اهمیت صنعت حمل و نقل و ترانزیت در اقتصاد ایران
توسط : binavaee
اهمیت صنعت حمل و نقل و ترانزیت در اقتصاد ایران اقتصاد جهانی از دهه 60 بواسطه كاهش تعرفه و سایر موانع و نیز افزایش انواع موافقتنامه های بین المللی با رشد و توسعه چشمگیر مواجه شده است. علاوه برآن ساختار صنعت به ویژه در كشورهای توسعه یافته بگونه ای است كه منجر به عدم محلی شدن فعالیتها و استفاده بیشتر از منابع مختلف در نقاط مختلف جهان شده است. همچنین مؤسسات و سازمانهای تولیدی مایل نیستند حجم زیادی از مواد و محصولات تمام شده را حمل نمایند چرا كهاین قبیل محصولات و مواد اغلب منجر به حمل و نقل در سطوح وسیع وحجیم میشود . اكنون تأكید بیشتر بر تحویل به موقع كالا است8 كه این خود امنیت و سرعت روز افزونی را در امر ترانزیت می طلبد. از این رو امروزه این صنعت یكی از پرسودترین تجارتهای دنیا به شمار می رود و طبیعتأ كشورهایی كه در مسیر كریدورهای ترانزیتی قرار میگیرند می توانند بیشترین بهره را از این تجارت ببرند. در حال حاضر حجم گردش پول ،‌انتقال كالا و انرژی بین آسیا و اروپا در حدود 1500 میلیارد دلار در سال است. كه 120 میلیارد دلار از آن به حمل و نقل مربوط میشود. 9 در نظر گرفتن درآمد بالقوه10 5 درصدی از درآمد سالیانه 120 میلیارد دلاری ترانزیت كالا بین آسیا و اروپا خود مؤید این نكته است كه بهره گیری از این فرصت طلایی سهم بسزایی در كاهش وابستگی به درآمدهای نفتی دارد اگر چه بنا به اظهارنظر برخی كارشناسان كه رسیدن به این سطح از درآمد را بعلت ظرفیت فعلی ناوگان ترانزیتی كشور (درآمد سالیانه نیم میلیارد دلاری) و حركت كند كشور در روند برطرف سازی مشكلات در كوتاه مدت كاری غیرعملی و غیرممكن و كسب درآمد سالیانه 1 الی 5/1 11میلیارد دلار در سال را با موفقیت قابل توجهی ذكر می كنند ولی حقیقت این است كه با اجرای صحیح برنامه توسعه این صنعت در كشور و رفع مشكلات و موانع پیش روی آن و از همه مهمتر با تدوین برنامه راهبردی و پرهیز از روزمرگی می توان در بلندمدت به كسب درآمد 5 و یا 6 میلیارد دلار در سال امیدوار بود و این البته مستلزم تحول در نگرشهای سنتی است چرا كه حجم تولید كالا و جریان مسافر در جهان آنقدر زیاد است كه اگر مسیری نتواند سرعت، ایمنی و ارزانی ترانزیت كالا و مسافر را تضمین كند جریان ترانزیت ازمسیر دیگری به راه خود ادامه دهد. گذشته از نقش این صنعت در افزایش درآمدهای ارزی،‌ نكته دیگری كه كمتر مورد توجه قرار میگیرد اهمیت این صنعت در توسعه صنعت گردشگری و افزایش درآمدهای ارزی ناشی از آن می باشد . طبق پیش بینی كارشناسان صنعت برتر جهان در چند سال آینده و پس از آن صنعت گردشگری خواهد بود و بدیهی است كه بدون توسعه رشد صنعت حمل و نقل بعنوان یكی از عوامل مؤثر برعرضه این صنعت ، توسعه و گسترش گردشگری نیز غیرممكن به نظر می رسد،‌لذا بسط این صنعت در كشورهای در حال توسعه و كم درآمد نظیر ایران كه دارای امكانات بالقوه و بالفعل بسیار مناسبی جهت گردشگری12 می باشد، مسئله ای بسیار مهم و ضروری و درآمدهای ناشی از آن در كاهش وابستگی به درآمدهای نفتی بسیار كارگشاست. 13 مزیتهای ترانزیتی ایران برخورداری از امینت و مزیت جغرافیایی یكی از مهمترین عواملی است كه می تواند بخوبی زمینه ساز توسعه این صنعت در یك كشور باشد برهمین اساس ایران همواره بعنوان یك مسیر ترانزیتی كوتاه و مناسب مورد توجه صاحبان كالا بوده است بگونه ای كه آثار چرخهای این صنعت هنوز هم بر جاده ابریشم باقی است. هرچند با اختراع ماشین بخار،‌ارتباط میان این كشور ،‌ جاده پیشرفت و ترقی قطع گردید و از اهمیت ترانزیتی آن كاسته شد اما در عصر حاضر با فروپاشی نظام سوسیالیستی در شوروری و نیاز كشورهای آسیای میانه به دسترسی به آبهای آزاد از یكسو و رشد فرآیند اقتصادی كشورهای شرق و جنوب آسیا و علاقمندی آنان به تجارت باغرب به انضمام ناامنی مسیرهای رقیب در روسیه و داغستان، افغانستان و پاكستان از سوی دیگر باعث شد تا بار دیگر این منطقه مورد توجه دنیای تجارت قرار گیرد. در حقیقت ایران با 980 كیلومتر مرز استراتژیك و قرار داشتن در مسیر انتقال 75 درصد مخازن نفت و گاز جهان كوتاهترین مسیر را در انتقال نفت و گاز دارا