شب‌ها خودش را با یك كتاب سرگرم كند. حتی اگر فقط عكس‌های آن را ببیند و به تقلید از بقیه تنها صفحه‌هایش را ورق بزند و بر لب یا در ذهن خودش، داستان عكس‌ها را بازگو كند.

با توجه به این كه اغلب عادت‌ها در دوران كودكی شكل می‌گیرد، می‌توان گفت تشویق كودكان به مطالعه و آشنا كردن آنها با اهمیت این كار، یكی از مهم‌ترین دغدغه‌ها یا بهتر است بگوییم وظایف والدین است؛ پدر و مادرهایی كه دوست دارند فرزندی كتابخوان داشته باشند ولی اغلب شیوه صحیح این كار را نمی‌دانند. البته معلم‌ها و مسئولان مدرسه هم نقش مهمی در این زمینه دارند؛ آنها كه باید دوستی واقعی میان كودكان و كتاب ایجاد و برقرار كنند و به بچه‌ها بیاموزند، اهمیت مطالعه آزاد اگر بیشتر از درس‌خواندن نباشد، كمتر از آن هم نیست. به همین دلیل، یكی از مدرسه‌های مقطع ابتدایی، كتابخانه‌ای بزرگ و پر از كتاب‌های متنوع برای دانش‌آموزان فراهم كرده است تا هر وقت بچه‌ها دوست داشتند، سری به كتابخانه بزنند و از كتاب‌ها استفاده كنند. مدیر مدرسه می‌گوید كتابخانه در ساعت‌های تفریح هم باز است و بچه‌ها می‌توانند برای مطالعه به آنجا بروند. او براین باور است كه اگر كتاب هم مانند بازی‌های رایانه‌ای در دسترس كودكان باشد و بچه‌ها برای تهیه آن با مشكل روبه‌رو نباشند، حتما استقبال بیشتر و بهتری از كتاب و كتابخوانی خواهد شد.

در این مدرسه، معمولا آخر هر هفته هم به دانش‌آموزی كه بیشتر از بقیه كتاب خوانده، هدیه‌ای می‌دهند تا سایر بچه‌ها هم بدانند كتاب‌خواندن یك ارزش است. همین رفتار باعث شده دانش‌آموزان این مدرسه بخوبی درك كنند 20 گرفتن و شاگرد اول بودن تنها دلیل موفقیت نیست. آنها آموخته‌اند ارزش‌های دیگری هم در زندگی فردی و اجتماعی ما وجود دارد كه برای بهتر زیستن باید آموخته شوند.

سمیه. ف. یكی از دانش‌آموزان این مدرسه است و آن‌طور كه پدر و مادرش می‌گویند تا امروز كه به سن ده سالگی رسیده، بیش از 800 جلد كتاب خوانده است. سمیه كتاب‌هایش را بسیار دوست دارد و همه آنها را در خانه نگه‌داشته است. یكی از مسئولان مدرسه می‌گوید وقتی معلم‌ها سمیه را به عنوان یكی از كتابخوان‌ترین دانش‌آموزان معرفی و مقابل سایر همكلاسی‌ها از او تقدیر كردند، تحول در دیدگاه بچه‌ها نسبت به كتاب و كتابخوانی كاملا مشهود بود. انگار همه می‌خواستند به چنین موقعیتی دست یابند و مراجعه به كتابخانه برای امانت گرفتن كتاب افزایش چشمگیری یافت.

آیا مطالعه آزاد وقت دانش‌آموزان را می‌گیرد؟!

متأسفانه برخی از مسئولان مدارس كشورمان و همچنین بسیاری از پدر و مادرها تصور می‌كنند بچه‌ها فقط باید درس بخوانند و كتاب‌خواندن وقت آنها را تلف می‌كند! شاید برای همین هم كمتر می‌بینیم كتاب‌خواندن به عنوان بخشی از برنامه‌های مدرسه در نظر گرفته شود یا در برگه‌ای كه پدر و مادر باید ساعت خواب و استراحت و میزان درس‌خواندن كودك را در آن یادداشت ‌كنند، جایی هم برای نوشتن ساعت مطالعه آزاد او وجود داشته باشد.

این در حالی است كه امروزه در اغلب كشورهای پیشرفته، كتاب‌خواندن یكی از مهم‌ترین برنامه‌هایی است كه برای بچه‌ها تعیین می‌شود. در این كشورها معمولا از كودك می‌خواهند هر شب یك داستان بخواند یا در سال‌های‌ اول دبستان كه خودش نمی‌تواند، والدین باید این كار را برایش انجام دهند تا روز بعد در كلاس درس در مورد آن با سایر همكلاسی‌هایش صحبت كند؛ البته این موضوع، معمولا به شكل بازی و مسابقه مطرح می‌شود تا جنبه تكلیف و اجبار نداشته و كودكان را از مطالعه دلزده نكند.

