درخت مینیاتوری در خانه
توسط : m_hadi47


مهارت‌های زندگی > فوت و فن - اصغر اصغری:
بن‌سای گیاهی است که برای داشتن نمونه کامل و زیبای آن باید سال‌ها زمان صرف کنید تا بتوانید یک شگفتی به‌وجود بیاورید.

خاستگاه اصلی این نوع عمل‌آوری درختان، چین و تایلند و به‌طور كلی شرق و جنوب شرق آسیاست. تقریبا ۲ قرن می‌شود كه انواع بن‌سای در سطح جهان فراگیر شده و هر روز بر تعداد طرفداران آن افزوده می‌شود. یك تصور بسیار نادرست درباره بن‌سای این است كه خیلی‌ها فكر می‌كنند، بن‌سای یك تیره خاص از گیاهان خاص است اما مثلا بن‌سای بلوط، هیچ فرقی با نمونه واقعی و بزرگ درخت بلوط ندارد و با آن مو نمی‌زند. در واقع، بن‌سای‌‌ همان درخت است اما در ابعاد بسیار كوچك‌تر و مینیاتوری! این راهنما به كمك حمید رنجبریان، كارشناس مهمان ما تهیه شده است. با كمك این مطلب با انواع بن‌سای بیشتر آشنا می‌شوید، روش‌های نگهداری آن را می‌شناسید و اگر گیاه‌تان مریض شد به نجاتش می‌شتابید.

بن‌سای چطور كوچك می‌ماند؟

درختان بن‌سای در ابعاد مختلف وجود دارند؛ نمونه‌هایی كه كمتر از ۱۰سانتی‌متر ارتفاع دارند بن‌سای كوچك هستند، بن‌سای متوسط در اندازه‌های ۱۰ تا ۳۰سانتی‌متر دیده می‌شود و بن‌سای بزرگ هم ارتفاعی بین ۶۰ تا ۷۰سانتی‌متر دارد. برای اینكه یك بن‌سای واقعی و زیبا داشته باشید كافی است یك نوع بذر درخت یا گیاه را تحت ۳ عامل غذا، نور و رطوبت تعیین شده قرار دهید. وقتی كه به بن‌سای، مواد مغذی كافی نرسد، كوچك می‌ماند و این‌‌ همان چیزی است كه ما هنگام پرورش بن‌سای باید به آن توجه كنیم. جالب اینكه اگر یك بن‌سای واقعی را در یك باغچه با خاك غنی‌شده بكارید طی چند سال رشد می‌كند و به درخت واقعی تبدیل می‌شود. بن‌سای بذر خاصی ندارد، مثلا برای داشتن یك بن‌سای كاج، می‌توانید از بذر‌‌ همان گیاه كاج بهره ببرید. نگهداری از بن‌سای از‌‌ همان بذر شروع می‌شود. كار‌شناسان این رشته در‌‌ همان سال اول كاشت، ریشه‌هایش را هرس و آن را در شرایط خاص نگهداری می‌كنند تا درخت زیاد رشد نكند و مینیاتوری باقی بماند.

بن‌سای واقعی چه شكلی است؟

چند‌ماه پیش یك بن‌سای در یك مزایده به قیمت یك میلیون دلار به فروش رسید. خانواده‌ای ژاپنی مالك این بن‌سای كاج بودند و طی ۳۶۰ سال گذشته از آن نگهداری كردند. حالا می‌خواهیم ببینیم ویژگی‌های درخت اصیل بن‌سای چیست و چگونه ارزشگذاری می‌شود؟ مهم‌ترین نكته برای اینكه بخواهید عیار، قیمت و ارزش یك بن‌سای را دریابید این است كه ابتدا‌‌ همان درخت را در ابعاد واقعی‌اش و با همه ویژگی‌هایش بشناسید. مثلا كسی كه می‌خواهد بن‌سای درخت بلوط را بخرد باید با درخت بلوط در ابعاد واقعی‌اش كاملا آشنا باشد. هر چه بن‌سای به درخت اصیل خودش نزدیك‌تر و شبیه‌تر باشد، میزان ارزش و عمر آن نیز بالا‌تر می‌رود، البته می‌توان با روش‌های خاص، چین و چروك‌هایی روی تنه درخت بن‌سای ایجاد كرد یا آن را به شكلی خاصی فرم داد. اما عمر واقعی بن‌سای از روی پوست آن شناخته می‌شود. همه كارشناسان می‌دانند كه پوست درخت كاج ۲۰ ساله با نمونه ۸۰ ساله آن چه تفاوت‌هایی دارد. همین تفاوت‌ها در بن‌سای كاج هم كاملا مشخص و ملموس است.

