آیا گوته مسلمان بود ؟
توسط : doooroooghgooo

آیا گوته مسلمان بود ؟

جدى تر شدن بحث پیوستن تركیه به جمع كشورهاى عضو اتحادیه اروپایى و نیز جایگاه مسیحیت در عرصه اروپاى آینده ، موجب مطرح شدن مجدد فرضیه اى قدیمى گشته است كه براساس آن "یوهان ولفگانگ فون گوته " كه از وى به عنوان مظهر فرهنگ و ادبیات اروپایى نام برده مى شود، پیش از مرگ به دین اسلام روى آورده بوده است.
این نظریه در خور توجه ، ادعا و دفاع گروهى از مسلمانان آلمانى مقیم "وایمار" است ، این همان شهرى است كه گوته دوره اى مهم از عمر خود را در آن جا گذراند.
ـ موارد استناد، آراء و افكار و اندیشه هاى منعكس شده وى در آثارش و نیز فتواى صادره از سوى شیخ عبدالقدیر المورابیت است . و این از دو منظر قابل ارزیابى است . اول اینكه گوته همانند روسو به طبیعت عشق مى ورزد، به طبیعت پناه مى برد و در آن سیر و سفر مى كند. عشق به طبیعت آمیخته با اصالت نبوغ و آیین احساس و عواطف مبناى یك رشته از آثار نمایشى گوته گشت كه خلق آن از سال 1773 آغاز شد.نمایشنامه هاى این دوره عبارتند از: نغمات محمد (Matio met) (1773) كه بعد از برخورد شاعر با دنیاى شرق نوشته شد. گوته پس ازخواندن قرآن در اندیشه ساختن نمایشنامه اى افتاد كه در آن عناصر عظمت پیغمبر را در ارتباط با خدا از طرفى ، وضع تاریخى و رسالتش را با مردم از طرف دیگر در برابر هم قرار دهد. پرومتئوس (Prometheus) پس از مرگ نویسنده در 1878 انتشار یافت . گوته در این اثر بیشتر از اثر اشیل و ولتر (Voltaire) الهام گرفته و با ذهن خلاق خود به این خداى اساطیرى شكل و عنصرى تازه بخشیده است .

 