در آن كشورها مسئولان مدرسه باور دارند كودكان باید اهمیت مطالعه را پس از منزل، در مدرسه بیاموزند.

مادران كتابخوان، بچه‌هایی كتابخوان دارند

اگر از پدر و مادرها بپرسیم، همه آنها دوست دارند فرزندشان اهل مطالعه باشد، كتاب بخواند و از این كار لذت ببرد؛ ولی متأسفانه اغلب والدین نمی‌دانند به چه شیوه‌ای می‌توان كودك را به كتاب و كتابخوانی علاقه‌مند كرد و عادت داد.

طیبه میرزا اسكندری، كارشناس ارشد جامعه‌شناسی با اشاره به این كه بچه‌ها مطالعه‌كردن را از بزرگسالان می‌آموزند، به «جام‌جم» می‌گوید: اگر خانواده‌ و بویژه پدر و مادر اهل مطالعه باشند و كتاب بخوانند، طبیعتا می‌توان انتظار داشت فرزندان آنها هم به كتاب و كتابخوانی روی بیاورند و علاقه‌مند شوند.

نكته: انتخاب كتاب مناسب یكی از بهترین شیوه‌ها برای علاقه‌مندكردن كودكان به مطالعه است و كمك می‌كند این عادت در وجود آنها شكل بگیرد

وی بر این باور است كه اولین شرط علاقه كودكان به كتاب و مطالعه این است كه خانواده و بخصوص والدین برای كتاب و كتابخوانی ارزش قائل شوند و این رفتار میان آنها به یك عادت تبدیل شده باشد. علاوه بر این، نباید این نكته را هم نادیده بگیریم بچه‌ها از طریق ارتباط با سایر اعضای خانواده و بویژه مادر، بسیاری از این نوع رفتارها را می‌آموزند و برایشان درونی می‌شود؛ به طوری كه اگر والدین به شیوه صحیح رفتار كنند، بسیاری از این عادات در عمق شخصیت‌ كودك نهادینه خواهد شد. اسكندری با تاكید بر نقش مادرها در ترویج مطالعه و كتابخوانی می‌افزاید: به دلیل پیوند صمیمانه و بار عاطفی رابطه مادر با كودك، نقش وی در تثبیت رفتارهای مختلف كودك و از جمله موضوع مطالعه بسیار مهم است. مادری كه برای فرزندش كتاب می‌خواند و این شیوه را برای ارتباط عاطفی با كودكش انتخاب كرده است، بتدریج كتابخوانی را به عنوان فعالیتی لذتبخش به فرزندش معرفی می‌كند؛ بخصوص زمانی كه كتاب‌هایی متناسب با سن و درك كودك انتخاب كند.

البته مادر از زمانی كه فرزندش بسیار كوچك است، می‌تواند كتاب‌خواندن را برای او شروع كند و آن‌طور كه این كارشناس ارشد جامعه‌شناسی می‌گوید، مادرها باید جذاب داستان بخوانند تا كودك را بیشتر به داستان علاقه‌مند كنند. در ضمن، چون بچه‌ها تكرار را دوست دارند، مادر می‌تواند یك كتاب را بارها برای فرزندش بخواند، البته به شرطی كه خودش هم از كتاب‌خواندن و تكرار آن لذت ببرد.

با هم كتاب بخوانید

خیلی از مادرها تا زمانی كه فرزندشان به مدرسه نرفته و سواد خواندن و نوشتن ندارد، برایش كتاب می‌خوانند و او را به این كار تشویق می‌كنند، اما زمانی كه كودك می‌آموزد چگونه بخواند، معمولا مادر او را رها می‌كند و برنامه كتابخوانی متوقف می‌شود.

اسكندری توضیح می‌دهد: زمانی كه كودك سواد دارد و خودش می‌تواند كتاب بخواند، نه‌تنها باز هم باید برای او كتاب بخوانید، بلكه خوب است گاهی كتاب را وسط بگذارید و همراه هم بخوانید. همچنین اگر كودك، خواندن را یاد گرفته است، گاهی از او بخواهید برای شما كتاب بخواند؛ چون كودكان دوست دارند مهارت‌هایی را كه كسب می‌كنند ـ ازجمله خواندن ـ به شما نشان دهند.