چند جور بن‌سای داریم؟

بن‌سای‌ها كلا به ۲ دسته همیشه سبز‌ها و خزان‌دار‌ها تقسیم می‌شوند. كاج جزو همیشه سبز‌ها و نارون، بلوط، ابریشم، سیب و نمونه‌هایی از این دست جزو خزان‌دار‌ها به شمار می‌روند. گیاهان همیشه‌سبز معمولا چرخش كندتری در طبیعت دارند و برای زرد شدن و افتادن برگ‌هایشان به زمان بیشتری نیاز است. به‌صورت كلی، همیشه‌سبز‌ها آب كمتری نیاز دارند و خاكشان هم دانه درشت است. گیاهان خزان‌دار سیكل طبیعی سریع‌تری دارند و به همین دلیل به نور، آب و خاك مقوی‌تری احتیاج دارند. نگهداری از گیاهان خزان‌دار كمی سخت‌تر است چرا كه باید به موقع به آنها سرما داده شود تا به خواب زمستانی بروند. بن‌سای‌هایی كه بیشتر در ایران دیده می‌شوند از نمونه خزان‌دار‌ها هستند. نمونه ارزان آن دارای یك تنه تقریبا قطور با چند شاخه بر فراز آن است. این بن‌سای‌ها معمولا ۲ تا ۳سال بیشتر سن ندارند اما یادتان باشد بن‌سای واقعی و زیبا عمری فرا‌تر از ۲۰ سال دارد.

چه خاكی مناسب است؟

برای تهیه خاك مناسب بن‌سای می‌توانید به بازار گل و گیاه یا گلفروشی‌ها مراجعه كنید. خاك بن‌سای بستگی به نوع همیشه‌سبز و یا خزان‌دار آن دارد. خاك گیاهان همیشه سبز ۶۰درصد شن دارد اما میزان شن در خاك بن‌سای‌های خزان‌دار بین ۴۵ تا ۵۰ درصد است. وقتی نخستین نشانه‌های پاییز پیدا می‌شود باید بن‌سای‌های خزان‌دار را از گلدان خارج كنید و در زمین بكارید. كافی است خاك مناسب را تا ۱۰سانتی‌متر بالا‌تر از ریشه پر كنید تا سرما آسیب جدی به آن وارد نكند. پس از عبور فصل خزان و سرد، می‌توانید ریشه گیاه را دوباره هرس كنید و داخل گلدان بگذارید.

می‌شود در خانه نگه داشت؟

پاسخ این سؤال بستگی كامل به شما و زمانی دارد كه روی گیاه بن‌سای صرف خواهید كرد. اما خیالتان راحت، با كمی راهنمایی و توجه می‌توانید بن‌سای را در خانه‌تان نگه دارید. شما می‌توانید انواع درختان بن‌سای را در ۱۲ فرم مختلف پرورش دهید یا حتی وقتی حرفه‌ای‌تر شدید، گیاه را به سلیقه خودتان شكل بدهید و بزرگ كنید. فرم‌هایی مثل آبشار، نیمه آبشار، دوقلو و استاندارد هم طرفداران زیادی میان علاقه‌مندان دارند. شما می‌توانید بن‌سای درختانی مثل بادام، انار، كاج، سیب، افرا، انجیر، نارون و خیلی نمونه‌های دیگر را در خانه و در شرایط مطلوب نگهداری كنید. اگر هر روز كمی به این گیاه توجه نشان دهید می‌توانید آن را مثل یك یادگار خانوادگی به نسل بعدی‌تان انتقال دهید.