گوته پس از انتشار آثار علمى ، بار دیگر در شعر به احساس جوانى و بلوغ ثانوى باز مى گردد. به مطالعات ادبیات شرق، خاصه ایران مى پردازد و به ترجمه اى از دیوان حافظ دست مى یابد كه او را سخت شیفته این شاعر بزرگ ایرانى مى گرداند و به تقلید او میان سال هاى 1814 و 1815 اشعارى مى سراید كه در دیوان شرقى ـ غربى (West-عstlicher Divan) در 1819 منتشر مى شود كه گوته در آن به تكریم طبیعت طرحى دیگر به خود گرفته است و اگرچه ظاهراً دیوان به تقلید اشعار حافظ ساخته شده ، جنبه غربى و هنر خاص گوته در آن حفظ گردیده است . تنها آزادى فكرى و وسعت روح و جنبه فلسفى و مذهبى حافظ و تجلى خدا در عالم طبیعت و چیزهایى كه در شعر حافظ جنبه جهانى داشته با روح گوته سازگار آمده است اما این آخرین اثر شاعرانه گوته نبود. در 1821، مهم ترین اثر گوته فاوست (Faust) كه باید گفت ثمره شصت سال كار مداوم و عمیق اوست ، آغاز آن به دوران زندگى در فرانكفورت مى رسد و سرگذشت فاوست كیمیاگرى است كه مى خواهد بر همه اسرار طبیعت دست یابد و راهى به جانب ماوراء الطبیعه بگشاید. دكتر فاوست شخصیتى است كه پیش از گوته در ادبیات اروپایى وجود داشته و دانشمند و یا جادوگرى بوده كه براى دسترسى به علوم جدید، روح خود را به شیطان مى فروشد. گوته پس از دیدن نمایش نمایشنامه نویس انگلیسى مارلو (Marlove) به مطالعه فراوان درباره این شخصیت مى پردازد و اثر مهم خود را خلق مى كند. گوته هم تكامل روح بشر را در این شخصیت نشان مى دهد و نیز دشوارى ها و اشتباهاتى كه در راه این تكامل پیش مى آید. در واقع فاوست نمونه اى ازشخصیت گوته مى شود و هنگامى كه به آرزوى خود مى رسد كه پى مى برد به سود جامعه كار مى كند، نه براى شخص خود. فاوست اثر گوته به دو قسمت تقسیم مى شود. قسمت اول موضوع ادراك و معرفت و عشق است و اشتیاق فاوست به دست یافتن به اسرار طبیعت و سرگذشت غم انگیز معشوقه اى كه پس از مطرود شدن از جانب فاوست كودكش را مى كشد و خود محكوم مى گردد. این قسمت یادآور ندامت هاى گوته است لذا پس از سپرى شدن دوران غفلت ، اسرار طبیعت را به تصویر مى كشد. در این قسمت گوته نارضایتى را براى تكامل بشر لازم مى داند و در واقع شیطان را نیز جزیى از وجود آدمى مى شمارد كه اگر نبود، جنبه نیكى آن نیز نمودار نمى گشت . حال آنكه فاوست به نوعى خوشبختى در عشق ، آمیخته با خودخواهى دست مى یابد كه او را راضى نمى كند. قسمت دوم به افسانه قرن شانزدهم ارتباط مى یابد، فاوست پیر و بدبخت مى شود و شیطان او را نزد پادشاهى مى برد كه بر اثر خدمتى كه انجام مى دهد، سرزمینى به او مى بخشد و فاوست همه عمر را به دور از هیاهوى دنیوى سپرى مى كند، با وجود قرارداد با شیطان مشمول عفو خدا قرار مى گیرد، گوته به قسمت دوم فاوست چون وصیت نامه خود نگریسته و آن را با دقت لاك و مهر كرده كه پس از مرگش گشوده شده است .
ـ نگاه دوم آنكه المورابیت با بررسى دقیق تعدادى از آثار گوته ، به خصوص "دیوان شرقى ـ غربى " او و نیز دانسته هایى كه از زندگى شاعر در دست است به اثبات نظریه خود كوشیده است . مركز ثقل این استنادات ، انتقاداتى است كه گوته این جا و آن جا نسبت به مسیحیت رسمى و نیز چهره اى كه كلیسا از حضرت مسیح ترسیم كرده ، وارد آورده است . جاذبه جهان عرب در نزد گوته و نیز تلاش هایش براى توفیق در گشودن باب مفاهمه و برقرارى گفت و گو میان فرهنگ شرق و سنت غرب بر تمامى گوته شناسان و منتقدین ادبى آشكار است.
با وجود این المورابیت پا را از این فراتر مى گذارد و سخن از تغییر آیین اعتقادى وى به میان مى آورد و در این راستا به ادبیات دیگرى از دیوان او، آن جاكه شاعر از قرآن سخن به میان مى آورد، استناد مى كند.
اما گذشته از این ادعا و مواردى كه ذكرشان رفت ، این حقیقتى مسلم است كه نویسنده شاهكار ادبیات جهان "فاوست " در طول حیات خود علاقه خاصى به اسلام داشته است و این مسأله را مورخ و منتقد ادبى مشهورخانم "كانارینا مومسن " در كتاب معروف خود "گوته و جهان عرب " با ذكر اسنادى موثق به اثبات رسانده است.
این علاقه و گرایش گوته نسبت به اسلام هر چند بنیانى محكم براى اثبات مسلمانى وى نیست ، ولى مى تواند به عنوان نقطه اتكاى مثبتى براى تعامل هر چه بیشترو گفت وگوى رودرروى فرهنگ هاى اروپا و اسلام و نیز خوراك مناسبى براى بحث بر سر آینده دینى اروپا مورد بهره بردارى قرار گیرد. البته این مناقشه در آلمان تنها از مسأله تمایل شدید تركیه به عضویت در اتحادیه اروپایى ناشى نشده است ، بلكه از رشد فزاینده گرایش به دین اسلام ، كه به خصوص پس از واقعه 11 سپتامبر آشكارتر شده نیز نشأت مى گیرد. به هر جهت ، در آلمان مسأله گفت و گو با اسلام صرفاً یك موضوع مورد علاقه سیاست خارجى نیست ، بلكه از جنبه سیاست داخلى نیز مورد توجه است ، چرا كه در این كشور نزدیك به شش میلیون نفر مسلمان زندگى مى كنند.

 

جمعه 13/10/1387 - 17:14
پسندیدم 0
UserName