مسجد بزرگ سامرّا
توسط : bahaar88


مسجد جامع سامرّا كه به ((جامع المتوكّل )) مشهور شده ، از ساختمان هاى یكى از پلیدترین خلفاى عباسى - یعنى متوكّل عباسى - است كه یكى از عظیم ترین مساجد جهان اسلام در آن دوره به شمار مى رفته . امروز فقط ماءذنه و دیوارهاى آن باقى است كه همین دو نیز دلیل بر عظمت این ساختمان مى باشد كه ابعاد دیوارهاى مسجد 160 * 240 است .
آنچه بر اهمیت معمارى این مسجد مى افزاید، گلدسته آن است كه به ((ملویه )) شهرت دارد و در شمال برج و باروى مسجد و در فاصله 25 مترى آن ساخته شده است . ساختمان این گلدسته مخروطى شكل است كه بر قاعده اى مربع به طول 32 متر قرار دارد.
این ماءذنه بر خلاف سنت تمام گلدسته ها كه راه رسیدن به بام آن از پله هایى است كه درون ماءذنه تعبیه شده ، از بیرون آن مى باشد. از این رو پله هاى گرداگرد سطح بیرونى گلدسته را دور زده و به بام آن كه در ارتفاع 52 مترى از زمین است ، مى رسد.
بنا بر روایت مورخان ، متوكّل مبلغ پنج میلیون درهم براى ساختمان این مسجد هزینه كرده است .
ماءذنه و گلدسته بزرگى كه از جامع كبیر سامرّا به جاى مانده است و امروزه چشم هر بیننده اى را خیره مى سازد، مناره ملویه نام دارد. در توصیف این برج آمده است :