میباشد. همسایگی جمهوری اسلامی ایران با آسیای میانه و دارا بودن مشتركات دینی، فرهنگی و تاریخی ،‌نیاز این منطقه به استفاده از قلمرو ایران برای توسعه تجارت و ترانزیت همه و همه موقعیت ممتازی را برای كشور ما فراهم آورده است كه بسط روابط اقتصادی و سیاسی با این منطقه را تسهیل می كند، با استفاده از موقعیتی كشور ما میتواند در آینده به شریك بزرگ تجاری،‌ترانزیتی آسیای میانه تبدیل شود اهمیت ژئو اكونومی ایران برای منطقه آسیای مركزی به حدی است كه كارشناسان جهانی و استراتژیهای توسعه،‌ نقش رهبری و پیشتازی ایران را برای آسیای میانه محرز می دانند . فروپاشی اتحاد شوروی و استقلال جمهوریهای متعدد آن منجمله پنج جمهوری آسیای میانه با ذخائر عظیم معدنی ونفت و گاز و پیدایش بازار جدید در این منطقه توجه بسیاری از كشورهای جهان را به خود جلب كرده است. اهمیت ذخائر نفت و گاز آسیای میانه (تركمنستان و قزاقستان و تا حدودی ازبكستان) به حدی است كه علیرغم گذشت مدت كوتاهی از استقلال آنها ، كشورهای غربی بیش از دو میلیارد دلار در این منطقه كه تا چهل میلیارد دلار افزایش خواهد یافت سرمایه گذاری خواهند نمود برآورده های انجام گرفته حجم ذخائر نفت و گاز این منطقه را قابل مقایسه با ذخائر نفت و گاز عربستان سعودی نشان میدهد. در بین كشورهای آسیای میانه ،‌قزاقستان، ازبكستان و تركمنستان به ترتیب بیشترین سهم تجارت آسیای میانه را به خود اختصاص داده اند و در آینده نیز این كشورها به ویژه قزاقستان و تركمنستان كه از پتانسیل قابل توجهی برای صدور نفت و گاز برخوردارند سهم خود را در مبادلات حفظ خواهند كرد. پنج كشور آسیای میانه در مركز سرزمین وسیع روسیه ،‌ فاقد راههای دسترسی مستقیم به آبهای آزاد بوده و جزء محدود كشورهای محصور در خشكی هستند ،‌متوسط فاصله پایتختهای این 5 كشور با استثناء تركمنستان از نزدیكترین بندر حدود 3000 كیلومتر است. چهار كشور از این پنج كشور برای رسیدن به آبهای آزاد باید از قلمرو یك كشور دیگر عبور نمایند و در این میان فقط ازبكستان برای دستیابی به دریا باید حداقل از دو كشور عبور كند. از آنجا كه توسعه اقتصادی و رفاه اقتصادی در آسیای میانه به گسترش تجارت خارجی مستقیم با بقیه كشورهای جهان بستگی دارد و از طرف دیگر پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی،‌ سهم تجارت هر یك از این پنج كشور با كشورهای مشترك المنافع كاهنده بوده و این روند ادامه خواهد یافت لذا آسیای میانه برای توسعه تجارت خارجی خود با جهان ناچار به استفاده از مسیرهای ترانزیت كالا از قلمرو سایر كشورها،‌علاوه بر مسیر سنتی روسیه خواهد بود. بدیهی است كه ترانزیت چند میلیون تن كالا از قلمرو یك كشور،‌ منافع اقتصادی و سیاسی قابل توجهی را برای آن كشور خاص به ارمغان می آورد. لذا هر یك از كشورهای جدید واقع در مسیر ترانزیت سعی در افزایش سهم خود در انتقال كالاهای مورد مبادله آسیای میانه خواهند داشت. متقابلأ كشورهای آسیای میانه نیز حق انتخاب فزاینده ای برای ترانزیت كالاهای مورد مبادله خود می یابند. در این میان طرح كریدور «شمال – جنوب»‌ در مقایسه با طرح «شرق – غرب»‌ تراسیكا یكی از طرحهای مطرح در منطقه می باشد. این كریدور در سال 1993 توسط وزرای حمل و نقل اروپا در كنفرانس هلیسنكی به تصویب رسیده است و زمان و هزینه حمل كالا را بین دبی – هلسینكی به ترتیب 80%‌ و 10%‌ كاهش میدهد. (رجوع به ضمیمه ) براین اساس طبق پیش بینهای بعمل آمده ،‌این كریدور در سالهای اول پنج میلیون تن در سال ظرفیت دارد كه اگر حتی دو میلیون تن آن تحقق یابد درآمد ارزی حاصل از حمل و نقل كالا از بندرعباس تا بندرامیرآباد در حدود 150240000 دلار خواهد بود. (با فرض حمل 2 میلیون تن بار و تعرفه متوسط 4 سنت در هر تن كیلومتر). بدین ترتیب می توان گفت كه درآمد طرح، هزینه آن را برای ایران حدود 200 میلیون دلار است حداكثر طی مدت دو سال پوشش خواهد داد. از این رو با عنایت به این مطلب كه ایران كمترین سرمایه گذاری را انجام خواهد داد ،‌اثرات سیاسی ،‌اقتصادی،‌ اجتماعی كریدور شمال – جنوب به حدی چشمگیر هست كه سرمایه گذاری در این طرح را توجیه نماید.
دوشنبه 3/10/1386 - 20:19
پسندیدم 0
UserName