چقدر آب بدهید كافی خواهد بود؟

اصولا یك نوع اشتباه بزرگ درباره آبیاری انواع گیاهان، به‌ویژه بن‌سای وجود دارد؛ آن هم اینكه ما همیشه از فرمول ثابت ۲ لیوان آب، هر یك روز در میان برای همه گیاهان استفاده می‌كنیم. اگر می‌خواهید بن‌سای‌تان همیشه شاداب و سرحال بماند باید به شیوه آبیاری آن توجه خاص نشان دهید. خاك بن‌سای یك زه‌كشی بسیار مناسب دارد و وقتی شما آن را آبیاری می‌كنید طی چند ثانیه، آب اضافی از زیر گلدان خارج می‌شود. برای آبیاری گیاه بن‌سای باید آب را به وسیله یك آبپاش در همه سطح خاك بریزید. برای آبیاری درخت هم به شرایط دمایی و رطوبت توجه داشته باشید. اگر انگشت‌تان را كمی در خاك گیاه فرو كرده و دیدید كه هنوز مرطوب است دیگر لازم به آبیاری گیاه نیست.

كدام گلدان برای بن‌سای مناسب است؟

برای انتخاب مناسب گلدان باید به ۲ عامل قطر تنه و اندازه عرض و طول شاخه‌های بن‌سای توجه كنید. معمولا قطر تنه بن‌سای نشان‌دهنده عمق گلدان است، مثلا اگر قطر تنه ۵ سانتی‌متر باشد، به عمق گلدان ۱۰سانتی‌متری نیاز دارید. طول و عرض مناسب گلدان هم باید به اندازه شاخ و برگ تاج گیاه باشد. مثلا اگر طول تاج شاخ و برگ یك گیاه ۵۰سانتی‌متر باشد، طول گلدان هم باید همین اندازه را داشته باشد تا بتواند به خوبی ریشه بدواند. بهتر است جنس گلدان را از سرامیك انتخاب كنید. یادتان باشد گلدان سرامیكی‌ای بخرید كه داخلش لعاب‌دار نباشد.

بن‌سای مریض شد چه‌كار كنم؟

بن‌سای هم مثل هر موجود زنده دیگری ممكن است دچار انواع بیماری‌ها شود. در چنین مواقعی باید حسابی حواستان را جمع كنید تا به موقع به داد گیاه برسید. از آنجا كه هر درختی به‌صورت طبیعی دارای یكسری آفت‌هاست، امكان دارد همان آفت‌ها سراغ بن‌سای هم بیایند. مثلا كرم درخت سیب، در نمونه بن‌سای آن هم دیده می‌شود. برای رفع این نوع مشكلات می‌توانید از‌‌ همان آفت‌كش‌هایی كه برای درخت اصلی استفاده می‌كنید بهره ببرید.

بیماری دیگری كه میان بن‌سای‌ها كمی شایع است، پوسیدگی طوق تنه خوانده می‌شود. نشانه‌اش هم این است كه گیاه در محل برخورد تنه با خاك دچار پوسیدگی می‌شود یا در جایش لق می‌زند و ثبات ندارد. آبیاری بیش از حد گیاه یكی از مهم‌ترین عوامل پوسیدگی طوق تنه است. در چنین شرایطی‌گاه دیده می‌شود كه برگ‌ها هم شروع به ریزش می‌كنند یا قهوه‌ای می‌شوند. بن‌سای در چنین شرایطی دیگر مرده و استحكام روی پوست درخت كم شده است. اگر به موقع این بیماری تشخیص داده و خاك آن عوض شود می‌توان به بازگشت گیاه امیدوار بود. خیلی از كسانی كه با روش نگهداری بن‌سای آشنایی كافی ندارند گله می‌كنند و می‌گویند گیاه‌شان تا زمان بهار شرایط خوبی داشته اما یكباره برگ‌هایش ریخته و خشك شده است. آنها نمی‌دانند كه باید بن‌سای‌های خزان‌دار را در آغاز فصل پاییز در محیط باز و خارج از خانه نگه دارند تا اصطلاحا به آن سرما بزند. درخت در این شرایط به خواب زمستانی می‌رود و دوباره با آغاز بهار رنگ و رویی تازه پیدا می‌كند. اگر به موقع این كار انجام نشود، مرگ زودرس سراغ بن‌سای خواهد آمد.


شنبه 27/10/1393 - 22:13
پسندیدم 0
UserName