تحلیلی درباره جبار بودن خداوند
توسط : mohsenpour

تحلیلی درباره جبار بودن خداوند

جبار به کسى مى گویند که از روى خشم و غضب مى زند و مى کشد و نابود مى کند ، و پیرو فرمان عقل نیست و به تعبیر دیگر جبار کسى است که دیگرى را مجبور به پیروى خود مى کند و یا مى خواهد نقص خود را با ادعاى عظمت و تکبر ظاهرا بر طرف سازد ، و عنید کسى است که با حق و حقیقت ، فوق العاده مخالف است و هیچگاه زیر بار حق نمى رود . این دو صفت ، صفت بارز طاغوتها و مستکبران هر عصر و زمان است ، که هرگز گوششان بدهکار حرف حق نیست ،و با هر کس مخالف شدند با قساوت و بى رحمى ، شکنجه مى کنند و مى کوبند و از میان مى برند . یکی از اسمهای پروردگار " جبار " است

جبار " از دو ماده می‏تواند باشد (مفسرین هم گفته‏اند): یکی از ماده " جبران‏ ". در این صورت " جبار " یعنی آن که کم و کسرهایی را که پیدا می‏شود جبران می‏کند. در دعاها به این‏ مضمون خیلی اشاره شده است: «یا جابر العظم الکسیر» (دعای جوشن کبیر (مفاتیح الجنان)، فقره/ 80) یا «یا جابر کل کسیر» که آن معنی اعمی دارد: ای خدایی که هر شکستگی را تویی که جبران می‏کنیدجبرانی، خودش یک اصلی است در عالم.

 

خدای متعال جبار است به معنی اینکه جبران کننده است و این حالت‏ جبرانی کنندگی - حال اگر انسان را در نظر بگیریم - در جمیع شؤون زندگی‏ انسان هست. خود قبول توبه مظهر جباریت خداوند است. گناه به منزله‏ شکستگی در روح انسان است، به منزله قطعه قطعه شدن و پاره شدن روح انسان‏ است. اگر بنا بود یک چیز همین قدر که شکست برای همیشه شکسته باقی‏ بماند، خیلی کارها زار بود. ولی همین قدر که انسان به درگاه الهی برود و توبه و استغفار کند خدای متعال به آن لطف خودش، به آن جباریتی که‏ دارد اصلاحش می‏کند، از نو رفویش می‏کند مثل فرشی که سوراخ شده باشد، بعد رفوگر ماهر بیاید آن را دقیق رفو کند بشود « التائب من اللذنب کمن لا ذنب له » (اصول کافی جلد 4، باب توبه، حدیث/10 ). معنای دیگر " جباریت " همان قهاریت است، یعنی قدرت محض، قاهریت محض، یعنی همه چیز در زیر سلطه اوست، فوق همه چیز است (و هو القاهر فوق عباده) (انعام/18و61).

 

خداوند در قرآن کریم می فرماید: فرمان خدا را رها کرده'' و از فرمان هر جبار عنیدى پیروى مى کردند'' « و اتبعوا امر کل جبار عنید »(هود ، 59) چه گناهى از این گناهان بالاتر ، ترک ایمان ، مخالفت پیامبران و گردن نهادن به فرمان جباران عنید . چرا یکى از صفات خدا در قرآن سوره حشر آیه 23 و سایر منابع اسلامى جبار ذکر شده است ؟ پاسخ اینکه : جبار در اصل ریشه لغت ، یا از ماده جبر به معنى قهر و غلبه و قدرت است و یا از ماده جبران به معنى برطرف ساختن نقص چیزى است .

 

ولى جبار چه به معنى اول باشد یا دوم در دو شکل به کار مى رود ، گاهى به صورت مذمت و آن در موردى است که انسانى بخواهد کمبودها و نقائص خود را با خود برتربینى و تکبر و ادعاهاى غلط جبران کند ، و یا اینکه بخواهد دیگرى را در برابر اراده و خواست دل خویش مقهور و ذلیل سازد . این معنى در بسیارى از آیات قرآن آمده و با صفات مذموم دیگرى احیانا همراه است مانند آیه فوق که توام با عنید ذکر شده و در آیه 32 سوره مریم از زبان عیسى پیامبر خدا مى خوانیم «و لم یجعلنى جبارا شقیا» ''خداوند مرا جبار شقى قرار نداده است ''.

