نام گذاری سور، خط و اعراب قرآن کریم
توسط : mohsenpour

نامهای سور قرآنی

انقسام قرآن کریم به سوره ها مانند انقسامش به آیه ها ریشه قرآنی دارد و خدایمتعال در چندین جا از کلام خود اسم سوره برده چنانکه اسم آیه را برده است «سوره انزلناها» سوره نور آیه 1 و « اذا انزلت سورة» سوره توبه آیه 86 و «فاتوا بسورة من مثله» سوره بقره آیه 23 و نظایر این آیات

تسمیه سوره را گاهی با اسمی که در آن سوره واقع یا موضوعی که از آن بحث کرده می کنند چنانکه گفته می شود سوره بقره سوره آل عمران سوره اسراء سوره توحید و چنانکه در قرآنهای قدیمی بسیار دیده میشود که در سر سوره می نویسند «سورة تذکر فیها البقره» و «سورة یذکر فیها آل عمران».

 

و گاهی جمله ای از اول سوره ذکر نموده معرف آن سوره قرار می دهند چنانکه گفته میشود «سوره اقرا باسم ربک» و «سوره انا انزلناه» «سوره لم یکن» و نظائر اینها.

 

و گاهی با وصفی که سوره دارد به معرفی آن می پردازند چنانکه گفته میشود «سوره فاتحة الکتاب»* «سوره ام الکتاب و سبع مثانی» «سوره اخلاص» ** «سوره نسبة الرب» و نظائر اینها.

 

این روشها به شهادت آثار که در دست است در صدر اسلام نیز دائر بوده است و حتی در اخبار نبویه در زبان پیغمبر اکرم (ص) تسیمه سور قرآن مانند سوره بقره و سوره آل عمران و سوره هود و سوره واقعهد بسیار دیده میشود و ازین روی می توان گفت بسیاری از این نامها در عصر پیغمبر اکرم (ص) در اثر کثرت استعمال تعین پیدا کرده و هیچگونه جنبه توقیف شرعی ندارند.

 

خط و اعراب قرآن مجید

 

قرآن مجید در زمان پیغمبر اکرم (ص) و قرنهای اول و دوم با خط کوفی استنساخ میشد و ابهام خط کوفی (چنانکه گذشت) پیدایش سازمان حفظ و روایت و قرائت را ایجاب می کرد در عین حال اشکال ابهام بطور کلیت و عموم حل نمیشد و تنها حفاظ و روات بودند که تلفظ صحیح قرآن را آشنا بودند و برای هر کسی که مصحف را باز میکرد و می خواست تلاوت نماید قرائت صحیح آسان نبود.

 

از اینروی در اواخر قرن اول هجری ابوالاسود دئلی (اتقان ج2 ص 171) از اصحاب علی (ع) براهنمائی آن حضرت دستور زبان عربی را که نوشته بود به امر عبدالملک خلیفه اموی نقطه گذاری حروف را بنا گذاشت و باین ترتیب ابهام خط تا اندازه ای رفع شد.

 

ولی باز مشکل ابهام فی الجمله حل میشد نه بالجمله تا اینکه خلیل بن احمد نحوی (اتقان ج2 ص 171) معروف که واضع علم عروض بود اشکالی برای کیفیات تلفظ حروف وضع کرد: مد، تشدید، فتحه، کسره، ضمه، سکون، تنوین منضم به یکی از حرکات سه گانه، روم، اشمام. و باین نحو ابهام تلفظ رفع شد.

 

و پیش از آن (اتقان ج2 ص 171) مدتی با نقطه به حرکتهای حروف اشاره میشد بجای فتحه بالای حرف در اولش نقطه ای میگذاشتند و به جای کسره زیر حرف در اول و به جای ضمه بالای حرف طرف آخرش و این گاهی موجب مزید ابهام میشد.

  

(*) سوره حمد به مناسبت اینکه در اول قرآن گذاشته شده فاتحة الکتاب و به مناسبت هفت آیه بودنش سبع مثانی نامیده میشود.

 

(**) سوره قل هو الله به مناسبت اینکه به توحید خالص مشتمل است سوره اخلاص و به مناسبت اینکه خدای تعالی را توصیف می کند نسبة رب نامیده می شود چه نسبت به معنی وصف کردن است.

 

دوشنبه 26/9/1386 - 17:43
پسندیدم 0
UserName