((متوكّل مسجد جامع كبیر را بنا نمود و مناره عجیبى در شمال آن برافراشت كه طول آن یكصد و هفتاد ذراع بود و بر بالاى آن از خارج مسجد صعود مى كردند و آن از عجایب آثار باستانى جهان است كه مانند آن پیش ‍ از آن ساخته نشده بود، به طورى كه نقل كرده اند شخص خلیفه سوار بر اسب تا بالاى مناره مى تاخته است ماءذنه اى است مخروطى شكل كه روى پایه و اساسى مربع بنا شده و از سطح مایل عریضى بقعه و راءس آن بالا مى روند و از خارج مثل حلزون دور مى زند، طول ضلع آن پایه سى و دو متر، و قطر آخرین قسمت فوقانى آن به شش متر مى رسد و ارتفاع ماءذنه از سطح زمین ، بالغ بر 52 متر است و در آغاز از پله حلزونى شكل شروع شده به قله مناره بالا مى رود و آن پله از وسط ضلع جنوبى مقابل دیوار جامع بوده و در اطراف محور ماءذنه ، پنج بار چرخیده تا بر قله مناره كه در وسط قسمت جنوبى باز مى شود مربوط و متصل مى گردد و راءس استوانه اى شكل آن به ارتفاع 6 متر مى رسد، مناره مسجد معروف مصر، یعنى جامع كبیر ابن طولون را به تقلید از این مناره سامرّا ساخته اند)).(186)
این مسجد بس بزرگ كه به ((جامع كبیر سامرّا)) معروف است توسط متوكّل عباسى ساخته شده بود، در توصیف این مسجد قلم فرسایى ها كرده و سخنانى نوشته اند كه حیرت انگیز است ، مى نویسند:
((این مسجد، بزرگترین مسجدى است كه تا حال در جهان ساخته شده است و آن عبارت بود از محیط مستطیل شكلى كه باروها و قلعه هایى كه از آجر پخته شده ساخته و افراشته شده بود آن را حصار خویش گرفته بودند، چنان كه طول و عرض آن از اندرون مسجد به 240 * 156 متر مى رسد و از بیرون مساحت آن بالغ بر 38000 متر مربع بود و داراى 16 درب بزرگ و كوچك بود)).(187)
یكى از نویسندگان معاصر درباره این مسجد نوشته است :
((طول آن 240 متر و عرض 160 متر مى باشد و ضخامت دیوارهاى آن كمتر از دو متر نیست ، ارتفاع دیوارها، آنچه اكنون باقى است ده متر مى باشد، در اطراف داراى برجهاى نیم استوانه اى مى باشد كه شمار آن به چهل برج مى رسد و در هر گوشه مسجد یكى از آنها قرار گرفته و در اضلاع شمالى و جنوبى هر یك 8 برج و اضلاع شرقى و غربى هر كدام داراى 10 برج مى باشند.))(188)
متوكّل عباسى كه 17 بار دستور تخریب آستان قدس حسینى را در كربلا صادر كرده و صدها زائر حرم حسینى را كشته بود، براى ساخت این مسجد بالغ بر سیصد و هشت هزار و دویست و دوازده دینار (واحد طلاى آن روز) خرج كرد و در حقیقت كاخى را با نام مسجد ساخت و پرداخت تا طریق تزویر و ریا را به تكامل آن رساند، مسجدى كه مى گویند در وسط حوض ‍ بزرگش فواره اى بود كه هیچ وقت آبش فرونمى نشست و متصل در حال فوران بود.(189)
شهر متوكّلیه
شهر كهن سامرّا است كه از سوى متوكّل عباسى ساخته شده و امروزه خرابه هاى این شهر در فاصله كوتاهى از شمال سامرّا نمایان است .
از ویژگى هاى این شهر خیابان كشى هاى منظم و مستقیمى است كه نمونه آن در دیگر شهرها كمتر یافت مى شود و در بخشى از این شهر، مسجدى به نام ((جامع ابى دلف )) وجود دارد.
مسجد ابى دلف
مسجد ابى دلف نمونه كوچكتر مسجد جامع متوكّل است با ابعاد 138 * 215 متر با بارویى به ضخامت 60/1 متر. این مسجد داراى 18 دروازه است . گلدسته این مسجد شبیه ملویه است با این تفاوت كه ارتفاع آن 19 متر مى باشد.
این مسجد به نام قاسم بن عیسى عباسى مشهور به ابى دلف متوفّاى 226 هجرى نام گذارى شده كه از فرماندهان عباسى و از شیعیان به شمار مى رفته است .
مرد بزرگى با نام ابودلف قاسم بن عیسى عجلى كرجى (ح 150 - 226 ق )، از امیران برجسته عصر اول عباسى كه در شعر و ادب و موسیقى و نیز جنگاورى و شجاعت و همچنین در جود و بخشندگى پرآوازه بود، بانى این مسجد است . او چنان شجاع و بخشنده بود كه در میان عرب ، به این دو صفت ضرب المثل گشت ، وى شهرت خویش را بیشتر مدیون شهرى است كه با نام كرج آن را ساخت و كرج ابودلف نام گرفت ، (شهرى كه نزدیك اراك كنونى بوده است ).
توفیق عظیم او این كه دوستدار اهل بیت اطهار علیهم السلام و هوادار آل عدالت ، اولاد حیدر كرار بود، تا آنجا كه برخى او را شیعه غالى تصور كرده اند.
وى در شعر هم دست توانایى داشت و با شاعرانى چون ابوتمّام طائى دوست بود، ابوتمّام ، دعبل خزاعى و شاعران دیگر او را در اشعارشان ستوده و از بخشش هاى كلان او بهره مند بوده اند.(190)
دائرة المعارف تشیع ،(191) در شناسایى این چهره درخشان شیعى نیز چنین مى نویسد:
((او امیرى از سرهنگان ماءمون عباسى ، ادیبى بخشنده ، پهلوانى شاعر، شیعه گرایى نامدار، مرد میدان جنگ ها و موسیقى دان بود)).(192)

چهره های درخشان سامرا- حضرت امام هادی و امام عسکری علیهما السلام (( تالیف : على ربانى خلخالى ))

سه شنبه 26/10/1391 - 17:30
پسندیدم 0
UserName