وی تاكید می‌كند: خوب است گاهی كه برای خرید كتاب از خانه بیرون می‌رویم، بچه‌ها را هم با خودمان همراه كنیم. با این كار نه‌تنها اوقات فراغت خانواده به شكلی مناسب سپری می‌شود، بچه‌ها نیز می‌آموزند كه می‌توان برای خرید كتاب هم از خانه بیرون آمد؛ كتاب‌های مختلف را دید و از بین آنها یكی را انتخاب كرد یا چند تایی را خرید. پس بهتر است یاد بگیریم بچه‌ها را در این كار سهیم كنیم. این نوع تعاملات باعث خواهد شد بچه‌ها اهمیت كتاب و خریدن آن را درك كنند. البته حتما به یاد داشته باشید كتاب‌هایی را كه خریده می‌شود، بخوانید تا بچه‌ها تصور نكنند كتاب شیئی تزئینی است و تنها برای جا خوش‌كردن در كتابخانه و زیباتركردن محیط خریداری می‌شود.

در كنار این موارد، پیشنهاد می‌شود در خانه مكان ثابت و مشخصی را برای مطالعه در نظر بگیرید. این مكان می‌تواند اتاق یا میزی مخصوص ‌ باشد یا حتی گوشه‌ای از یك اتاق.

این جامعه‌شناس با تاكید بر این كه بسیاری از موضوعات تربیتی را نمی‌توان به طور مستقیم با بچه‌ها مطرح كرد و كتابخوانی شیوه‌ای مناسب برای انتقال این پیام‌هاست، یادآور می‌شود: از راه كتابخوانی و ساختن قهرمانان داستانی، می‌توان پیام‌های تربیتی را بسیار قوی‌تر و نافذتر از شیوه بیان مستقیم به بچه‌ها منتقل كرد و امیدوار بود آنها مطلب را بهتر بپذیرند.

بهترین كتاب‌ها را انتخاب كنید

انتخاب كتاب مناسب یكی از بهترین شیوه‌ها برای علاقه‌مندكردن كودكان به مطالعه است و كمك می‌كند این عادت در وجود آنها شكل بگیرد. بنابراین خوب است والدین تلاش كنند بهترین و مناسب‌ترین انواع كتاب را بشناسند و آنها را برای فرزندان‌شان تهیه كنند.

دكتر اسماءعاقبتی، روان‌شناس بالینی و متخصص كودك و نوجوان در این‌باره به «جام‌جم» می‌گوید: انتخاب كتاب مناسب برای كودكان نكته مهمی است كه باید مورد توجه والدین قرار گیرد؛ زیرا اگر كتابی بدون دقت انتخاب شود، حتما موجب خواهد شد بچه‌ها ذوق و علاقه كمتری به مطالعه داشته یا حتی از آن دلزده شوند. بنابراین برای بچه‌هایی كه در سنین پیش از دبستان هستند، باید كتاب‌هایی را انتخاب كنید که تصاویر رنگی و شاد و همچنین كلمات بزرگی داشته باشد؛ اندازه و تعداد كلمات بخصوص در مورد بچه‌هایی كه در سنین اوایل دبستان هستند و خودشان شروع به كتاب‌خواندن كرده‌اند نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. علاوه بر این، موضوع كتاب هم باید جذاب باشد و متناسب با فهم و درك كودك انتخاب شود. به گفته وی، والدین باید قبل از این كه كتابی را برای كودك بخوانند، خودشان آن را مطالعه كنند تا از مناسب بودن محتوای آن مطمئن شوند. دكتر عاقبتی تاكید می‌كند: بچه‌ها آن چیزی را كه می‌بینند، می‌پذیرند و به همین دلیل اگر والدین دوست دارند فرزندانی كتابخوان داشته باشند، حتما باید خودشان این شیوه را در پیش بگیرند و بگذارند بچه‌ها آنها را در حال مطالعه كتاب ببینند. علاوه بر این، والدین باید هر وقت كه فرصت دارند، برای بچه‌ها كتاب بخوانند. این كار هم رابطه میان والدین و كودك را بهبود می‌بخشد و هم عادت مطالعه را در زندگی كودك تثبیت می‌كند.

این روان‌شناس یادآور می‌شود: تحقیقات نشان داده است بچه‌هایی كه مادران‌شان با آنها شمرده صحبت می‌كنند و از كلماتی مناسب سن كودك كمك می‌گیرند، از نظر توانایی‌های كلامی در مقایسه با سایر همسالان‌ بهتر هستند و به همین دلیل می‌توان نتیجه گرفت اگر كتاب را شمرده و با تاكید بر كلمات جدید و همراه با توضیح دادن معنی آنها برای كودكان بخوانید، كمك شایانی به فرزند‌تان كرده‌اید. در ضمن، خیلی خوب است لحن صدا‌ی خود را متناسب با هیجان داستان تغییر دهید تا كتابخوانی جذاب‌تر و دوست‌داشتنی‌تر شود.

نیلوفر اسعدی‌بیگی / جام‌جم

چهارشنبه 24/8/1391 - 11:52
پسندیدم 0
UserName