 

و یا در حالات بنى اسرائیل در باره ساکنان ستمگر بیت المقدس مى خوانیم که آنها به حضرت موسی علیه السلام گفتند« ان فیها قوما جبارین» : ''در این سر زمین گروهى ستمگر و ستم پیشه اند ''( مائده آیه 22 ) اما گاه جبار از همین دو ریشه در معنى مدح به کار مى رود و به کسى گفته مى شود که نیازمندیهاى مردم و نقائص آنها را جبران مى کند ، و استخوانهاى شکسته را پیوند مى دهد ، و یا اینکه داراى قدرت فراوانى است که غیر او در برابر او خاضع مى باشند بى آنکه بخواهد بر کسى ستم کند و یا از قدرتش سوء استفاده نماید و به همین جهت ، جبار به هنگامى که به این معنى باشد با صفات مدح دیگر همراه مى گردد .

 

چنانکه در آیه 23 سوره حشر مى خوانیم« الملک القدوس السلام المؤمن المهیمن العزیز الجبار المتکبر» : ''او فرمانرواى پاک و منزهى است که بندگانش هرگز از او ستم نمى بینند ، و نگهبان و حافظ غیر قابل شکست و قدرتمند و برتر است'' روشن است که صفاتى همچون قدوس و سلام و مؤمن ، هرگز با جبار به معنى ظالم و ستمگر ، و متکبر به معنى خود برتر بین سازگار نیست ، و این عبارت به خوبى نشان مى دهد که جبار در اینجا به معنى دوم است .

 

در جای دیگر قرآن مطرح شده که: و خداوند هم دعاى این مجاهدان راستین را به هدف اجابت رسانید ''بطورى که جباران عنید نومید و زیانکار و نابود شدند''« و خاب کل جبار عنید »( ابراهیم ، 15). خاب از ماده خیبة ( بر وزن غیبت ) به معنى از دست رفتن مطلوب است که با کلمه نومیدى در فارسى تقریبا مساوى است . جبار در اینجا به معنى متکبر و گردنکش است . کلمه جبار گاهى بر خداوند نیز اطلاق مى شود که به معنى اصلاح کننده موجود نیازمند به اصلاح و یا کسى که مسلط بر همه چیز است مى باشد . کلمه عنید در اصل از عند ( بر وزن رند ) به معنى سمت و ناحیه است ، و در اینجا به معنى انحراف و گرایش به غیر راه حق آمده است .

 

و به همین دلیل در روایتى از پیامبر (ص) مى خوانیم که فرمود : کل جبار عنید من ابى ان یقول لا اله الا الله : ''جبار عنید کسى است که از گفتن لا اله الا الله ابا کند'' .جالب اینکه جبار اشاره به صفت نفسانى یعنى روح سرکشى است ، و عنید اشاره به اثر آن صفت در افعال انسان است که او را از حق منحرف مى گرداند . سپس اشره می کند به آنچه از شدت مجازات و کیفر که در فکر آدمى بگنجد و حتى آنچه نمى گنجد در انتظار این ستمگران خود خواه و جباران بى ایمان و گنهکار است ،بسترشان از آتش ، نوشابه آنها ، متعفن و نفرت آور ، مجازاتهاى رنگارنگ از هر سو و از هرطرف ، و در عین حال نمردن بلکه زنده بودن و باز هم چشیدن !

 

اما هرگز نباید تصور کرد که اینگونه مجازاتها غیر عادلانه است ، چرا که اینها نتیجه و اثر طبیعى اعمال خود انسانها است ، بلکه تجسمى است از کارهاى آنان در سراى دیگر که هر عملى بصورت مناسب خود مجسم میشود ، و اگر ما اعمال و جنایات عده اى از جانیان را که در عصر و زمان خود ، مشاهده کرده ایم و یا در تاریخ گذشتگان مطالعه نموده ایم درست در نظر بگیریم گاهى فکر مى کنیم که این مجازاتها هم براى آنها کم است

سه شنبه 27/9/1386 - 1:24
پسندیدم 0
UserName